Bonaventure

DIST. XXXV. DUBIA. 613

aut per rationem nobilissimam. Primo modo scien- passum ad agentem, sic dicilur relative, et sic in- tia, secundo modo sapientia'. — Si aulem conside- telligit Magisler de hoc nomine creator; et bene '. couipaia- retur in comparalimie ad res, hoc potest-esse du- Aliud etiam quod quod non significat dicit, pliciter : aut connotat eventum , et sic praescientia essentiam; dicit propter hoc, quod quamvis impo- aut effectum, et tioc dupliciter: aut in conservando natur divinae essentiae — de et ideo sola essentia sive guijernando, et sic providentia; aut in efficiendo, dicitur, secundum omnes — tamen de eo, a quo im- et hoc dupliciter: aut quantum ad hounm naturae ponitur, fuit Quidam enim voluerunt controversia. (

et sic dispositio; aut quantum ad bonum superad- dicere, quod nomina sex generum* non praedicani ditum, et sic praedestinatio, aut quantum ad eius aliquid in Deo sed compraedicanl. Unde actio non ,

privationem, et sic reprobatio. Sed ^quia privatio videtur dicere aliquid in agente, sed ab agente. Et huic gratiae non est effectus, sed defeclus, ideo repro- videtur consonare ratio, quia actio et passio viden- batio non hic numeratur, sed continetur sub prae- tur esse eadem. Et iterum huic videtur consonare scientiae nomine , et ipsum sibi appropriat. verbum Boethii de Trinitate =, quod «ahagenera re- Unde divisio potest sic formari : cognitio Dei rum nec de Creatore, nec de creaturis praedicantur » Repeiiiio. aut est iu se , aut in comparatione : si in se , aut — Ista opinio fuit satis probabibs, et huius fuit Magi-

per rationem nobilissimam , et sic sapientia; aut ster ° ; et ideo dicit , quod praescientia ratione scien- per qualemcumque rationem , et sic est scientia. Si tiae importat essentiam, sed creator tantum rela- in comparatione : aut evenluum, et sicpraesdewfta; tionem. aut eventuum et effectuum, el hoc vel in guber- Verumtamen ilhid hodie conimuniter non tenetur. *

nando, et sic esl providentia; vel in elTiciendo, et Dicimus enim, Deum esse suam actionem, ut puta sic, si respectu cuiuscumque naturaesit, est dispo- creationem. Et quoniam essentia est divina actio et ,

sitio; si respectu rationalis, sic praedestinatio; axU hoc nomen creator imponitur ab actione; ideo non eventuum et effectuum et defectuum, et sic 7-epro- lantum impositum est essentiae, verum etiam a& batio, quae est praescientia nominata-. essentia, sed illam significat in relatione. Nec Boe- thius intendit dicere, quod talia non praedicantur sed non praedicantur absolute. — Si tamen velimus sustinere Magistrum secundum communem opinio- nem , dicemus, quod Magister non vult dicere, quod Item quaeritur de hoc quod dicil, quod creator creatio non importet divinam essentiara, sed quod, ita dicitur relative, ut tamen essentiam nrni significel. quantum ex vi vocabuli, non dicit essentiam abso- Videtur enim dicere falsum: nam creatio significat lute, sed per modum relationis sive sub appella- raodum actionis, non relationis, ergo creator similiter tione relativa. Sed praescientia duo dicit: et scien- ergo non dicitur secundum relationem a parte modi, tiara et praecessionem '. Ratione scientiae dicit nec a parte rei; illud constat: ergo nullo modo. essentiam absolutam, unde manet scientia, re ipsa Item, videtur falsum dicere, cum dicit, qnod essentiam non manente. Non sic est de creatione; non enim non significat, quia creatio significat aliqnid: aut nisi etiam sit creatura. Et secundum hoc est creatio , ergo creatum , aut increatum. Si creatum : ergo non verbum Magistri non habet calumniam*. dicitur de Deo; si increatum: ergo cum non signi-

ficet personam, significat essentiam. DuB. V. Respondeo: Dicendum, quod relative dici ali-

quid est dupliciter: aut quia significat relationem ,

sicut nomina, quae sunt in praedicamento reiationis; Itera quaeritur de hoc quod dicit: SinuUa fuis- aut quia habet respectum annexum: sic, cum omnis sent futura , esset tamen in Deo scientia eadem. actio dicat respectum ad passum sive factum, et Videtur enim male dicere , quia scientia nostra ponit

I Cfr. Aristot., 1. Metapl). c. 1. seqq., et Vi. Etliic. c. 6.7. significatur est aliquid, quod rem, de qua praedicatur, ex- - Sola Vat. addit per appropriationem. — De diversis trinsecus afflcit. Sive, ut ait Boeth., de Trin. c. 4: » Aliae nominibus divinae scienliae attributis S. Doctor fusius tractat (praedicationes) quidem quasi rem monstrant, aliae vero quasi infra d. 38. seqq. Aiex. quoque Hal. de eis loquitur S. p. 1. circumstantias rei; quodque illa quidem ita praedicantur, ul q. 23. ni. I. circa finem, nec non B. Albert., hic a. 4. esse aliquid rem ostendant, illa vero, ut non esse, sed potius ' Cfr. supra d. 30. q. 3. extrinsecus aliquid quodam modo affigant». Haec differentia * intellige; generum supremorum sive praedieamentorum, breviter insinuatur verbis praedicare et compraedicare. quae sunt: ;ictio, passio, ubi , quando, situs et habitus. Se- ^ Cap. 4 : Reliqua vero neque de Deo neque de eeteris cundum illos, de quibus S. Doctor hic loquitur, haee nomina praedicantur. non dicuntur de aliqua re eodem modo, quo nomina quatuor " Cap. 7. huius distinctionis. primorum praedicamentorum, quae sunt: substantia, quantitas, ' Pro praecessionem fere omnes codd. cum primis edd. qualilas, relatio. Nam ista quatuor dicuntur de re, quatenus perperam praedestinationem , melius cod. praeordinationem. quod his nominibus significatur inlrinsece continetur in ipsa 8 Hoc dubium solvitur etiam a B. Alberto, hic a. 6, et a re, de qua praedieatur ; illa sex vero, quatenus quod ipsis S. Thoma nec non a Richardo , hic circa lit.  , .

616 SENTENmRUM LIB. 1.

res, et qiiando non ponit, non est scientia, sed opi- tatem, de praesentia secundum cognilionem. aut '

nio vel aiia acceptio niinus nobilis ' : ergo cuni de Primo modo falsum est: conslans est, quod anticln-i- nobilitate scientiae sit ponere reni , videtur multo stus non est in Deo secundum veritatem praesens. tbrtius, quod divina scientia ponat , quae est nobi- Si secundum cognilionem , quia habet cognitionem '

lissima. praeteritorum et futurorum; sed sic habet una Respondeo: Ad hoc breviter dicendum, quod anima: ergo similiter omnia sunt ei praesentia. est scientia, qua liabeo cognitionem de re, et esl Respondeo: Dicendum, quod non omnia dicun- scientia, qua scio, rem esse '. Prima scieiitia nec in tur esse praesentia Deo secundum veritatem exi- nobis, nec in Deo ponit exislentiam rei in proprio stentiae rerum, sed secundum cognilionem, quia ^Dupies genere, nec de praesenti, nec de futuro; quod pa- actii cognoscit praesentia, praeterita et futura; et nae rer'

tet , quia ai-tifex habet cognilionera faciendi domum circa actum suae cognitionis semper est praesentia- quam nunquam faciet. Secunda vero scienlia ponit litas ita quod nuUa successio cognitionis Dei est in ,

rem tam in Deo quam in nobis sed in nobis ', quia ; nunc, quod complectitur omnem successionem sine depmdetj in Deo, quia connokit. quantum ad Et mutatione: et ideo omnia sunt ei praesentia ex hac i

primum modum loquitur Magister, quod eadem duplici causa '. Quamvis autem crealura habeat co- scientia esset , sed non respectu eiusdem, et respectu gnitionem de praeteritis, quia tamen cognitio eius tot , respectu quot modo est quantum ad secundum transit in praeteritum et nova generatur cognitio ex,

modum. rei existentia: ideo non dicitur, quod omnia sunt

praesentia creaturae, sicut dicitur, quod omnia prae- DuB. VI. sentia sunt Deo. Et ideo non ponitur memoria in

Deo, quoniam memoria respicit praeteritum ", non Item quaeritur de hoc quod dicit, quod omnia tantum in re, sed ut etiam actus illius cognitionis sunt Deo praesenlia, non solum quae simt, sed transit in praeteritum; sed praescientia non dicit

eliam quae praeterierunl. Quomodo intelligitur illud? rationem sive actum scientiae ut futurum ; et ideo Aut enim intelligitur de praesentia secundum veri- in Deo convenienter pojiitur.

1 Cfr. Aristot., I. Poster. c. 2: Quod non est (de non-ente) Bonaventura sententiam Scoti doceat, quae oppugnat doctri-

non est scire, ut quod diameter sit symeter; et ibid. c. 26. nam S. Thomae de praesentia rerum in aeternitate; de quo (c. 33.), ubi differentiae inter scientiam et opinionem exami- vide infra d. 39. a. 2. q. 3. Sed haec interpretatio aliena vi-

nantur. detur a mente Seraphici, qui duplicem rationcm alTert pro eo, 2 Prima scientia vocatur communiter respectu Dei scientia quod omnia sint Deo praesentia , unam scilicet ex parte cogni- simplids intelligentiae , altera scienlia visionis (cfr. infra d. 39. tionis divinae, alteram ex parte aetermtatis Dei; et in pro- a. I. q. 3, et d. 41. a. 2. q. 2.). ferenda hac secunda ratione prorsus convenit cum S. Thomn, 3 Cod. addit: sicut e/fecius ponit causam; in Deo, sicui dicens t quod (scil. nunc aeternitalis) complectitur omnem suc- causa ponit effeciiim. — Plura de fioc dubio inveniuntur infra cessionem sine mutatione», quae verba infra d. 39. a. 2. q. 3.

d. 38. a. I. q. I. 2. in sensu S. Thomae longius explicantur (cfr. ibi Scholion). — Vat. tiic inserit vocem praesentium, nulla ralione, cum Mox Vat. textum dilatat interserendo post cognitionem de ver- de praesentibus non institualur quaestio. Mox pro sed sic bum praesentibus, post praeieritis verba et fuiuris et post habet una anima eadem Vat., omnibus codd. dissuadenlibus, praeieriium voces et fuiurum. sed si sic, cum Iianc habeat etiam anima. 6 Cfr. supra d. 3. p. II. a. I . q. I . nd 3. — Sola Vat. addit ' Non pauci hunc locum ita interpretali sunt, quod S. ul praeieritum.  DISTINCTIO XXXVl.