Bonaventure

DISTINCTIO XXXIV.

Cap. I. per rem naturae pcrsonam , et nomine nalurae fljvinam naturam. Et ideo dicunt, Hilarium interrogasse hacre- De verbis Uilarii , quibus semndum pnmorum inlel- licnin, utrum pcr spiritum Dei putaret signiflcatam ligenliam videlur dicere , non idem esse divinam esse naturam, an rem naturae, ut sic ostenderel, di- naturam el rem nalurae , el non idem esse Deum stinguendum esse inter naturam et rem nuturae, id el quod Dei est. est personam. Hoc quidem diciint , non intclligentes pia diligcn- „'J^^'?''f''.'° Praedictis est adiicienduiu, (juod quidani perversi tia Scripturae circumstantiam, qua considerata, per- sensus liomines in tantani prosilierunt insiiniam , ut di- cipi polcst, quomodo praemissa dixerit Hilarius. Sub- cercnt, non idem esse naturam Dei et personam sive sequenler enim in eadein serie" ostendit, in spiritu Dei liypostasim, dicentes, eandem essentiam non possc esse aliquando signiflcari Patrem, ut cum dicitur" : Spiritus Patreni et Filium sine personarum confusione. Si enim Domini super me ; aliquando signiflcari Filiuni, ul cum inquiunt, ea essenlia, quae Pater est, Filius est, idem dicitur In spiritu Dei eiicio daemonia , naturae suae :

sibiPater est et Filius. Si lianc rem dicis esse Patrem, potestatc se daemones eiicere dcmonstrans; aliquando aliam quaere, quani dicas esse Filiuni. Si vero aliam Spiritum sanctura, ut ibi: Effundam de spiritu meo non quaesieris, sed eandem dixeris; jdem genuit et super umnem carnem. Quod dicit consummatiim fuisse, genitus esl. Propter haec et huiusmodi inter naturam cum Apostoli, Spiritu sancto misso, omnibus linguis et personam dividunt, ita ut non recipiant unam dei- locuti sunt. Deinde, quare hanc distinclionem fecerit, tatis naturam et simpUcem esse tres personas. Idque et quod in superioribus verbis Apostoli idem Spirilus lestimonio Hilarii defendere nitunlur, qui in octavo signiticatus sit, et quod ipse sit res unius naturae Pa- ^ libro de Trinitate' quaerens, utrum Apostoius, nomi- tris et Filii aperte ostendit inquicus ita *: «Haec idcirco niiarius. ,

nans spiritum Dei et spiritum Christi, idera signifi- sunt demoustrata, ut quacumque parte haeretica falsi- HUarius. caverit utroque verbo, inquit ita: « Gentium praedica- tas se contulisset, finibus veritatis concludcretur. Ha- tor, volens naturae unitatem in Patre et Filio docerc, bital enim in nobis Christus, quo habilante habitat Dei in vobis est. Si quis autem spiritum ait: Spirittis Deus, et cum habilat in nobis spiritus Christi, non

Ghristi non habel , hic non est eius. Si autem spiritus alius tamen'* habitat quam spiritus Dei. Quodsi per eius, qui suscitavitlesum ctc. Spirituales omnes su- Spiritum sanctum Christus in nobis intelligitur esse,

mus, si in nobis cst spiritus Dei sed et hic spiritus , hunc tamen ita spiritum Dei ut spirituin Christi esse Dei est et spiritus Christi. Et cum Christi spiritus in noscendum est. Et cum per naturam Dei natura ipsa nobis est, eius spiritus in nobis est, qui suseilavit habitet in nobis, indilTerens natura Filii credilur esse Christum. Et cum eius qui suscitavit Chrislum in nobis a Patre, cum Spiritus sanctus, qui cst spiritus Cln-isli, cst spiritus, ct spiritus in nobis estChristi; ncc lamen et Spiritus Dei res naturae demonstretur unius. Quacro

non Dei est spiritiis, qui in nobis est, Discerne igitur, nunc igitur, quomodo non ex natura unum siint. A haercticc, spiritum Christi a spiritu Dei, et excitati Patre procedit Spiritus vcritatis, a Filio mittitur et a a mortuis spiritum Christi a spiritii Dei Christum a Filio accipit. Sed omnia quae habet Patcr, Filii sunl raortuis excitantis; cum (jiii habitat in nobis spirilus et idcireo qui ab eo accipit Dei spiritus est, et idem

Christi spiritus Dei sit, et spiritus Christi a mortuis spiritus Christi est. Rcs naturae Filii est, sed ct eadem

excitati spiritus Dci tantum sit Christum a mortuis rcs et naturae Patris est, et Dei excitantis Christum

excitantis. Et quaero nunc, in spiritu Dei utrum na- a mortuis spiritus est, et idcm spiritus Christi est a turam, an rem naturae signiflcatam existimes. Non est mortuis excitali. In aliquo differt Christi ct Dei natura, enim idem natura quod res naturae , sicut non idem ne eadem sit, si praestari potest, ut spiritus, qui Dci

est homo et quod hominis est; nec idem est ignis el est , non sit et Christi » . « Est ergo in nobis spiritus quod ipsius ignis est: et sccundum hoc non idem est Dei, ct cst in iiobis spiritus Chrisli; et cum spiritus De^is ct quod Dei est » . — Huius dicti occasione pracfati Chrisli inest , inest spiritus Del. Ita cum quod Dci cst Exposiiio haeretici dogmatizaverunt non idem esse i)ersonara el , et Christi est, et quod Christi cst Dei est; non potest

J^m"''°°" naturam Dei , asserentes, naturam Dei non esse Ircs quid aliud diversum Christus csse, qnam Dcus est.

personas, intclligenles in his pracmissis verbis Hilarii Dcus igitur Christus est umis cum Deo spiritus», « se-

1 .Nuni. 21. 22. — Lociis s. Scripturue est Rom. 8, 9-11. < Ibid. n. 26. In hoc text» respicilur ad Ephes. 3, 17: - Ibid. n. 25. — Paulo ante cod. D bene non intendentex Christuni habilarc per fidem in cordibus vestris; et I. Cor. 3, 16;

pro non iHlelligentes. Et Spiritus Dei liabitat in vobis. 3 Isai. 61 , I; secundus locus est Madb. 12, 28; tertius 5 Vat. cuni plurimis edd. aliud tamen pro aliiis tamen, loel 2, 28 : denique alluditur ad .\ct. 2, 17. — Deinde pro supe- contrndicentibiis originali, codfl. ct cdd. I, 5. Edit. Hilarli pro

rioribus verbis Vat. et aliae edd. superioribiis per verba, r.- per naturam Dei habet per naluram rei. fragantibus codd. et ed. I.  . ,, . ,

DISTINCTIO XXXIV. 583

cunduni illud : Ego el Pater unum sumus. In quo aliquam distinctionem habendam fore secundum intel- Admittiiur docet Veritas, unitatera esse nalurae, non solitudinera ligentiae rationem, cura Aichm' hypostasis , et cura di- «onl"""^' nctadiuir. unionis ' » . — Ecce, si haee verba diligenter attendas, citur essentia; quia ibi signiflcatur quod est commune invenis, Spiritum sanctura rem naturae dici Palris et tribus, hic vero non. Est tamen hypostasis essentia, Filii, et eundem diei esse naturam Dei, ubi dicitur: et e converso. Fateamur ergo unura atque idem esse ,

per naturam Dei natura ipsa habitat iu nobis, si per tres personas secundum essentiam, differentes aulem Spiritum sanclum Christus est in nobis. Itaque in Tri- proprietatibus. Unde Augustinus super locum prae- Augnstinos. nitate non ita distinguendum est inler mturam et rem taxatum Psalrai' ait: « Quaeris, quid sit Pater? Respon- Hiiarius. naturae , sicut in rebus creatis, quia, ut ait Hilarius'-: detur: Veus. Quaeris , quid sit Filius? Respondetur: «comparatio terrenorum ad Deum nulla est; et si qua Deus. Quaeris, quid sit Paler et Fihus? Respondetur: comparationum exempla interdum alTeruntur, nemo ea Deics. De singulis interrogatus , Deum responde. De existimel absolule in se rationis perfectionem con- utroque interrogatus, non deos, sed Deum responde. tinere » . « Non enira huraano sensu de Deo loquen- Non sic in hominibus. Tanta enim ibi est substantiae dura est « unitas, ut aequalitatem admittat, pluralitatem non ad- Ad naturam ergo rerura creatarum respiciens iii- mittat. Si ergo libi dictura fuerit, cura dicis, Filium quit ' « Non idem est natura quod res naturae » : esse quod Pater est: profecto Filius Pater est; responde: ie*cst in subiiciens exempla de ipsis creaturis. Inde ostendens, secunduin substantiara tibi dixi hoc esse Filium quod

Deo. errorem esse, sub mensura creaturarum metiri Greato- Pater est , non secundum id quod ad aliud dicitur. Ad rem, addit: Et secundum hoe « non idem est Deus, se enira dicitur ad Patrem Filius dicitur. Rur- Deus ,

et quod Dei est», ac si diceret: si ad instar creatu- sumque Pater ad se dicitur Deus, ad Filium dicitur rarura de Creatore sentis cogeris fateri qnia non , , Pater. Quod dicitur ad Filium Pater, non est Filius; idem est Deus et quod Dei est; quod dicere impiuni quod dicitur Filius ad Patrem non est Pater quod , ;

esl, cum Spiritus Dei Deus sit, et Dei Filius sit Deus. dicitur Pater ad se et Filius ad se , hoc est Pater et Non ergo secundum corporales modos, ut in eadem Fiiius , id est Deus » serie subdit, accipienda sunthaec quae de Deo dicun- tur. Ubi evacuans opinionem eorura qui ita pulanl Cap. II.

aliud essealiud qmd Bei est , aliudque Beum , et naturam Dei et rem naturae, ut est iu creaturis, aperte Utrum ita possit dici unus Deus triim personarum, docet, non aliud esse Deura* et quae sua sunt, ita ut dicitur una essentia trium personarum, et Ires amHiuv ut iusint illi, sic dicens °: « Homo aut aliquid ei simile, personae unius Dei, ut tres persmiae unius es- cum alicubi erit, alibi non erit, quia id quod est sentiae. illic continetur, ubi fuerit in forma, ut non ubique sil qui insistens alicubi sit. Deus autera immensae virtu- Hic considerandum est, cum Deus sit divina es- tis, vivens potestas, quae nusquara non adsit nec desit sentia , et ita dicatur unus Deus esse tres persoiiae usquam, se omnem per sua edoeet, et siia non aliud sicut una essentia dicitur tres personae, utrum iia va- quara se esse signiflcat, ut ubi sua insint, ipse esse leat sane dici , unus Deus triura personarum , vel tres pe9- sua intelligalur. Non auteni corporali inodo, cum personae unius Dei, sicut dicitur una essentia triura alicubi sit, non etiam ubique esse credatur, cum pei- personarura et tres personae unius essentiae. , In his nesponsio. — sua in oranibus fsse non desinat. Non aliud autem locutionibus Scripturae usus nobis aemulandus videlur, sint, qiiara quod est ipse quae sua sunt. Et haec , ubi frequenter reperitur ita dictuin: una est essenlia propter naturae intelligentiam dicta sunt». His verbis Iriiirn personaruin , et tres suiit personae unius essen- aperte signiflcat — tamen intelligis, haeretice si quia — tiae; nusquam autem occurrit legisse, unum Deum divina natura non aliud est ab his quae sua sunt, trium personarum », vel tres personas unius Dei. Quod ita ut insint, et per illa in omnibus est suis, quae non ideo puto sanctos doctores vitasse, ne ita forte accipe- insunt. Sua enim sunt eliam quae non insunt, id est retur in divinis personis , ut accipitur, cum de crea- omnes creaturae; et sua sunt quae insunt, ut tres turis simile quid dicitur. Dicitur eniin Deus Abraham, personae, quae sunt eiusdem naturae et eadem natura, Isaac et lacob °, et Deus omnis creaturae. Quod utlque limomiimsicul supra Augustinl ° testiraonio flrinaviraus dicenlis: dicitur propler principium creationis vel gratiae '" pri- ugustini. . . , . , , tres personas esse eiusdera essentiae vel eandem es- vilegium, et creaturae subiectionem vel servitutem. senliam, sed non ex eadem essentia, ne aliud intel- Cura ergo in Trinitate nihil sit creatum vel serviens ligalur essentia, aliud persona. — Non tamen diffltemur. vel subiectum, non adraisit fides in Trinitate talem

1 Quae praecedunt inveniuntur ibid. n. 27. et 28. — Locus cum plurimis edd. addit quae post desit usquam, sed contra s. Scripturae esl loan. 10, 30. originale, codd. et ed. I. In fine contra codd. Vat. cum aliis - Libr. 1. de Tiin. n. 19. Uliima proposilio esl VIII. de edd., excepta 8, aiitem aliitd sunt pro aliud autem sint. Trin. n. U. « Libr. VII. de Trin. c. 6. n. II. Cfr. d. V. c. 2. pag. 110, ' De hoc et sequenli loco vide supra pag. 582, nota I. nota 7, et d. XXV. c. 1. pag. 432, nota 5. •• Vat. et edd. 4, 6 addunt glossema: et aliud, quod Dei ' Enarrat. in Psalm. 68, sermo 1. n. S. Cfr. d. XXXIII. c. 2. est , aliudque mturam Dei, refragantibus omnibus codd. et 8 Codd. et edd. 3, S, 7, 8, 9 omittunt personarum. aliis edd. ^ Exod. 3, 6; alius locus est ludith 9, 17. ' Ibid. n. 24. In quo textu pro fuerit in forma, vi ed. "> Sola Vat. gloriae. Hilarii fuerit; inflrma ad id natiira eius vt. Dcinde Vai. ,  . , ,,:

S84 SENTENTIARUM LIB. I.

loculionis nioduin. Ita etiam e converso non dicilur de «Diclus est etlani Spirltus sanclus Deus el dlctus ,

Dei essenlia, quod ipsa sit essentia Abraham , Isaac el est habere spirltum Deus; et videbalur hoc quasl no- laeob vel allcuius creaturae, ne Crealoris et crealurae men inflationis et tumoris unde hnmana conscien- — naturani conlundere vldeamur. tia ad Deum pro rlgore el crudelltate accedere mc-

tuit — Ideo Scrlplura temperavit scrmonem siium spiritum bonum nominans ne crudelis putaretur qui , Cap. III. mitis erat ; non quod Pater solns sit potens vel magls polens , el Fillus solus sapiens vel magis sapiens , et (Juod polentia^ sapientia, bonilas in Smplura Spiritus sanctus solus bonus vel magls bonus. Una est interdum ad personas distincte referuntitr. ergo potentia, saplentia, una bonltas Mrlum , sicut esscntia; ideoque, sicut dicitur Fllius homoousios, id

Ex praedictis' quod sicut essentia, ita constat, est consubstantialis Patrl, ita et coomnipotens » potentia. sapientia, bonilas deDeo dicuntur secundura substantiam. Quae aulem secundum substanliam de Deo Cap. V.

dicuntur tribus personis pariter conveniunl. Una esl ergo potentia , sapientia , bonilas Patris et Filii et Spl- De hoc nomine homoousion, ubi in auctoritate ritus sancti , et hi eadem potentia eadem sapien- tres , receptim sil, et guid significet. tia , eadein bonitas. Unde aperltur in Trinilate summa esse perfectlo. Si enim ibi deesset polentia vel saplentia Hlc non est praetermiltendum, quod Augustinus vel bonitas, non esset summum bonum. Sed quia ibl in llbrosecundo * contra Maxlminum dlcit de hoc no- est perfecta polentia, inflnlta saplentia, incomprehen- mine homoousion, quo Latini tractatores frequenler sibilis bonilas, recte dicitur et creditur sumnium bo- utuntur. «Pater, inqult, et Filius unlus sunt eiusdem- Augnsiinui

num. Cumque unum idem penilus sit in Deo po- et que substantlae. Hoc esl lllud homoousion, quod in tentia, saplentia, bonilas; in sacra tamen Scrlptura Concllio Nicaeno adversus haeretlcos Arianos a catho-

frequenter solent haec nomina distincte ad personas rc- llcis Patrlbus verilatis auctorltate flrmatum est; quod

ferri, ut Patri potenlia, Fillo sapientia, Spiritui sanctu postea in Concilio Ariinlnensl, propler novitatem verbi,

bonltas attribuatur. Quod quare flat, non est otiosum minus quam potult intellectam — quam tamen fldcs

inquirere. antlqua pepererat — multls paucorum fraude deceptls haeretica Implolas siib liaeretico imperatore Constan- lio longum tempus labefactare tentavit. Sed post non Cap. IV. liberlate fidei poslquam vls catliolicae praevalente, verbi, sicut debuit, homoousion illud Inlellecta est, Quare Patri potenlia, Filio sapientia, Spirilui saticto catholicae fldei sanltate longe lateque defensum est et bonitas tribuatur, cum sit una potentia, sapientia, dlffusum. Qiiid enim est homoousion nisi unius elusdem- bonitas trium. que substantlae? Quid est inquam homooiision nisi , ,

Ego et Pater unum sumus? Non ergo Inter profanas «Id ergo sacri eloquii prudentia facere curavit, vocum novitates hoc vllandum esl ». Hugo a s. ne Dei immensitatem simillludioe creaturae metlremur. Praeterea sclendum est, quod in asslgnatione di- victore. j)i^g,.a^ gni,„ Scriptura sacra quia Deus Pater est, ct , sllnctionls nominum inter alia, quae supra dillgenter Pauoa. ,

quod Deus Fllius est; et audlvit hoc liomo qui ho- , executi sumus quaedam diximus ' trauslative ac per mS^m ,

mlnem palrem viderat Deum patrem non viderat et , , similitudinem de Deo dici, ut speculum, splendor cogitare coepit, Ita esse in Creatore, ut viderat esse character, figura et huiusmodi. De qulbus pio leclori

in creaturis, a quibus haec nomina translala sunl ad breviter trado quod sentlo, ut scillcel, ratione slmili-

Creatorem, in qulbus pater est prlor fllio, fllius est tudinls considerata, ex causls dicendi dictorum intel-

posterior patre, et ex antlquitale In patre defectus, ex ligentiam assumat, sed cathollcam. posteritate in flllo imperfectlo sensus solet notari. Ideo De sacramenlo Unltatls atque Trinltatis summae et Finiitrac occurril Scriptura dicens Patrem potentem , ne videa- ineffabilis multa iam dlximus. Nlhil tamen eius ineffa- Stawi!''

tur prior Flho , et ideo minus potens, et Fllium sa- bihtate dignum tradidlsse profltemur, sed potius ex pientem , ne videatur posterior Patre , et ideo mlnus nobis mirificatam " eius scientiam, nec poluisse nos ad sapiens^». illam pervenire.

1 Dist. XXII. c. 4. cum textu nostro. Deinde omnes edd. perperam Constantino 2 Omnia quae praecediint, sunita sunt ex Ilugone a S. Vicl. pro Constantio, refragantib.is codd. Denique pro defensum I. de Sacram. p. II. c. 8, paucis a Magistro mutatis vel trans- Val. et edd. i, 8 distensum. 5 XXII, positis. Etiam quae sequuntur ibidem leguntur. Dist. c. I.

3 Codd. A B C E et ed. 1 benignitas. 6 Solummodo Vat. et edd. 2, 3 mirificam. — Respicitur * Cap. U. n. 3. In quo textu ed. Augustini moderna habet Psiilm. 138, 6: Mirabilis facta est scienlia tua ex me: confor-

oportuit intellectum quod pro potuil inteUeetam quam,- sola tata est, et non polero ad eam. Vat. oportuit intellectam. Anliquae edd. August. concordant  ,,

DIST. XXXIV. DIVISIO TEXTUS.