Bonaventure

QUAESTIO II.

Ulruni praescientia divina sit causala a 7-chus.

Secundo qiiaeritur. ulrum praescientia divina sit deberet dicere e converso: quia scilur , ideo futu- causata a rebus. Et quoii sic, ostenditur hoc niodo. rum est; et hoc negat in littei'a ^ : « Non propterea 1. Origenes super Epistolam ad Romanos ' dicit: aliquid erit , quia scit Deus » : ergo dicit causam « Quia aliquid est futurum, ideo scitur a Deo, an- essendi. tequam fiat ». Quia ergo aut dicit causam essendi, 2. Item , ratione videtur , quia intellecto , quod aut consequendi. Si consequendi , sicut sequitur: hoc Deus nihil praesciat, potest intelligi aliquid futu- ''

est futurum, ergo praescitum, ita e converso: ergo, rum , sed non e converso : ergo haec est ratio et sicul dicit: quia futurum est. ideo praescitur, ita causa illius.

' Vide hic lil. Magistri, c. 1, ubi et invenies expositio- Origcnis loc. cit. — Loco Origenis cod. Z post negat supplet nem textus Origenis hic citali. — .\Iiquanlo inferiiis post ita Magister, qui tamen conversam non negat. e converso in plurimis codd. desideratur ergo. 3 Cod. M ct ed. futurum praefigunt esse. Huius I ^oci — - Intellige : Origenes. Nam verba, quae sequunlur, sunt argiimcnli sensus cst: in hypothesi, quod Deus nihil praesciat,  . :; , '

672 SENTENTIARUM LIB. I.

3. Item, hoc argumentuni est bonuni: iste men- proprie, quod dat alteri esse; et sic nullo modo res tilur, ergo Deus praescivit, istum mentiri: ergo est sunt causa praescientiae divinae. Alio modo dicitur ibi aliqua habitudo locahs ^ , et nulla potest inveniri communiter causa illud, sine quo res non est. et uisi causae ad effectum. Sed Deus non est causa sic dicitur causa sine qiia non; et hoc modo, quia mendacii: restat ergo, quod futurum est causa prae- praescientia Dei non est, quin res sinl futurae, ideo scientiae. hoc modo dicuntur causa. — Sed quoniam hoc fio-ii

4. Item, quaecumque duo sic se habent, quod men causa semper importat honorabilitatem respe- ,

invicera se consequuntur , aut ambo causantur a ter- ctu cuius dicitur causa et quandam superposilio- ,

tio, autunum est causa alterius; sed sic se habent nem; ideo non videtur illud adhuc oranino sanum ista scilicet istum menliri, et Deum praescire, duo, dicere, quod sit' causa sine qua non. Et praele- et nondicere, quod ambo causentur a tertio est rea, illud non solvit ad auctoritatem Origenis, quia ergo unum est causa aUerius. ipse negat conversam *.

Contra: 1. Augustinus - : « Non enim quae Et propterea aliter dicendura, quod est cau- uiid.imeiiu..creata smit ideo Dens novit, quia facta sunt». sam accipere secunduni triplicem modum , scilicet

2. Item, ralionc videlur. quod non sit causata secundum rationem essendi, el secundum rationem a rebus, quia omnis cansa nobilior est suo effectu^: inferendi , el secunduin i'ationem dicendi. Dico ergo, si erjjd (livina pracscienlia causatnr a re aliqua, cum quod secundum rationem essendi praescientia potest divina |)r;ii'scii'iilia sil iiicreala, et res creata, ergo esse causa aliqnorum praescitorum, licet non oranino', c creaUiui iinliilius imiealo. sed nullo niodo e converso. Secunduni rationem infe- 3. Item, divina praescientia est aeterna: ergo rendi, sunt mutuo causae, quia mutuo anteceduntc cum res sit temporalis, si causatur a rebus, lempo- et consequunlur ; et antecedens est causa conse- rale est causa aeterni ; etcum causa sit prior effe- quentis'". Secundum rationera dicendi, futurura esti ctu * , ergo temporale prius aelerno. causa praescientiae , et non e converso. Nam prae- 4. Item, si res sunt causa praescientiae, aut ra- scienlia dicitur seientia ante rem. Constat ergo, quod

tione principalis significali, aut ratione connoiali; importat ordinem ad posterius; et quoniam, si sci-

si ratione principalis signiflcali, cum illud" sit di- tum esset semper praesens, esset scientia, sed non vina essentia , ergo res sunt causa Dei ; si ratione praescientia; adhoc", quod praescientia dicatur, connotati, cum connotata sint res ipsae, tunc sunt venit ex futnritione rei. El sic intelligit Origenes, et causa sui '. patet primum. 3. Ad illud quod obiicitur tertio de habiludine s

C N C L II s I 0. locali dicendum quod est locus a convertibili ^''. , ,

4. Ad illud quod ultimo obiicitur, dicendum Praescientia divina tantum secundum rationem in- ,

rebus quod habet instantiara in proposito et quia in solo , ferendi et dicendi in aliquatenus caii- Deo " est instantia, ideo ferenda est. Ratio autera sam habet. huius est , quia Dei praescientia est respectu veri Respondeo : Aliqui " voluerunt dicere quod , et respectu oranis veri ; ideo ponit et ponitur. Et opinio 1. causa dicitur duphciter: proprie, et communiler; quia potest esse respectu veri , quod non est ab ipso

adhuc inlelligi polest aliqiiid futurum ; sed in hypotliesi , quod * Scilicet propositionis : quia aliquid est futurum, ideo sci- nihil sit futuruni, praescienlia neque intelligi neque haberi tur a Deo. Conversa est : quia scitur a Deo , ideo erit futurum. potest : ergo futurum est causa praescientiae. Sive , ut ait Alex. ' Cod. Z omni. Mallemus omnium pro omnino. Hal., S. p. I. q. 24. m. 3 : Item, quo posito, ponitur aliud, quo •» Supple cum cod. secundum raiionem inferendi (non remoto, removetur aliud, illud est aliquo modo causa illius essendi); nam aeque bene concluditur : hoc Deus praescit, ergo sed re futura posita, ponitur, et re fulura remota, removetur erit , ac : hoc erit , ergo Deus praescit. Hoc est quod in solut.

praescientia : ergo res futura est causa praescientiae Dei. ad 4. vocat ponii ei ponitur. Cfr. Aristot. , de Pracdicam. c. de Nomine locus (tojio;) Scholastici signiflcant sedem argu- 1 Priori, ubi haec prioritas vocalur prioritas « eorum quae con- menti vel id a quo ad propositam quaestionem trahitur argu- , vertuntur secundum esse consequentiam » , et proponitur hoc mentum, ct consistit locus in habitudine aliquorum tcrminorum exeniplum; i Si homo cst, vera est oratio, qua dicimus, quod

inter se. Sic v. g. locus a causa, qui mox a S. Doctore lan- homo est et convertitur nam si vera est oratio qua dicimus, ; ; ,

gitur, est habitudo ipsius causae ad suum effeclum. quod homo est, est liomo ». ' Libr. XV. de Trin. c. 13. n. 22. Vide hic lit. Magi- " Cod. R ideo ad hoc; cod. ad hoc ergo. W slri, c. I. '- Richard. a Med., hic q. 3. ad 1. similem obicclionem ' Avicenna, VI. Metaph. c. 3: Causa dignior est causato. solvit sio; Dico, quod verum est (scil. quod sit ibi aliqua ha- < Aristol., II. Poster. c. 17. (c. 14.). bitudo localis) ; sed illa habitudo est habitudo relativi ad rela-

Quod absurdum csset dicerc. Generat enim nihil ipsum ° tivum, sicut hic: praescientia est: ergo aliquid praescitum est, se ipsum, ut dicit Aristot. II. dc Anima text. 47. (c. 4.). , , et c conversq , et loquor de relatione seoundum rationem. — s Inter quos Magister Scnt. , hic c. 1 Pro tertio codd. cum edd. falso secundo. ' Intellige : res sive futurum , vel substitiic pro sit cum '3 Ex cod. X restituimus Deo quam vocem ccteri codd. et ,

cod. R sint scil. res futurac. ed. 1 oniittunt, et pro qua Vat. hoc.  . :

DIST. XXXVIII. AKT. II. 673

secuiiduiii id quod subest, nec e converso': ideo sus , quia scientia est, quae dicit simplicem noti-

nec causa est, nec causatur. Ergo praescientia est tiam, ideo non causat ; quia divina, ideo non cau- respectu veri, quia divina; respectu omnis veri, satur. Ideo ponil et ponitur, et non cansat, nec quia riihil latet Deum: ideo ponit et ponitur. Rur- causatur.

SGHOLION.

I. Hiiic quiieslioni occasionem dcderunt vevbo Origenis a Hanc explicationem approbal S. Tliom. (de Verit. q. 2. a. li Magistro et S. Bonav. (liic arg. I. ad opposit.) citata,et etiam ad 1.) dicens, quod in diclo Origenis « non importatur causa ab aliis Pati-ibus secundum sensimi repetita, quae rebus fu- essendi, sed causa inferendi » (cfr. S. I. q. 14. a. 8. ad I.). lui-is quandam causalitatem respectu scientiae divinae iribuere Sed tunc remanet dimcultes , quia verba Origenis « negant con- \'identur. De iiitellectu harum sententiarum inde ab illis lem- versam » i. non admittiint propositionem e. quia res a Deo :

poribus usqnc ad nostram aetatem multum disputatum est. sciuntur, quod tamen, si quia elideo su- ideo fulura sunt ;

Prima solulio, quae est ipsius Magistri, distinguit inter muntur in sensu illativo et non causali, ab ipso conceden- causam in sensu propno, quae manifeste dependentiam scien- dum erat. — Tertio modo , secundum rationem essendi, tiae divinae a rebus futuris implicat et nullateuus admilti po- concedilur ab omnibus, nullalenus futura esse posse causam test, et causam in sensu improprio , scil. causam sine qua non, divinae praescientiae ; at vix negari posse videtur, in omni prae- qua non lam causa , quam potius occasio , dispositio sive scientia futurorum aliquo modo implicari causalitalem , cum praerequisitum aliquod exprimitur, quod in hac re admitti nullum ens possil esse futurum, nisi supposita approbatione di- posse, nonnulli iiutant. llaec solulio Magistri Seraphico non vi- vinac voluntatis nullumque malum sine permissione ipsius. ,

detur esse satis sana ; cui adstipulatur Alex. Hal. iS. p. I. (|. 1i. Aliae etiam ab anliquis docloribus explicationes horum m. 3.), qui \ocem causae etiani in sensu iiiiifdiinlniiliiif non dictoruni alTerunlur ad solvendam, ui videtur, lam dillicul- admiltit, « quia concedendum non cst, quiHl [^ iii|inr;ilc' ;il ali- tatem modo taclam, quod scii. negatiir conver; Unde Alex. quo modo causa aelerni, quia nec per se iicr pii iiniileiis » Ual. (loc. cit.): « Vel diceiiiluni, qiiod Origeiics n ponit acti- Idem tenent S. Thom., B. Alberl.. Scol. liicliard. aliiquc. Bene , \Um, Sed paSSivum ; lllnlr llnll r<l r TllrlKllHn dicit Seraphicus (infra d. iO. a. 2. q. 1. ad quod scienlia I.), csl , ideo scit Deus, snl ii/en ..ritnf ;i lico. Sii

Oei «nullo modo pcndet ex praecognito ; non enini secundum causa aptitudinis ad sririuluin i'.\ ijiiiii- snhtlis. eius exigentiam eognoscit , sed secundum exigenliam luminis et magis notatur cau.sa respeclu alicuius inscientey». Idem repetit clarilalis aetcrnac, in qua nulla cadil dubietas, sed certitudo B. Alberlus ( S. p. I. tr. 1.5. q. 61. in. 3.). Thom. prae- ter modum explicandi iam relatum etiam dicit (Sum. loc. cit.) II. S. BonaveiUurae solutio cum triplici distinctione vix a 1 Origenes locutus est, attendens rationem scientiae, cui non con- quopiani improbari polesl. Sane secundum rationem dicendi venit raiio eausalitatis, nisi adiuncta voluntate » ; et (de Verit. nomen praescientia ideo dicilur , quia refertur ad futura; non loc. cil,) : « Intentio Origenis esl dicere, quod scientia Dei non e converso aliquid ideo dicitur futurum , quia praescitur. est causa, quae inducat necessitatem in scito ». Quodsi non essent futura, sed tantum praesentia, incple dice- III. Alex. Hal., S. p. I. q. 24. m. 3. — B. Albert., hic a. 3 — — ;

i-etur praescientia , cum non esset nisi s«>ijft«. Iteni nianifestuni S. p. I. tr. 13. q. 61. m. 3. Petr. a Tar., hic q. i. a. 2.

cst, quod secundum ralionem inferendi liceal concludcre ex Kichard. a Med., hic q. 3.

exislcntia fiUuri, quod Deus illud praesciverit, et e converso.