Bonaventure

DISTINCTIO XXXII.

lii et amor, quc Pater et Filius se invicem diligunt. Ideo quaeritur , utrum Pater vel Filius per Spirilum Utrum Paler vel Filius ea dileclione dilicjant, qiiae sanctum vel Spirilu sancto ^ diligat. Quod utique vide- procedit ab utroque , id est Spiritit sancto. tur oportere dici secundum auctoritates supra positas, quibus ostenditur, Spiritum sanctum esse quo genitus Hic oritur quaestio ex praedictis dedueta. Dictura a gignente dlligatur genitoremque suum diligat. Sed estenim supra ' atque Sanctorum auctoritatibus oslen- cbntra: si Pater vel Filius dicatur dilif/ere per Spiri- sum quod Spiritus sanctus est communio Patris et Fi- , tum sanctum , videtur esse per Spiritum sanctum , quia

1 Vide hio iit. Slagislri, c. 3. notula. — Pro ubi codd. * Pro substantiam fere omnes codd. cum edd. I, 2, .3

cum ed. quia, et dein in ipso textu pro refenmtur, quod consonantiam ; perperam, ut ex subnexis clnrel. — I

et in originali et in Magistro legitur, alii cum ed. 1 de.feruntur, = Complurcs codd., inter quos G H S cum ed. quin. , I

alii di/fenmtur , alii, quos et Vat. sequitur, diffenmt. Huius dubii solutio habetur ctiam apud S. Thom., hic circa lit. ' .Multi codd. ut A F G H I S T etc. cum ed. I cmcordibiis. 3 Vat. nec non pkirimi codd. hic valde incongrue subiiciunt NOTAE AD LIBR. SENTENTURTJM. sicut, quam incongruitateni Vat. sola vano conatu tollere ni-

titur, coniungendo sequentem proposilionem cum hac et omil- 1 Dist. XXXI. c. 6. •

particulam enim. Nostra lectio nititur prae- 2 Vat. aliaeque edd., refragantibus codd. et ed. omit- tendo post Sancti 1 ,

eipue auctoritate cod. Y. Paulo post pro elidebat Vat. cum tunt vel Spiritu sancto ; deinde codd. C D ct ed. 8 diligant pro codd. .A. L T X Y Z et ed. 1 eludebat. diticjat , et insuper cod. C addit se.  ,

DISTINCTIO XXXII. 583

non est aliiul Deo esse^ et aliud diligere, sed idein; quod Pater non est sapiens sapientia genita, sed se ipso qiiia, ut ait Augustinus in decinio quinto libro de Tri- sapientia ingenita. nitate '.: « Quidquid secundum qualilates in iila simplici Notula. Augustinus in libro Octoginta trium Quae- soiuia aa- natura dici videtur, secundum essentiam est intelligen- stionum ' : « Cum sapiens Deus dicitur et sapieutia sa- , '"''

duni», ut bonus, niaguus, immortalis, sapiens, dili- piens dicitur, sine qua eum vel fuisse aliquando vel gens et huiusmodi. Ideoque, si Pater vel Filius diligit esse posse, nefas est credere, non participatione sapien- per Spiritum sanctum, per ipsum Spiritum esse vide- tiae sapiens dicitur, sicut anima, quae et esse et non

tur. Neque tantum essentia sua diligit, sed etiam Dono. esse sapiens potest; sed quod ipse eam genuerit, qua sa- Huic quaestioni, cum altitudinem nimiae profundi- piens dicitur sapientia » Animadverte, lector, Patrem . — aalis contineat, id solum respondenius, quod Augusti- dici sapientem genita sapientia, quod aliis obviat tesli- nus significare videtur, quod Pater et Filius se scilicet moniis. Verum hoc Augustinus corrigit in libro primo Reiractat

diligant et unitatem servent non solum essentia sua, Retractationum inquiens: « Dixi in libro Octoginta trium '^"""'™'' sed suo dono proprio; quod licet supra ^ positum sit, Quaestionum, quaestione vlgesima tertia, quae est de iterare tamen non piget, quia sic expedit. Ait ergo Au- Patre, quod eam genuit qua sapiens dicitur sapientiam; ingustiDus. gustinus in sexto libro de Trinitate " Ita: « Manifeslum sed melius istam quaestionem in libro postea de Tri- est,quod non allquis duornm est, quo uterque coniun- nitate tractavi ». gitur, quo genitus a gignente diligatur genitoremque Post haec quaeri solet aquibusdam, utrum Fztossimuisquae. suum diligat, sintque non participatione sed essentia sapiens sapientia genita ^^ ^'' , sit , vel ingenita. Si enim non to. sua, neque dono superioris alicuius, sed suo proprio est sapiens sapientia genita, nec se ipso sapiens est; servantes unitateyn pacis'^ ». Ecce hic dicit, quod essen- si vero sapientia genita sapiens est, non videtur esse tia sua et Dono suo servant unitatem. Idem in decimo sapiens sapientia ingemta; et ita non videtur esse sa- quinto libro de Trinitate ^ ail : « In illa Trinitate, quis piens a Patre,cum a Patre habeat omnia. Ad quod Responsio. — audeat dicere, Patrem nec se nec Filium nec Spiritum dicimus, quod una est sapientia Pati-is et Fihi et Spi- sanctum diligere nisi per Spiritum sanctum » ? Hic — ritus saucti, sicut una essentia, quia sapientia in ilhus aperte ostendit, Patrem non tantum per Spiritum san- naturae simplicitate est essentia; et tamen Filius est ctum diligere; non antem simpliciter dicit, Patrem non tantum sapientia genita, et Pater tantum sapientia in- diligere per Spiritum sanctum. genita; et sapientia .^ewzte est rfe sapientia mi/ewte vel a sapientia ingenita. Et cum idem sit ibi esse quod Cap. II. sapientem esse, relinquitur, ut sapientia genita sit sa- piens de sapientia ingenita. Non ergo Filius dicitur sa- Utruni Pater sit sapiens sapientia, quam genuit. pientia Dei, tanquam ipse solus sit intelligens vel sa- piens sibi et Patri et Splrilui sancto; quia, ut ait Praeterea diligenter investigari oportet, utrum Pa- Augustinus in decimo quinto libro de Trinitate": « Si AugusiinQs. ter sapiens sit sapientia, quam genuit, quae tantum solus ibi Filius intelligit et sibi et Patri et Spiritui Filius est. Quod videlur a simili posse probari. Si enim sancto, ad iilam reditur absurditatem, ut Pater non sit Pater diligit amore, qui ab ipso procedit, cur non et sapiens de se ipso , sed de Filio , nec sapientia sapien- sapientia vel intelligentia, quam ipse genuit, sapit vel tiam genuerit, sed ea sapientia Pater dicatur sapiens Hanc quaestionem urgere videtur, ut ait Au- intelligit? « esse, quam gennit. Ubi enim non est intelligentia, nec RcBpondet gustinus iu scptimo libro de Trinitate", quod scripslt sapientia potest esse. Ideoque, si Pater non intelligit ipse """°"'' Apostolus dicens Chrislum, Dei virtutem et Dei sa- sibi, sed Filius intelligit Patri, profecto Filius Patrem pientiam, ubi quaeritur, utrum ita sit Pater sapientiae sapientem facit. Et si hoc est Deo esse quod sapere et virtutis suae, ut hac sapientia sapiens sit, quam et ea illi essentia est qnae sapientia; non Filius a Pa- genuit, et hac virtute potens, quam genuit. — Sed absit, tre, quod verum est, sed a Filio potius Paler habet ut ita sit; quia si hoc est ibi esse quod sapere, non essentiam; quod absurdissimum atque falsissimum est.

per illam sapientiam, quam genuit, sapiens est Pater, Est ergo Deus Pater sapiens ea quae ipse es^sua sa- alioquin non ipsa ab illo , sed ille ab ipsa est. Si enim pientia; et Filius, sapientia Patris, est sapiens de sa- sapientia, quam genuit, causa est illi, ut sapiens sit, pieutia, quae est Pater, de quo est genitus Filius. Ita etiam ul sit^, ipsa illi causa est; quod fieri non potest, et Paler est intelligens ea quae ipse est sua intelligen- nisi gignendo eum aut faciendo; sed nec genitricem nec tia. Non enim esset sapiens, qui non esset intelligens. conditricem Patris ullo raodo quisquam dixerit sapien- Filius autem, inteUigentia Patris, de intelligentia ge- tiam. Quid enim est insanius ? Ergo et Pater ipsa sa- nitus est, quae est Pater, de qua intelligens est». pientiaest, qua sapiens est; Filius vero AicMwv sapien- Proinde Pater est sapientia et Fillus sapienlia, et Eiiiiogns. ,

tia Patris et virtus Patris, non quia Pater per eum sit uterque una sapientia, et tamen solus Pater est ingenita vel potens, sed quia Filius, sapientia et virtus, sapientia, et Filius solus genita sapientia; nec tamen de Patre, sapientia et virtute ». — Ex his ergo patet, alia sapientia Pater, alia Filius, sed una eademque est:

1 Cap. 5. n. 8. 2 oist. X. c. 2. f' Cap. I . n. I . Ultima propositio est ibi ex n. 2. — Loc ^ Cap. S. n. 7. — Paulo superitis post sed cod. D bene 3. Scripturae est I. Cor. 1 , 24. adiicit etiam, deinde codd. BE jngebit pro piget. ' Quaest. 23. — Locus ex libro Relraclationum est c. i

* Ephes. 4, 3. Codd. A B D E addunt in vinculo ante pacis. In libris de Trinitate agitur de hac quaestione in VI. c. I. n.

Vulgata: Solliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis. seqq.; VII. c. 1-4; et XV. e. 7. n. 12.

5 s Cap. 7. n. 12. Cap. 7. n. 12.

S. Bomw. — Tom. I. 70  ,, ,

354 SENTENTIARUM LIB. I.

sicnt Paler esl Deus ingenilus, et Filius esl Deus geiii- Patris. — Haec et his similia tanquam sophistica el a improbatur

tus, neque Deus genilus est Deus ingenitus; non ideo verltate longinqua cunctisque in theologia peritis pa- tamen alius Deus est Pater, alius Filius, sed unus Deus tentia abiicimus , responso " iiuligna advertentes , id

uterque, non autera unus. Alius est enim genitus, alius tamen adiicientes, quia una est tantuin sapientia Pa- ingcnitus, sed non alius Deus, immo ulerque unum tris, sed non uno modo dicitur. Nam sapientia Palris

sive unus Deus. Ila non est sapientia geuita sapientia dicitur illa quam genuit, et sapientia Patris dicltur ea ingenita, sed alia est sapientia genita, alia ingenita; non qua sapiens esl : diversa est ergo ratio dicti. llla enim j

est tamen alia sapientia , sed una eademque sapientia. dicltur Patris, quia eam genuit; et ea dicitur Patris, quia ea sapit. Una est tamen sapientla Patris , quia sa- Cap. III. pienlia genita esteadem sapienlia et ea qua sapiens est, sive eaqua saplens est intelligalur persona Patris, An Filius sit sapiens se ipsu vel per se ipsim. sive essentia Patrls; qula persona Patris, quae intelli- gitur, cum AxcHmv sapientia mi/mzto , et persona Filli, Ex praedictis constat, quod Filius non est sapiens quae signiflcatur, cuni dicitur sapientia genita, una a se neque de se^ sed a Patre et de Patre. Quaeri au- eademque sapientia est, quae essentla divina intelligi- tem solet, utrum Filius sit sapiens se ipso vel per se tur communis Iribiis personis. opinio 1. ipsum. — Quidam dicunt, multiplicem Iiic fieri intelligen- tiam, et ideo dislinguendum fore, ita ut, curn dicis Cap. V. Filium esse sapientem se ipso vel per se ipsum, si sui natura et essentia sapientem intelligas, verus sit intel- Sicut in quae est Trinitas, et Trinitate est dilectio, lectus; si vero a se ipso vel de se ipso sapientem esse tamen Spirilus sanctus esl dilectio, quae non est opinio 2. intelligas, falsitati subiectam babes iutelligentiam. — Alii Trinitas, nec ideo duae sunt dilectiones; ita et de vero simpliciter et absque determinatione concednnt sapienlia. huiusmodi loculioues: Filius est sapiens joer se, sed non a se vel de se; et Filius est Deics per se et est per se, Et sicul in Trinltate dilectio est, quae esl Pater,

sed non a se vel de se ; hoc confirmantes verbis Hilarii Fillus et Spiritus sanctus quae est ipsa essentia dei- ,

qui Filium non a se, sed per se agere, in libro nono tatis; et tamen Spiritus sanctus dilectio esl, quae non Hiiarius.de Triuitate ' alt: « Nalurae, inquit, cui contradicis, est Paler vel Filius, nec ideo duae dilectiones sunt in haeretice, haec unitas est, ut ita per se agat Filius, Trinitate — quia dilectio, quae proprie Spiritus sanctus

ne 0. se agat, et ita nou a se agat, ut per se agat. In- est, esl dilectlo, quae Trlnitas est, non tamen ipsa lellige Filium agentem, et per eum Patrem agentem. Trinitas est; sanctus est essentia, quae sicut Splrltus

Non a se agit, cum Pater in eo manere monstratur; Trinitas est , non tamen ipse ^ Trinitas est ita in Tri- — per se agit, cum secundum nativitatem Filii agit ipse nitate saplentla est, quae est Paler et Filius et Spiritus quae placita suot. Infirmus sit non a se agendo, nisi sanctus, qiiae est essentia dlvina; et tamen Filius est a Deo ipse agit; non sit vero in unitate naturae, si sapientia, quae non est Pater vel Splritus sanctus. Nec quae agit et in quibus placet non per se agit». Sicut ideo duae sapientlae quia saplentia, quae ibi sunt, ergo, Inquiunt, Filius per se agit, sed non a se , ita proprie est Fillus, quae est Trinitas, est sapientia, Fillus debet dici sapiens joe>- se, sed non a se; sic et* ipsa tamen non est Trlnitas; slcut Filius est essen- per se Beiis est vel esse dlcendus est, ut aiunt, sed non tia, quae est Trinilas, ipse lamen non est Trinitas. a se vel de se.

Cap. IV. <;re Pater non dicitur sapiens sapientic genita An tantum sit sapientia Patris. sicut dicitur diligens dilectione, quae ab iso pro- cedit.

Post haec a quibusdam solet (juaeri , utrum una tantum sit sapientia Patris;quod non esse nltuntur Praeterea diligenter notandum esl quod ea ra- ,

probare lioc modo: Filius, inquiunt, est sapientia Pa- tione, qua Pater non dicitur sapiens esse saplentia, ^*

tris genita,qua Pater sapiens non est: est igilur aliqua quam genuit, videtur fore dicendum, quod Pater non sapientia Patrls, qua sapiens non est; est autemetsa- diligat Filium, vel Patrem ea dilectione, quae Filius pienlia Patris ingenita, et ea Pater sapiens est: est ab utroque procedlt, scilicel quae proprle Spiritus san- ergo quaedam sapientla Patrls, qua sapiens est, et ipsa ctus est. Sicut enim Idem est Deo sapere quod esse, non est illa sapientia Patris, qua Pater sapiens non est: ita idem est ei diligere quod esse. Ideoqiie, sicut nega-

non est ergo una tantum sapientla Patris. — llem, sapien- tur Pater esse sapiens sapieutia, quam genuit — quia si

tia Ingenita esl sapienlia Patris, et sapientia genita est ea diceretur sapiens, non ipsa ab eo, sed Ipse ab ea saplentla Palris; nou est autem sapientia ingenita sa- intelligerelur esse — ita videtur non debere concedi, pientia genita: non est Igitur una tantum sapienlia quod Pater vel Filius diligat dllectlone, quae tantuin

il in principio: .Naturac, qui coiilradicis, 3 Val. perperam responsio, cod. D l>aulo

haec unilas i ii-itiis sii non a se agendo nisi adeo ipse post Vot. cnm pluribus edd. addit sapientia ea dkitvr. ogit, ut giia iiil. — Leclio Magislri magis placet. ' Vat. et edd. i, S, 9 ipsa. •ild. addit ipse, el paulo anie et post ita. '^ lla codd. ; Vat. cuni plui'ibus cdd. ea  , ,

DIST. XXXIl. DIVISIO TEXTUS. 535

Spiritiis sanclusest; quia si ea diligit Pater vel Filius, retukrit magis, quam altulerit^ neque co- iioii Spiritus sanctus videtur esse a Patre et Filio, sed gat id videri dictis contineri, quod ante lectionem Pater et Filius a Spiritu sancto, quia ideni est ibi praesumserit intelligendum. Cum igitur de rebus Dei diligere quod esse. — At supra dictum ' est atque aucto- sermo esl concedamus Deo sui cognitionem diclisque ,

ritate Augustini sancitum, « quod in Trinitate tria sunt: eius pia veneratione famulemur». Investiget ergo dili- — unus diligens eum qui de illo est et unus diligens eum , genterpius lector ratfonem diclorum, si forle dictorum nendam re- de quo est et ipsa dilectio » , « et non est aliquis duo- ; aliquam valeat reperire causam, quanota^ praemissa linquit.

rum, quo genitus a gignente diligitur et genitorem suum quaestio aliquatenus explicari valeat. Ego autem quae- diligit». Quibus verbis aperte signiflcatur, Patrem Fi- stionem non absolvens, sed errorem excludens profl- liuni, et Filium Patrem diligere ea etiam' dllectione, teor, non ita dictum esse, Patrem diligere Filium, vel quae non est aliquis eorum, sed tantum Spiritus san- Filium Palrein ea dilectioiie, quae ab utroque proce- ctus. Cum igitur idem sit ibi dilic/ere quod esse^ quo- dit, quae non est aliquis eorum, sed tantum " Spiritus modo dicitur Pater vel Filius non esse ea dilectione, sanctus, tanquam ea dilectione Pater sit vel Filius. qua aiter alterum diligit, cum ideo Pater negetur sa- Sed sic ea Pater diligit Filium, et Filius Patrem, ut pere sapientia, quam genuit, ne ea esse intelligatur? etiam Pater per se ea quae ipse est dilectione diligat — Difiicilem esse " mihi fateor lianc quaestionem sic et Filius — non autein sic, ut Pater per se non di- Difflciiis praecipue cum ex praedictis oriatur , quae similem ligat et Filius, sed per eam tantum. « Quis haec in quasstio. haijere rationem, quod meae intelligentiae yjdgjjjm, illa Trinitate, inquit Augustinus ' , opinari vel affirmare magis ex dictis attendens infirmitas turbatur, cupiens praesumat » ? — Eam tainen quaestionem lectorum dili-

Sanclorum rejerre quam afferre. « Optinius enim lector gentiae plenius diiudicandam atque absolvendam relin- Hiiaiius. est, iuquit Hilarius in primo libro de Trinitate*, qui quimus, ad hoc minus suiricieiiles. dictorum intelligentiani easjoectei ex dictis polius quain

C0MMENTARIU8 IN WSTmCTIONEM XXXII.

Solviintur dubitationes circa diias locntiones ad appropriationem spectantes.

Hic oritur quaestio ex praedictis declucta.