Bonaventure

QUAESTIO I.

Utrum praescientia divina sit causa reri

Et quod sit causa rerum, ostenditur sic. 2. Item, si praescientia est causa, aut ratione 1. Augustinus decimo cjuinto de Trinitate ' scientiae , aut ratione antecessionis. Ralione eius I " Ideo res futurae sunt, quia Deus eas novit». quod est pj-ae, non ^ , quia non dicit nisi ordinem. 2. Item, ratione sic: omne illud quod antece- Ratione similiter scientiae, non , quia multa cogno- dit aliud, et ipso posito, ponitur aliud, ipsum est scit Deus quae nunquam faciet : ergo nullo modo — ,

causa illius — hoc palet per defmitionem causae ^ est causa.

sed divina praescientia praecedit omne futurnm, et 3. Item, si praescientia causa est praesciti, cum iterum ponit futurum, respectu cuius est; ergo prae- praesciat mala, Deus erit causa mali; hoc autem scientia est causa. falsum. 3. [tem, omnis res aut est a Deo, aut a na- 4. Item, si est causa, cum communicet aliciii tura, aut a. libero arbitrio, el accipio causas istas praescientiam rei creandae , per consequens commu- large, prout compreiiendunt casum el fortunam; sed nicat causalitatem respectu ilhus; sed hoc est impos- nulla res a natura esse potest nec a libero arbi- sibile: ergo etc.

trio, nisi operante Deo: ergo omnis res est a Deo b. Item, Anselmus de Concordia praescientiae et sive omne futurum. Sed non est a Deo agente nisi liberi arbitrii ' dicit, quod « tantum est dicere: si

secundum arlem et cognitionein ergo etc. : Deus praescit, erit, quantum hoc: si erit, de neces- 4. Item, omne quod scitur, aliquo modo est in sitate erit » ; sed hic nulla notatur causalitas: ergo se, vel in sua causa % ergo quod praescitur a Deo nec ilji.

est in Deo ut in causa: sed omne quod est in Deo, est a Deo: ergo omne futurum praescitnm est a di- CONCLUSIO. vina praecognitione ut causa: ergo etc. b. Item, omne quod scitur, aut scitur per cau- Praescienlia divina aliquo modo sem- el scientia sam , aut per speciem , aut per effectum : si ergo per importat causalitatem , sed non semper Deus praescit, ergo aliqno istorum modorum. Non respectu praesciti. per effectum, quia effectus sequitur; non per spe- ciem sive sirailitudinem, quia illa est simul vel : Dicendum, quod praescientia dicit etiam post rem, cuius est similitudo: ergo per praecognitionem futuri. Est igitur loqui de praescien- msiinciio. causam, ergo divina praescientia est causa praesciti. tia aut quantum sii rem significatam, aut prout «'- CoNTRA 1 Deus nullius est causa nisi per vo- : . gnificatur per illud nomen ". Si quantum ad ratio- I luntatem; sed multa praescit, ad quae non est eius nem nominis, sic non significal in ratione causae; si voluntas: ergo etc. Probatio mediae: praescit, te quantum ad rem. importatam, sic dicit causam; sed mentiri , et tamen non est dicere , quod velit, te tamen non seraper respectu praesciti sive futuri. mentiri: ergn non est causa illius. Futurum enim in triplici differentia est. Quoddam rripiex fu-

1 Cap. 1.3. n. 22. Vide hic iit. Magislri, c. \. * Vat. sic: Ratione antecessionis non, quia lioc quod est - De qua vide supra d. 3. a. 2. cf. 2. fundam. 2. et ibid. ante , non dicit etc. dul). 3. 5 Quaest. 1 . c. 2 : Quare cum dico , quia si praescit Deus 3 Vat. cum edd. i, S: est in sciente vi in sua cawsa. aliquid, necesse est, illud esse futurum quod idem est ac si — Mox pro ;

Nostra lectio conflrmatur ex solutione ad ult. arg. dicam : si erit , ex necessitate erit.

ut in causa codd. D EK ut sua causa, cum edd. alii codd. " Scilicet praescientia , qui terminus nihil significat nisi \ , ^, 3 ut cmisa. — De propositione minori sed omne quod : scientiae. Simiiiter dicit Alex. Hal. (S. p. I. q. 24.

est in Deo est a Deo, vide supra d. XXXVI. c. 2. seq. et , Praescientia approbationis potest dicere causam ratione ibid. Coniment. a. 1. q. I. nec non a. 3. q. 1. seq. — Dein intellectae, non ratione antecessionis , quae intel- post pracsrifaOT Val. addit necessario , et proxime post pro ligitur per ante. praecognitione cod. T siibstitiiit cognitione.  SENTENTIARUM LIB. (.

eiiini est, cuius Dens est tota causa, ut sunt illa 3. Ad illud quod obiicitur, quod illud quod est tiuae creantur ; (|uoddani, cuius creatura, ut vo- a libero arbitrio est a Deo; dicendura, quod verum Inntas, est tota causa, ut sunt defectus et peccata; est de eo quod est a libero arbitrio efficiente, sed quoddam, cuius Deus et creatura simul sunt causa, vitia et peccata sunt ab ipso deficiente. iit sunt opera naturalia et opera moralia, quia Deus 4. 3. Ad iUud quod obiicitur, quod de neces- cooperatur creaturae. sitateomne futurum scitur a Deo per causani; di- Secundum lioc intelligendum , quod respectu cendum quotl sicut supra ' tactum fuit de cogni- ,

.primi futuri divina praescientia est causa et tota tione mah, in orani cognitione est assimilatio; nihil Noiandu causa; respectii vero secundi futuri nec est causa autem assimilatur Deo nisi quod est ab illo: et ideo

nec tota, quia non habet causain efjHcientem, sed in omni cognilione Dei est causalitas. Et cum ' qui- deficientem', est taraen causa sui oppositi: respectu dem est respectu eiiis quod dicit entitatem sirapli- vero tertii est causa , sed non tota. Concedendum citer, respectu illius est causa et idea sed cum ;

ergo est, quod divina scientia vel praescientia ali- respectu privationis est praecognitio , tunc ratio cogiiiiio

quo niodo respectu futurorum est causa. Tamen si causalitatis et ideae est respectu oppositi. Dicen- . accipiatur in sua generalitate , dicendura , quod di- dum ergo, quod ad hoc, quod aliquid cognoscatur. vina praescientia semper importat causaiitatem ali- necesse est, quod ipsura vei eius opposituui habeat quam, sed non seraper respectu praesciti, ut pula esse in re , vel in causa. Non soluin autem opposi- cum praescitum est maluni. Et in hac ralione pro- tum mali , sed etiam ipsa. vohmlas, quae est raah cedunt arguraenla ostendentia, quod uon sit causu. principium , est in Deo ut in causa tamen maUun ;

Ad illud ergo quod prirao obiicilur, quod 1. non est in Deo ut in causa, nec per se nec per Jest causa praesciti per verbum Augustini; dicendum, accidens , quia mutatur ratio causandi , sicut postea. quod .\ugustinus loquitur de scienlia rerum sive dicetur '\ — Exemplum huius raanifestum est. Si arti- Esempi.

bonorum, quae a Deo procedunt. fex operetur super materiam nodosam, quae non -2. Ad illud quod obiicitur, quod caiisa est quae esset idonea ad receptionem speciei, praesciret, quod praecedit et ponit aliud; dicendum, quod ponere defectus futurus est in imagine, sed non ab ipso.

aliud est dupiiciter, scihcet" secundum productio- Similiter intelligendura in Deo et libero arbilrio, quod nem, vel secundum comecutionem; et quod ponit facit vitium in opere , dum non conformat se et secundum productionem est causa vere in essendo, obedit Deo operanti ; quod opposi- et ideo sutficit ,

quod vero ponit secundum consecutionem non est tum mali , sive illud aquo est malum sit in Deo ,

causa m essendo, sed solum in consequendo. tanquam in causa, ad hoc quod praesciatur.

SCHOLION.

I. In hac et sequenti distinctione tractatur difficillima ma- logi catholici in praecipuis pnncipiis, ad explicalionem eiusdem leria de divina praescientia et scientia, de qua definivit Con- fidei adhibendis. Dum in humana cognitione realiter distinguun- cilium Vaticanum (Constit. de Fide, c. .) Omnia nuda et I : <j tur cognoscens etcogniium, rafe cognoscendi, potewfta cogno- iiperta sunt oculis eius (Hcbr. i, 13.), eliam ea quae libera scendi et actus cognoscendi omnes concedunt, quod « in Deo ,

creaturarum actione lutura suntii. De liac quaestione inter intellectus intelligens, et id quod intelligitur, et species intelligi- theologos calholicos gravissimae conlroversiae agitatae sunt, bilis, et ipsum intelligere sunt omnino unum ct idem» (S. Thom., quac, licet exortae sint ex dilTerenlia opinionum de concordia S. I. q. li. a. i ; cfr. S. Bonav. , d. 39. a. 2. q. I.) quod — inter divinam graliam et liberum arbilrium stabilienda , lamen eademque divina essentia est ipsa lux omnia illuminans, in in hoc loco amplissimum disputationum canipum invenerunl. comparatione cuius « omnis cognitio, qua creaturarum quani- Tanta enim est inler divinam cognilionem et noslram dilTeren- libet in se ipsa novimus , non immerito nox dici potcsl »

lia, tam immense nostram capacitatem excedit altitudo divitia- (S. .\ugusl., de Gen. ad Lil. IV. c. 23.) — quod divina scien-

lum sapientiae et scientiae Dei (Rom. II, 33), ut diOicultates lia a re uec causatur nec orilur; ideo ab illa non depcndcl et obscuritates nobis eo magis augeantur, quo magis ad quac- nec discurrit cognoscendo ex caum cffcctum, scd poliiis cogno- stiones speciales descenditur et quasi receditur ab immensa et scit effectum in causa(S. Thom., loc. cit. a. 7. ad 2.) — quod simplicissima unitate illius actus purissimi , qui divina scientia divina scicnlia res cognoscal sub mensura aeternitalis et aequc

sinuil est ct substantia. .Utamcn satis conveniunt omnes theo- perfccte praeterita , jjracsentia ct lutnra. .\os auicm rcs conci-

Cfr. August., XII. dc Civ. Dei, c. 7, et Enchir. c. 23. 5 Dist. 46. q. 3, ubi exponilur dilTerenlia inter ducerc in

— Hox pro oppositi cod. T supposili. linem per modum causae, vel per modum casus, vel per mo- Cod. T vel. dum occasionis, et quomodo incasu, de quo hic agitur, ralio Dist. 36. a. 3. q. I. mutetur causandi, in quantum scilicet transilur a ralione cau- Non pauci codd. cum edd. 2, 3, l, 5 voculam ciitii sae propiie diclae ad ralionem occasionis. — Mox pro operetur in tamen. Paulo inferius pro sed ciim nonnulli codd. .V H opei-aretiir, et subindc pro super Vat. cum cod. cc codd. et dictae edd. sed tamen , Vat. si aiitem. secundvni.  ,.

DIST. XXXVIK. ART. I. QUAEST. 11. 671

pimus sub differentiis temiioris et spatii , et intmndo non nisi quod principalitas causalitatis consistat penes voluntatem » res praesentes imperfectc cognoscimus , memorando vero ali- (S. Thom., hic q. 1. a. 1.). 2. Quoad causalilatem Dei respectu

qua praeterita adliuc imperfectius sciinus, et coniidendo tantum futurorum omnes adinittunt distinctionem hic in corp. positam, paiica futura potius auguramur quam scimus. , quod aliquorum Deus est tota et sola causa aliquorum esl ,

II. Haec una simplicissiina scientia Dci o ipsa in se nuHo causa simul cum causis secundariis (cfr. infra d. i5. a. 2. q. 2. modo diversiflcatur, licet diversa nomina sortiatur. In quantum ad 1.), aliquorum, soilicet majorum, nullo modo dicendus est

enim est cognoscitiva omniuni possibilium, dicitur soicijfw sive causa. 3. Praescindendo a cognitione malorum , profitentur ple- cognitio; in quantum est cognoscitiva omnium quae in uni- rique, quod scientia Dei, quatenus adiunctam habet vokintatem, \erso fiunl, fiicitui' visio; in quantuni est cognosciliva omnium « in sua generalitatc semper importat causalitatem aliquam » quae benc fiunt, dicitur approbatio; in quantum est cognosci- (hio in corp.) et quod « in omni cognilione Dei est causalilas » ti\a eorum quae futura sunt, dicitur praescientia sive praevi- (cfr. infra d. autem de modo 46. q. 4. ad 4.). Controvertitur

sio; in quantum est cognoscitiva eorum quae ab ipso Deo huius causalitalis, utrum sit non tanlum directim (de quo non fienda sunt, dicitur dispositio; in quantum est cognoscitiva est dubium), an insuper proxime et immediate effectim, quod eorum quae praemianda sunt, dicilur praedestinatio; in quan- a multis negatur, ne libertati voluntatis creatae praeiudicelur. tum vero est cognoscitiva eorum quae damnanda sunt, dicitur 4. Respectu mali, formaliter sumti ut privatio , non datur causa reprobatio » (S. Bonav., Breviloq. p. 1. c. 8.). — Iniprimis no- efficiens, sed tantum deficiem , et nullatenus in Deo est mali tanda est triplex species scientiae divinae, communiter in scho- ulla causa , sive efiiciens, sive exemplaris, sive finalis; tamen lis recepta et a S. Doctore infra d. 39. a. 1. q. 3. explicata in cognitione mali ratio causalitatis multipliciter implicatur. Nam (cfr. hic dub. 3, d. 39. a. 1. q. 2; ot d. 36. dub. 3.), scil. manifeste hic valet causalitas improprie dicta , quae vocatui- scientia simplicis intdligenttae , quae terminatur ad res mere consequentiae ," de qua agitur in solut. ad 2 , el quae cxplica- possibiles vel etiam ad « solum eventum » (hic dub. 3.), seientia tur infra a. 2. q. I. Haec enim non ponit rem producendo, approbationis , et scientia msionis. Scienlia approbationis «con- sed simpliciter inferendo consequentiam , scil. vel ab eventu notat complaccntiam voluntatis » ( d. 39. a. I. q. 2.) et « effe- scientiam , vel a scientia eventum. Sed etiam aliis modis in ctum et bonitatem » (hic dub. 3, et d. 36. dub. 3.) , unde non cognitione mali implicatur ratio causalitatis , scilicet respectu est respectu malorum ; dicitur etiam practica (d. 40. a. 1 . q. 2. boni , cuius malum cst corruptio, sicul hic ad 4. S. explicatur. ad 2 , et dub. 3.). Ideo scientia visionis, quae est omnium Plui-a de hoc vide d. 39. a. 1. q. 2. Scholion. quae unquam fuerunt, sunt et erunt, ad plura se extendit Pro illustratione et confirmationc conclusionuin serviunt quam scicntia approbalionis; et non pauci theologi (ut riotti) verba S. Thomae (de Verit. q. 2. a. 1 4.): « Scientia in quanlum scientiam msionis subdividunt in scientiani approbationis et im- scientia non dicit causam activam, sicut nec forma in quantuni probationis. — Praecipue autem observandum est, quod proprie est fornia». « Inter scientiam Dei , quae est causa rei, et ipsam

loquendo, tribuenda est Deo \>o\.m% scientia qumi praescientia. rem causatam invenitur duplex medium unum ex parte Dei, sci- :

In praescientia enim notatur non tantum ordo prioris , sed licet divina voluntas ; aliud ex parte ipsariim rerum qua.ntum ad etiam quaedam distantia inter scientiam cognoscentis et rei quosdam effectus, scilicet causae secundae, quibus mediantibus eventum, cum lenipus quasi quoddam merfiitm inler utrumque proveniunt res a scientia Dei. Omnis autem eflfectus non solum concipiatur. Revera autem non est hoc niedium inter cognitio- sequitur conditionem causae primae, sed etiam mediae ; et ideo nem Dei et cognitum, unde « non est futurum respectu divinae res scitae a Deo procedunt ab eius scientia per modum volun- scientiae , quae , in momento acternitaiis existens, ad omnia latis et per niodum causarum secundarum, nec oportet, quod praesentialiler se habet » ( S. Thom., S. c. G. 1. c. 67. Cfr. S. in omnibus modum scientiae sequantur». Bonav., infra d. 39. a. 2. q. 3 ; S. Thoni., de Veritate q. 2. IV. Alex. Hal. , S. p. 1. q. 24. m. 2. — Thom. de hac S. ,

a. 12. }. et seq. q. hic q. unica, a. 1 ; S. 1. q. 14. — a. 8. B. Alberl., Quoad quaesUonem hic propositam consentiiint omnes III. hic a. 'I ; S. p. I. tr. IS. q. 61. m. 2. — Petr. a Tar. , hic tlicologi in his: 1. quod « scientia secundum rationem scienliae, q. 1 . a. 1 . — Richard. Med. a , hic q. 2. — JEgid. R. , hic 1

non dicit aliquam causalitatem . alias omnis scientia esset causa; princ. q. 1. — Henr. Gand., S. a. 36. q. — Durand. 4. , hic sed in quantum cst scientia artitiois operantis res , sic habet q. 1. — Dionys. Carlh. de hac , et scq. q. hic — q. I. Biel rationem causac respectii rei operalac per arteni... Patet etiam. I. Sent. d. 3.5. q. 6.