Bonaventure

QUAESTIO I.

Utrum Deus sit in omnibus rebus.

Quod autem sit in omnibus rebus, ostenditur sic. 2. Item, quanto motor magis distat a mobili, 1. Philosoplius in prima philosophia: « Quanto movet tanto sufficientius unde suflicientius movet — aliquid simplicius, tanto a pluribus indigetur et in anima quam forma naturalis °, et Intelligentia quam pluribiis invenitur'»; sed Deus est simplicissimus anima — sed Deus est motor et operator suflicien- in flne simplicitatis: ergo invenitur in omnibus. tissimus: ergo summe distat ab omni mobili : ergo Sed non reperitur nisi ubi est: ergo est in omnibus. aut in nuUis est rebus, aut in paucis. % Item, quanto causa prior, tanto universalior, 3. Item. «omnis virtus unita plus est infinita

ergo causa prima est universalissima; sed quanto quam multiplicata "^

»; sed divina virtus est infini-

aliquid universalius, tanto influit in plura: ergo cum tissima: ergo unitissima. Sed quanto aliquid magis prima causa sit universalissima, influit in omnia'. est unitum, tanto rainus diffusum et in paucioribus Sed oinne quod influit in aliquid, est illi praesens repertura: ergo etc. secundum virtutem — nusquam enim et nunquam 4. Item, quaeritur: quae necessitas est, Deum operatur agens nisi per praesentiam virtutis — sed ponere in rebus oranibus? Videtur, quod nuUa ex Deus propter suam simplicitatem est idem quod sua parte Dei. Nobilitatis enim est in agente , quod pos- virtus: cum ergo virtus Dei sit in omnibus, et sit agere ubi non est, similiter, quod possit facere substantia est in omnibus. effectura per se stantem — alioquin opera Dei ma- 3. Itera, hoc videtur per impossibile: quia gis sunt debilia quara opera creatoruni, artificuin

omne quod est in una re limitata, ita quod non est quae salvantur in absentibus — ergo esse, ipsis si

in alia, est limitatura et arclatum; sed hoc est im- nulla necessitas est, videtur ergo esse superfluitas. possibile circa Deum : ergo non est in una re, quin Sed impossibile est, in Deo esse superfluitatem in omnibus sit. ergo etc.

4. Iteni, si Deus est in una re, ita quod non in alia, aut potest esse in illa, in qua non est, aut c N c L u s I 0. non: si non potest, ergo non est oranipotens; si

potesl esse, et non est, cum res non mutetur, ergo Deus est in omnibus rebus , cuius ratio est tum mutari potest. Ergo si Deus non est in omnibus perfectio ipsius, tum indigentia rertm. rebus, aut non est omnipotens, aut non immutabi- hs; quorum utrumque est impossibile. Respondeo: Dicendum, quod Deus in oranibus concius Contra: 1. Quanto aliquid magis seiungitur a rebus est, sicut ipse David" testatur dicens: Si natura tenebrosa, tanto est impermixtius et sub ascendero in caelum, tu illic es etc. nobiliori luce cognoscit; sed Deus clarissime cogno- Necessitas autem existendi Deum in omnibus scit: ergo maxime a natura tenebrosa seiungitur. sumitur tum a parte perfectionis ipsius, tum a Sed omnis crealura tenebra: ergo Deus aut iii parte indigentiae rerum. A parte ipsius propter Raiione nuUis , aut in paucissirais est rebus creatis. sumraam immensitatem et summam potestat-em;''^"'

' Haec pi-opositio coliecta ^ideltir ex iis, quae Aristot., XI. VII. Phys. text. 9. (c. 2.) : Unde est principium motus, est simul Metaph. c. 'I. (X. e. 1.) de primis principiis eloquitur, scil. cum eo quod movetur. Cfr. et I. de Gener. et Corrupt. text. S4. quod sint simpliciora, contineant omnia, et quod, ipsis perem- (c. 7.). — Aliquanto inferius pro suam simplidtatem codd. S Z ptis, cctera simul pereant. — Verba mox subsequentia in fine summam simplicitatem, cod. K summam suam simplidtatem. simpUcitatis sumta sunt ex libro de Causis, prop. 20. (ed. Bar- 3 Vat. voci naturalis praemittit materialis vel. Vocabulum denliewer, alias 21.) In pluribus edd. libri de Causis legitur Inielligentia, quod proxime sequitur, significat hic Angeluni. sic: inlinitfl simplicitatis simplex. * Libr. de Causis, prop. 17. - Cfr. libr. de Causis, prop. 1. et 20, iam supra pag. 471, nota ' Pro ponere codd. L essc. 3. allegatae. — De propositione proxime subsequenli ait Aristot., « Psalm. 138, 8.  ,

DiST. XXXVII. P. I. AKT. I. QUAEST.J.

et utriusque ratio est summa simplicitas. Quia enim primo quidem modo est Deus in rebus, non secundo summe simplex est, ad'nihil arctatum, ideo in omni- vel tertio. bus invenitur tanquam immemum; quia summe 2. Ad illud quod obiicitur de distantia motoris Dupiei di "'""'" simplex, ideo in inflnitum virtuosissimum , et ideo a mobili, dicendum, quod est distantia per absen- virtus eius in omnibus; et virtus idem est quod tiam,ethaec impedit, non iuvat ad motum; el est substantia, et ideo necesse est, quod sit in omnibus'. distantiaper independentiam, et haec iuvat, quia Ex parte creaturae est necessitas, quia crea- quanto motor perfectior est et absolutior, minus de- liones ei tuHi habet iu se possibilitatem et vanitatem, et pendet et est sufficientior; et hoc modo distat Deus rae.""^" utriusque causa est, quia producta est de nihilo. etiam praesens. Quia enim creatura est et accepit ^ esse ab alio, 3. Ad ijlud quod obiicitur, quod virtus unita qui eam fecit esse, cum prius non esset; ex hoc est magis infmita; dicendum, quod unitas virtutis, non est suum esse , et ideo non est purus actus, quae facit ad eius magnitudinem , per se attenditur isibiiitas. sed habet possibiiitatem ; et ratione huius tabet respectu subiecti, per accidens respectu obiecti. fluxibihtatem et variabilitatem , ideo carel stabilitate, Respectu autem subiecti attenditur per subiecti sim- Notandum et ideo non potest esse nisi per praesentiam eius plicitatem, respectu autem obiecti per indistantiam qui dedit ei esse. Exempium huius apertum est in a virtute, quia virtus tanto potentior, quanto obie- impressione formae sigilli in aqua, quae non conser- cto^ propinquior. Quoniam igitur virtus divina in vatur ad momentum , nisi praesente sigillo. — Et substantia est simplicissima et nunquam a substan- iterum, quia creatura de nihilo producta est, ideo tia elongatur, ideo in multis est inftnitissiina, quia •aniias. habet vanitatem; et quia nihil vanum in se ipso unitissima in multis, ut in uno. «Ul)ique enim est fulcitur, necesse' est, quod omnis creatura susten- centrum ilhus potentiae», sicut dicit Trismegistus °. tetur per praesentiara Veritatis. Et est simile : si 4. Quod ultimo obiicitur iam solutum est, quia quis poneret oorpus ponderosum in aere, quod est necessitas est ex parte Dei et creaturae, sicut vi-

quasi vaniim, non sustentaretur. Sic et in pro- sum est. — Quod ergo obiicitur, quod agens crea- posito. tum ubi non est operatur et effectum producit, qui Ad illud ergo quod obiicitur de distantia et 1. sine ipso stat; dicendum, quod non est siraile in

luiioop-permixtione, dicendum, quod tripliciter unitur ali- Deo. Nam si attendatur hoc in artiflce creato, hoc jexS.quid aut secundum praesentiam tantum, alicui: venit ex defectu perfectionis: quia enim agens crea- aut secunduin praesentiam et dependentiam , aut tum limitatum est, et differt a sua virtute, potest secundum praesentiam et dependentiam et concomi- operari per virtutera ubi non est; rnrsus, quoniam tantiam in modo est radius in aere, materia. Primo agit ex suppositione et non potest in totum, ideo secundo modo anima in corpore, tertio modo liquor ePfectus non totaliter dependet ab ipso. Deus autem in liquore. Quod primo modo est in aliquo non per- habet condiliones oppositas, quia infinitus, et idem.

miscetur, simiiiter quod secundo modo est non est in eo virtus et substantia, et iotum producit; permiscetnr proprie , sed solum quod tertio. Et ideo non est simile °.

SCHOLION.

I. Sirmil ciim quacstiouo principali solvilur a secundum quos creaturae, et corporales et spirituales, sibi pos- quaestio, in i. ad opposil. pi-oposita, scil. de causa, quare sunt csse praesentes, sed seclusa omni imperfectione quae ,

Deus est in omiiibus reljus. comitatur illos modos in creaturis. Unde Dei praesentia impli- Deum inesse omnibus i'ebus et locis , fide cei'tum est. cat I. quandam <t praesentialitatis indistantiam » (infra a. 3. q. 2.) Haec inexistentia Dei secundum omnes doctores est prorsus vel coexisientiam , sed non eam, qua substantiae corporaXes singularis et supereminenler continet omnes modos praesentiae. quantitate praeditae, sibi coexistwnt , ita iit sit una extra aliam ,

' Miro modo S. Doctor de hoc loquitur in Itinerario men- •' Haec verba in Ilernietis Trismegisti operibus non in- tis in Deum, c. 5. et 6. venimus, at in Alani ab Insulis libro, Theolog. Hegulae, - Nonnulli codd. ut F I V cc accipit; Val. ed. 1. oreata regul. 7, ubi sic legitur : « Deus est sphaera intelligibilis,

pro crealura. Paulo inferius pro sed Vat. cum cod. cc perpe- cuius centrum ubique, circumferentia nusquam » , quae verba ram quia. etiam ab Alex. Ilal, S. p. I. q. 7. m. 1 . citimtur et Trisme- 3 Cod. T liic inserit ergo , et paulo superius ante mhil gisto addicuntur. B. Albert. vero in Comment. I. Sent. d. 3.

cum pluribus aliis codd. et ed. I omitlit quia. Paulo inferius a. 18. ait: Nescio, quis fuit iste Trismegislus, et credo, quod pro Veritatis codd. X bb cc cum edd. 2, 3, 4, 3, 6 viriutis. liber confictus est. Omnia enim quae dicitur dixisse Trismegistus, De ralionibus hic allatis cfr. supra d. 8. p. I. a. 2. q. 2. ad 7, invcni in quodam libro magistri Alani, qui confectus est de et Anselm. , Monolog. c. 13. H. 20. seqq. quibusdam proposilionibus generalibus ct supponitur •• Pcrmnlli codd. cnm sex primis edd. subiecto ; leclio prava, tum corundeni. quia contcxtui non rcspondet. " Cfr. Augusl., IV. de Gen. ad lit. c. 12. n. 22.  :

SENTENTIARUM LIB. l.

i'l lanliini piirs :illorius conlingat allei-ius partoni; 2. iniplicat « m- latcm cl siniplicitalcm Dei, quae ad niliil arctiitur quoad inti-

liiiiiliilix cxisionliam, lU illud qiiod ost contiiicns intra, ut anima mitatis praesentiam; o posterion autem per causalitatfim et

in idiporc » liliiil.), omni dopenricnlia, analogo soclusa tamen operationeni , a qua ipsa cssentia et potentia et opcratio crea-

niodo, sicui lu\ csl in aerc; X implicat cmisalilatem, qua Deus turaruni intime dependet. Haec fiindamenla Conceduntur ab immcdialc iiporatiir « per virlutis influcnliam » (ibid.) « ]iortans omnibiis. Actionem in distans , quam contra Scotum S. Thom. omnia vcrbo virlulis suae » (Ilebr. I, .).). ConsUit etiani, quod (loc. cit. ad 3.) in nullo agente adniittit, etiam S. Bonav.(2. fun- simplicissima Doi ossontia simul cst eiiis potcntia ct operalio. dam. et solul. ad 4.) ncgat. Infra a. 3. q. 2. ctiam asseril, quod II. Attanioii do ralioiic iiropria ct formtili ubiquitatis Dei " praesentialiter principaliter non respondet operationi; nam est controvcrsia inlor Scoluni ciusque scholum cl scliolani S. Tho- praesens est aliquis alieubi, etiamsi non operetur ». — iNotandum mae. Nam S. Thoin. iS. I. q. 8. a. I. cl alibi) cx pracsenlia est id quod in solut. ad 4 dicitur de Irlplici diflijrentia inter

Dci pcT oiirniliitiiciii coiiiliiiiil ciiisdcm praesentiani pcr essen- agens creatum et increatum, scil. quod ngens creatum habet csse tinni. Oiniics riiiMrdiiiii. Iuuk- argumcntationem csse veram , si limitatum, unde praescns esse.non potcsl nisi uni loco — quod est « iiosti-iiiin. iiini cssoiiiia, ]iotentia ot operatio in Dco in re virtus eius differt ab ipso — quod agat ex suppositione non et

minimo ab inviccm scparari vcl distingui possint; si vero intel- in totum, Id est supponendo materiam, circa quam agit; unde ligiliir a priori , ita ut ipsa ratio opei-andi sit ratio formalis etiam effectus dependet ab ipso in fieri , non in esse.

divinac ubiquitatis, Scotus (hic q. unica, et II. Sent. d. 2. q. i.) 111. Alex. Hal., S. p. 1. q. 9. m. 3. — Scot., de hac et seq. conliadioii asscrcns, qmd , si per impossibile Deus non ope- q. hic q. unica ; Report. hic q. 1. 2. — S. Thom., hic q. 1. a. raretiir iii aliqna lo, lanien ibi esset, et e contrario , si non I ; S. I. q. 8. a. 1 ; S. c. Genl. III. c. 68. — B. Albert., de hac

esset iii .iliquc liini, tamen possct ibi operari, .scil. in distans. et seq. q. hic a. I. 2. 3. 7. — Petr. a Tar., hic q. 1. a. 1. — Dc liar (nniiovorsia ch'. Caietanus ad locum cil. ; Rada controv. , Richard. a Med., hic a. I. q. 1. — ^Egid. K., hic l.princ. q. I. 2.

2S; .Maccdo, coll. 9. dilT. 3. aliique ])lurimi. S. Bonav. a di- — Durand., hic p. I. q. 1. — Dionys. Carth., de hac et seq. versis trahitur ad ulramque partem ; ipse autem praesentiam q. hic q. 1. — Biel, de hac et duabus seqq. qq. hic q. unica. Dei utroque modo probat, scil. a priori quidem per :