Bonaventure

DISTINCTIO XXXIII. 867

nutn exemplum ponit in hoc termino Deus , quod prima potentia, quae primo residet in Patre: ergo significat essentiam et supponit personam. — Quanclo si Filius non potest a Deo, simpliciter est impotens

AdquaesUc-ergo quaeritur , utruni dicatur essentialiler , autper- vel infirmus, quia inrirmus habet potentiam defl- sonaliter; dicendum, quod quantum ad significa- ciendi a se ,non a Deo. Item si Filius non agit per ,

tum dicitur essentialiter , sed quantum ad suppo- se, non agit per virtutem propriam sibi connatura- situm dicitur personaliter ; et ideo nulla est con- lem: ergo alia est virtus Patris et Filii. A se enim troversia '. et non a se, non facit distinctionem in natura, sed solum in persona, quia dicit rationem principii vel DuB. VI. originis. Per se autem et non per se — quia per se dicitur contra per accidens , sive contra per aliud — Item quaeritur de hoc quod dicit, qaoH Filius ponit diversitatem in natura ^; et ideo Filius agit per non a se agit, cum Pater in eo manere monstra- se, quamvis non a se. tur; sed similiter Filius manet in Patre: ergo pari ratione Pater non a se agit. [tem, videtur falsum DuB. VII. cum dicit: Infirmus sit non a se agendo dicere, nisia Deo ipse agat, quia secundum hoc, cum Item quaeritur de hoc quod dicil, quod una est omnis creatura agat a Deo tunc videtur esse , tantum sapientia Patris, sed non uno modo dici- agens infirmum, nec in hoc videtur differre Filius tur. Videtur enim male dicere, quia sapieiltia sem- ab aliis. per est= essentialiter: ergo falsum dicit, cum dicit: Respondeo: Dicendum, quod Hilarius duo in- non uno modo dicta. tendit ostendere ex verbis Domini in loanne, et illa Respondeo: Magister non vult% (\noA sapientia duo ostendit deducendo ad impossibile. Ipse enim sit dicta multipliciter, sed quod sapientia Patris: Dominus dicit loannis decimo quarto': Verba, quae quia genitivus potest construi in ratione originis, ego loquor vobis, a me ipso non loquor; Pater et sic dicitur Filius sapientia Patris, vel ipsa sa- in me manens ipse facit opera. E\ hoc ergo ar- pientia genita sapientia Patris, quia est a Patre; guit. quod FiUus non agit a se, sed a Patre ma- vel potest intelligi in ratione suhiecti, ut dicatur nente in se, non lantum ut consuhstantialis , sed ut sapientia Patris, sicut albedo Petri, el sic sapientia principium; sic autem non manet Filius in Palre, genita non dicitur esse Patris, sed Filii'. Quia ergo sed tantum ut consubstantialis. — Alia est auctori- ratio passiva, importata per hoc adiectivum genita, tas Domini, loannis octavo', ubi dicit: Qui miiit non est in persona Patris et Filii una, falsa est lo- me non reliquit me solum, quia quae placita sunt cutio ratione determinationis , non ratione eius quod eifacio semper. Si ipse agit semper una cum Patre, est sapientia : quia una et eadem est sapientia Pater lunc ergo per se agit. — Haec duo probat per de- et Filius et Spiritus sanctus, et illa est sapientia Pa- ductionem ad impossibile : quia oranis potentia est a tris et Filii et Spiritus sancti.

DISTINCTIO XXXIII.

ipsae personae cleterminantur, siiit ipsae personae el sint Deus, id est divina essentia, an ita sint pe^so- m Ulrum proprietates personarwm sint ipsae tiis, ut non sinl personae, ac per hoc nec divina essen- !, vel divina usia. tia. — Quod enim in personis sint proprietates, nemo inficiari audet, cum aperte clamet auctoritas quod « in proprieiaies ,

"""^' Post siipradicta inlerius considerari atque siiblililer personis est proprietas, et in essentia unitas». Superius sSnL!" inquiri oportet, utrum proprietates personarum, qiilbus quoque mullis Sanclorum lestimoniis aslruximus, per-

1 Hoc dubiiim solvitur eliam a B. Alberto, hic a. ult. ^ Plura de lioc vide supra d. 30. q. 2. in corp. — De 2 Vers. iO. — Post Pater in Vulgata additur autem, in lioc dubio cfr. S. Thom. ct Richard., hic circa lil. ed. 1 vero , in Vat. enini. Subinde post manens ex pluribus 5 Plures codd. ut P Q X aa bb cum ed. I dicitur. mss. et ed. 1, consentiente Vulgata, adiecimus ipse. » In codd. N P Q aa additur dicere. 3 Vers. 29, in quo Vulgata post verba misit me adiungit ' De duplici sensu genitivi cfr. supra a. 2. q. 1 . ad 1 . — meeum est et, ac dein post quia voculam ego. Paulo in- — Pro sed Filii mulli codd. cum ed. 1 et Fitii. — Eodem modo ferius post Patre Vat. cum soio cod. cc addit ergo est nna hoc dubium solvunt S. Thom. et Richard., hic circa lit.

virtus rius et Pairis, ei sic agmt vna viriute.  ' , , ,

S68 SENTENTIARUM LIB. 1.

probare contendunt. Si enim, inquiunt, proprietatei sonas proprietalibus distingui atque delemiinari, ipsas-

que proprietates , tres seilicet propriis expressimns vo- , sunl personae, non eis personae determinantur. — Con- Reraianiur.|

tra quod dicimus, quia eliam se ipsis personae diffe- cabulis '. Gum ergo proprietates ipsae ab aeterno fue- et differunt; runl, sicul supra ° Hieronymus loquens de Palre el rint, quibus ipsae personae determinantur Filio et Spirilu sancto dicit: « Substantia unuin sunt, quomodo essent, si in eis non essent; et quoinodo in eis essent, et ipsae personae non essent, quin ibi esset sed personis ac nominibus distinguuntur ». Sed ite- Ropiicant — Quocirca sicut proprietates esse in per- rum addunt Si proprietates Ipsae divina essentia sunt :

item, sm,t multiplicitas? personae. supra cuni esseutia non differant tres personae, nec proprie- ^^^-^^^ jjj^ g^ gjjg ggge personas confltemur, sicut

auctoritateHieronymi, ul non pigeat revocare ad men- Quomodo enim dilTert Pater a Filio, tatibus dilTerunt. eo quod divina essentia est, cum in essentia unum sint? tem, protestati sumus, in expositione fldei ila dicentis: « Sabellii haeresim declinantes tres personas expres- , Horum doclrlnls novis el hnmanis commentls verbo Hilarii" respondeo: « Immensum est quod exigilur et sas sub proprietate distinguimus. Non enim nomina incomprehensibile extra significantiam est sermonis, tantummodo, sed etiam nominum proprietates id est , :

extra sensus iutentionem; non enunliatur, iion attingi- personas vel, ut Graeci exprimunt, hypostases, hoc est subsistentias, confltemur ». — Ecce aperte dicit, per- tur ,non tenetur ; verborum slgnlflcantiain rei ipsius

proprietatibiis distingui, et ipsas proprietates natura consumit ; sensus contem]3lationem iinperspica- sonas bile lumen obcaecal; intelligentiae capacllatem quod esse personas; cuius hic verba perstringimus, quia su- flne nullo continetur excedit. Mihi ergo in sensu labes pra latius posuimus. Cunique de sim])licitate deitatis supra " disserere- est, in inlelligentia stupor est , in sermone vero non auctoritatibus Sanctorum, scilicet Augustini, Hi- iam inflrmitalein, sed silentlum confltebor; perlcu- Repeiitio. mus ,

larii, Isidori nec non et Boethii, evidenter monstravi- losum nimis est de rebus tantis ac tam reconditis ali- mus, Deum lioc esse omnino quod in se habet, exce- quid ultra praescriptuin caeleste proferre, ut ultra pto quod Pater habet Filium, nec estFihus, et Filius praeflnitlonem Dei sermo de Deo slt. Forma fldei certa

habetPatrem, nec est Pater; et sic esse in natura est. Non ergo aliquid addendum est, sed modus con- Irium , ut qui habet hoc sit quod habet , et lotum , stituendus audaciae; quldquid ultra quaeritur, non in-

quod ibi est, unum esse, imam vitam esse; quae telllgitur ».

Ceternm haereticorum imi^rohitas, iiislinctu diabo- Kur^s '» modo non iteramus, ne fastidium lectori ingeramus. Si """'"' ergo proprietates ibi sunt , singula earuni esl Id in quo licae Iraudulentiae excitala, nondum qulescit, sed iii

est, et unum eademque vita singulae sunt. Fateamur tanta rerum quaeslione addit: si patcrnltas et fllialio in

ergo, et proprietates esse in tribus personis, et ipsas Deo, sive in divlna essentia sunt, eadem igitur res sibi Pater est et Filius. Nam in quo paternitas est, esse personas atque divinam essentiam. Quod enim proprietas etiara divina natura sit, Pater est; et in quo flliatio, Filius est. Si igitur una

iiem, sunt oslendit Hilarius dicens, nativilatem Filii esse naturam. eademque res habet In se paternltatem et flllationem divma na-yjjjg ipsa et generat et generatur; quod dicenles iu Sabel- j^ jjJj,,q geptimo de Trinitate* ait: « Utriusque Hiiarius. uatura non dilTerl: unum sunt Pater et Filius. Habet lianam haeresim pertrahuntur , extendentes Patrem in

igitur hoc sacramenti nativitas, ut complectatur in se Fllluni, cum Ipsum slbi Fillum proponant et Patrem. et nomen et naturam et potestatem, quia nativitas non Si vero negaverint, in una Dei essentla ))aternitatem

potest non esse ea natura, unde nascatur Fiiius ». Idem esse et flllatlonem, quomodo ergo dlcunt esse Deum? insexto = : «Nativitas, proprietas est, veritas est ». — Hls atque aliis argumenlorum aculeis utuntur in

Idem septimo dicit, « quod naturae nativltas sit in- in suae opinionis assertionem, ut veritatis formam dis- telligenda esse in natura Dei » Supra " etiam dicit . secent.

« quod proprium Patris est, quod semper Pater est, et Quornm audaciae resistentes atque ignorantlae pro- Responde- proprium Filii quod semper Filius est » , signiflcans , vldentes, audeblmus allquid super hoc loqul. Pater- quod proprietas Patris estPater, et proprietas Filil est nilas et flliatio non ita esse omnino dicuntur in divina Filius. — His aliisque pluribus auctoritalibus aperte si- substantia, sicut in ipsis hypostasibus, in quibus ita

qnod proprietas Fllii flhus sit, sic et gniflcari videtur, sunt, quod eas determinant, ut ait loannes Damasce- Deus ita et proprietas Patris etproprietas Spiritus sancti. ; nus'": « Gharacterlstica idiomata sunt, id est determi- Hoc autem aliqui negant dicentes, quidem proprie- nativae proprietates hypostaseos, et non naturae; ete- Qnidam iioc tates in personis esse, sed non esse personas Ipsas, nim hyposlasim determlnant et non naturam » Ideoque, .

ueiant. ^^.^ j^^ dlcunt ' essc in personis vel in esseutla di- licet paternltas et flhatio sint in divina essentia, cum vina, ut non sint interius, sicut ea sunt quae secun- eam non determinent; non ideo potest dici, quod dl- dum substantiam de Deo dicuntur, ut bonitas, lustltia, vina essentia et generet et generetur , vel quod eadem sed extrinsecus afflxae sunt. Atque ita esse ratfonibus res sit ibi " Pater et Filius. Ita enini proprletas detei--

1 Cfr. d. XXVI. c. 2, et d. XXVIl. c. 1. ' Codd. C D dicuntur. Paulo inferius codd, A B D E et edd. 2 Dist. XXV. c. 3. in fiiie. — Infra codd. .\BE aperte I, 2, 3, 5, 7, 9 afjixa sunt pro affixae siint. ostendit pro aperte dicit. 8 Dist. XXV, c. ult. 3 Dist. VIII. pars II. ' Libr. II, de Trin. n. S, sed nonnullis a Magistro i

Num. 21. * Iranspositis et mutatis.

Num. 40. Sequens locus VII. n, 22. 5 1» De Fide orth, III, c. 6. Vide supra d. XXVII. p, 6 Dist. XXVI. c. 3. Locus Hilarii est XII. de Trin. n. 23. " Ita codd. C D et ed. I , in ceteris sibi.

— Va(. Supra enim dixit pro Supra etiam dicit.  , ,

DISTINCTIO XXXIU. S69

minat personam, ut hac pi-oprietate hypostasis sit ge- illud estquod * est. Pater enim non ad se sed ad Fi- ,

nerans, et illa alia hypostasis sit genita; et ita non lium dicitur; ad se autem Deus dicitur. Eo ergo quod idem generat et generatur, sed alter alterum. vel quo Deus est substantia est. Et quia eiusdem sut)- ,

stantiae est Filius, proculdubio et Filius est Deus. At vero quod Pater est, quia non subslanliae nomen esl, sed refertur ad Filiura non sic dicimus Filium Pa- , ,

Quomodo proprietates possint esse in nalura trem esse, sicut dicimus, Filium Deum esse ». — Ex Dei, nec eam determinent. his verbis quod proprietas Patris signiflcari dicunt, vel proprietas Filii non sit Deus vel essentia divina. Sed forte quaeres , cum hae proprietates non pos- Cum enira dicit: Eo quod Deus est, substantia est, sed sint esse iu personis, quin eas determinent, quomodo quod Pater est, substantia non est; aperte, inquiunt, '^

in essentia divina esse possint, ita ut non eam deter- ostendit, id esse substantiara, quo Deus est; id vero minent. — Respondeo tibi et hic cum Hilario ' : « Ego quo Pater est, non esse substantiam. Item cum ait: lesp. ex Hi- nescio , non requiro me tamen Archan- , et consolabor : Pater non illud est quod est^ ostendit, eum non esse ^™' non audierunt, saecula non te- Patrem, eo quod substantia est. Non enim simpliciter geli nesciunt, Angeli nent, Propheta non sensit, Apostolus non interrogavit, dixit: Pater non illud est quod est, sed ait: cum Pa Filius ipse non edidil. Cesset ergo dolor querelarum; ter est_, non est illud quod est, signiflcans, quo Pater

non putet homo sua intelligentia generationis sacra- esl non esse illud quo est, id est essentiara. Haec illi mentum posse consequi. Absolute tamen intelligendus ita exponentes, sua coramenta siraplicibus et incautis

est Pater et Filius » , et Spiritus sanctus. « Stat in hoc vera videri faciunt. — Nos aulera aliter fore ista intelli- Aiiter siagi- ^^""^ fine intelligentia a Patre, qui verborum: est Filius genda dicimus. Dicens enim: eo quod Deus est, sub- nu. est unigenitus ab ingenito, progenies a parente, vivus stantia est; sed quod Pater est, subsiantia non esl, a vivo, non natura deitatis alia et alia, quia ambo hoc intelligi voluit, quia essentia Deus est et deitate unum ». « Hoc credendo incipe, percurre, persiste; substantia est. Eo enira substantia est, quo Deus est, etsi noo perventurum sciam, tamen gratulabor profe- et e converso, cuius ea est deitas, quae est substan- cturum. Qui enini pie inlinita prosequitur, etsi non tia , et substantia , quae deitas ; sed quod Pater est contingat, aliquaudo tamen proficiet prodeundo. Sed non est substantia^, id est, non quo Pater est, eo ne te inseras in illud secretum et arcanum inopinabilis substantia est, quia proprietate generationis Pater est, nativitatis, immergas, suramam intelligentiae ne te qua substantia non est. Ipsara tamen proprietatem comprehendere praesumens; sed intellige incoraprehen- substantiam esse non negavit. Ita etiam illud intelli- sibilia esse». His aUisque raultis evidenter ostenditur, gendum est quod ait: Cura Pater esl non illud est ,

nobis nullatenus licere maiestatem perscrutari^ ^ ius quod est, id est, non illo Patev est, quod vel quo ipse ponere potestati, modum circumscribere inflnito. est, id est essentia, sed notione. Verumtamen nondum desistunt impalientiae spi- Item illis vehementer insistuntAjiamiocum verbis Augustini ''''°''°' Rcpiicant. opinionem suam etiam Sanctorum au- ritu agitati , sed superius' Verbum, secundum quod positis, scihcet ctoritatibus munire conantur, quibus ostendere volunt, hoc est quod Pater; secun- sapientia est et essentia, proprietalem qua Pater est Pater, et proprietatera , dum quod verbum, non hoc est quod Pater. Si, in- qua Filius esl Filius, non esse Deura, ad hoc iuducen- quiunt, Verbum non est hoc quod Pater, secundum tes verba Augustini super illum locura Psalmi: Et quod est verbum, id ergo, quod ' verbum est, non est kxiiixiitiBMi. non est subslantia^ ita dicentis': «Deus est quaedam illud quod Pater est: proprietas igitur, qua verbwn

substantia. Unde etiara in fide catholica sic aedifica- est, non est id quod Pater est, non est igitur divina

raur, utdicamus, Patrera et Filium et Spiritum sanctum essentia. — Ad quod dicimus, quia licet secundum quod Resp. Jiagi- unius esse Quid est unius subslantiae? substanliae. verbum non sit hoc quod Pater est, ea tamen pro- Quidquid est Pater, quod Deus est, hoc est Filius, prietas, qua verbum est, est id quod Pater est^ id hoc est Spiritus sanctus. Cura autera Pater est, non est divina essentia, sed non est hypostasis Patris.

' Libr. 11. de Trin. n. 9. 10. 11, sed pluriniis a Magisti-o tiae codd. et plurimap, cdd. contra Vat., edd. 6, 8 et origini

omissis et transpositis. omittunt nomen. - Respicitur Prov. 2.5, 27: Qui scrutator est maiestatis, o;i- 5 Codd. ABCE et ed. I substantiae: paulo post cod.

primetur a gloria. quod Deus pi;o quo Deus, et quod Pater pro quo Pater. 3 August. Enarratio in Psalm. 68, 3, sermo 1. n. S. " Codd. et edd. 3, 1 substantiae, quod repetunt infra ar * Vat. et aliae edd., excepta 1 , addunt vel quo, i-efra- id est. > XXVll. p. II. ganlibus codd. et originali. Paulo inferius pro quod vel quo Deus Dist. c. 3.

est originale habet: quodDeusest, hocipso. Post non substan- 8 Ita codd. ACDE et ed. 1, cod. B et aliae edd. quo.

S. Bonnv. — Tom. 1. 72  SENTENTI\RIIM LIB. 1.