Bonaventure

QIIAESTIO l.

Utrum prae.wientia Dei rebus praescitis necessitatevt impunat.

El qiuxl tlivina pniescienli;i poniit iiecessitaten» lent res praevisae , iam non erit firma futiiri prae- ostenditur sic. scientia ».

1. Anseluius in libro de Coucordantia praescien- 5. Deus praescit, aliquid esse futurum Item , :

tiae el liberi arbitrii ' : « Quae praescivit Deus ne- aut ergo possibile est, non esse futurum, aut impos- cesse est futura esse ». sibile: si impossibile, non esse, ergo necesse esl

2. Item, ratione sic: « ex maiori de necessario esse; si autem possibile; sed omne possibile porii-

el minori de inesse semper concluditur de neces- bile, et falso possibili posito in esse, quod sequi- sario » , sicut dicit Pliilosophus in primo Priorum ^ tur non est impossibile '. Ponatur ergo , hoc non Fiat ergo talis syllogismus: onme praescitum necesse esse; et Deus praescivit hoc esse: ergo Deus prae- est esse futuruin — hoc patet perAnselmum sed — scivit falsum. Sed hoc est impossibile : ergo impos- hoc est praescitum, quolibet demonstrato: ergo ne- sibile est aliquod praecedentium. cesse e§t esse futurum. CoNTRA : 1. Quod non inferat necessitatem ,f 3. Item, oinne quod Deus praescit, est verum; ostenditur auctoritate Augustini, sumta a simili, in sed ut dicit Philosophus in primo Perihennenias ' libro de Libero arbitrio ° « Sicut mea memoria non :

« omne quando est necesse est esse » quod est , , : cogit, facta esse quae praeterierunt, sic Dei praescien- ergo si modo vernm, necesse est, praescitum est tia noii cogit, facienda esse quae futura sunl » nunc esse veruin. Et futurum est praescitum: ergo ± Item, ratione ostenditur illud idem: intelli- modo necessarinm est esse futurum ergo de neces- : gamus, Deum nihil praescire, ergo ex hoc nihii

sitate eveniet. accrescit libero arbitrio : ergo positio praescientiae 4. Item, hoc ipsum ostendilur per impossi- nihil ei aulert ' : ergo cum liberura arbitrium de se bile: Deus praescit aliquid in partem affirmativam; sit causa rerum ad utrumlibet et contingentium, di-

quaero ergo utrum illiid possit non esse: si non: , vina praescientia hoc non tollit.

ergo est necessariuin ; si sic: ergo potest aliter eve- 3. Item, sicut supra probatum est\ divina nire quam Deus praescit: ergo divina praescientia praescientia in pluribus aiit non est causa , aut non ,

est fallibiiis et incerta. Et hoc est arguinentum Au- est tota causa; sed quod dat alicui necessitatem , lia-

gustini ' et etiam Boethii in quinto de Consolatione: bet rationem causae, quia a quo est esse, et esse

n Si aliorsum. quaiii praevisae surit, detorqueri va- necessarium: cum igitur diviiia praescientia multo-

' Quiicst. I . c. 1 . — Paulo ante verbo necessitatem cod. V » Cap. 7. (c. 9.), ubi agitur de veritate et falsitale propo-

adiungit circa praescitmn. sitionum, quae respiciunt futura contingentia. « Igitur, ait ibi

- Cap. 9. — Duae generatini species proposilionum , duce Philosophus , esse quod est , quando est , et non esse quod non Aristolele ( loc. cil. c. 2.), distinguuntur, scil. absoluta et moda- est, quando non est, necesse est». lis. Prior est illa, in qua simpliciter dicitur, praedieatum con- * Cfr. hic lit. Magistri, c. 1. in fine. Verba Boethii invenies venire (inesse), vel non convenire subiecto posterior autem est ; loc. eit. prosa 3. — Aliquanto superius post utnm illud Vat.

illa, in qua etiam exprimitur modus, quo praedicatum conve- inserit non, quod repugnat et sententiae argumenti et codd.

nit, vcl non convenit subiecto. Prior vocatur etiam propositio de H P Q T Z etc. inesse, quae duplex est, scilicet de inesse simpliciter, el de = Respicitur illa contingentis definitio, quam Aristoleles

inesse ut nunc, prout praedicatum subiecto convenit aut ne- proponit 1. Prior. c. 12 « Dico autem conMngere et contingens, :

cessario (v. g. Iiomo est animal) , aut contingenter. Similiter quo non existente necessario, posito autem in esse, nihil erit propositio de necessano duplex est, soilicet de necessario sim- propter hoc impossibile » et Vlll. Phys. text. 36. (c. b.):«Si ;

pliciter, et de necessario ut mmc. — Alex. Hal.,-S. p. I. q. 28. ergo ponamus possibile es.se , nullum impossibile accidet , fal-

m. 4. a. 3. ad 2, et S. Thom., de Verit. q. 2. a. 12. obiect. i, sum autem fortassis »; quac verba Scholastici sic redderc sole- secundum antiquiores Aristotelis expositores, Tlieophraslum banl: Possibili posito in esse, nullum sequitur impossibile (cfr. Eudemium et Themistium, dicunt, in tali syllogismo «on sequi Gilb. Porret., de Sex princ. circa fineni).

conclusionem de necessario. At S. Bonaventura et etiam S. Tho- ^ Libr. III. c. 4. n. 1 1 . In textu originali verba citata sic

mas, hic q. I. a. 5. obiect. .5. contrarium dicunl cum ipso Aristo- sonant : Sicut enim tu memoria tua non cogis, facta esse quae

tele nec non cum Averroe, qui in Comment. in hunc textum, de prae etc.

liac controversia disserens, illos interpretes multis verbis impu- ' Sensus est: sicut si flngeremus, Deum nihil prncscirc gnai. Cetcrum hae duae opiniones contrariae bene coneiliari libero arbitrio nihil accresceret, sive liberum arbitrium esset

possunl , si dicatur , unam opinionem loqui de inesse simplici- omnino indifferens ad utrumlibet: ita, posila praescientia , nihil

ter, alleram de incsse ut nunc. Cfr. Scot. , I. Prior. q. 28,"ubi ei auferlur, sed ipsum manet indifrcrens.

cum dislinclione lam unam quam alteram opinionem approbal. s Art. praeced. q. I. — Cfr. el Anselm. , de Concord. — Vei-ba .\nsclnii ad quae P. Doelor mox provocal sunt cilata , , praesc. Dei cum lib. arb. q. I. c. 7.

in argum. praeeedenli.  — :

DIST. XXXVIU. ART. II. QUAEST. 1. 673

rum fulurorum non sit causa, utmalorum, nullam vera: quod * divina pracscientia est, et tamen non rebus imponit necessitatem. imponit rebus necessitatem. Omnia enim sic praeco- h. Item, divina praescientia praescit res, sicut gnoscit esse eventura, sicut eventura sunt; et ideo, sunt eventurae, cum nihil praesciat nisi verum cum multa sint eventura contingenter , ut illa quae ergo cum praescit, aliquem peccaturum, cum pecca- sunt a libero arbitrio et casu et fortuna, sicut prae- tum non sit nisi per voluntatem , praescit, istum per scit, haec esse futura ab istis, sic praescit modum voluntatem hoc facere, et praescit, aUud posse fa- contingentiae secundum quem sunt ab istis. ,

cere. Ergo si omne quod praescit, estverum, ve- Ad intelligentiam autem obiectorum notandum, rum est, quod iste per voluntatem hoc faciet et quod duplex est necessitas. scWkel absoluta , et re- poterit aliud facere; et si hoc est contingens: ergo, spectiva. Necessitas absoluta, ciuae opponitur contin- si cum ' divina praescientia est contingentia circa gentiae, dicitur nccessitas consequentis. Necessitas res, non ergo necessitas. respectiva dicitur necessitas consequentiae ; et haec 0. Item , hoc ipsum ostenditur rationibus du- non opponitur contingenti. Nam ahquod contingens centibus ad impossibile. Si iiiiponit praescientia necessario sequitur, ut si ambulet, necessario sequi- rebus necessitatem , perit ergo casus et fortuna. tur , quod movetur ^ Secundum impossibile est, quod perit liberum ar- Dicendum ergo, quod in praescito non est ne- bitrium et consilium. Tertium, quod perit meritum cessitas absohita, sed solum consequentiae, quia et demeritum. Quartum. quod perit laus et vitu- necessario sequitur: Deus praescit hoc, ergo hoc perium ^. erit. Et hoc modo intelligitur auctoritas Anselmi , et consimiles auctoritates, quae proponuntur cum modo c N c L u S I 0. necessitatis ; et sic patet primum. 2. Ad illud quod secimdo obiicitur de syllo- Praescientia divina rebus non imponil necessita- gismo ex maiori de necessario et minori de inesse; tem, sed ipsum modum contingentiae rerum dicendum, quod sicut patet, et Philosophus exponit,

contingentium praescit. hoc intelligitut- de ea propositione , quae est de inesse .nmpliciter , quod aequivalet necessario; sed Respondeo : Dicendum quod , tres circa -hoc fue- minor huius syllogismi, scilicet: hoc est praescitum, rnnt positiones. non est de inesse simpliciter; sicut enim infra " pa- Quidam enim dixerunt, quod praescientia ne- tebit, non est necessaria. cessario, cum sit infallibilis, iraponit necessitatem, et 3. .\d illud quod obiicitur de praescito, quod ideo abstulerunt liberum arbitrium et peccatum. verum est, et si verum est, necessario est modo; Et ista positio fuit haeretica et iniqua , quia destruit dicendum, quod istam rationem facit Philosophus ad bonos mores. ostendendum, quod in futuris non est veritas; et Alia positio fuit, quod divina praescientia , si est sophistica '. Nam quando dicitur : omne quod esset, necessitatem imponeret, et sic omnis virtus est, quando est, necessario est; intelligitur de eo, et laus periret '. Et quia dilexerunt rem publicam, quod ponit aliquid in actu circa supposilum, quod ideo abstulerunt a Deo praescieiitiam, et a proposi- ex quo positum est, impossibile est non esse posi- lionibus de futuro abstulerunt veritatem. — Et haec tum; sed verum de futuro nihil ponit circa subie- haerelica fuit et impia , quia derogat nobilitati ctum, quia ° non est verum pro praesenti, sed so- divinae. lum pro futuro : et ideo nulla est necessitas , ne- Tertia positio est catholica, quae Deum hono- que simpliciter , neque ut nunc , quia nihil ponit irat et bonos mores conservat, et ideo iusta, pia et ut nunc.

Plurimi oidd. nec non edd. ^ ' I, 2, 3 indebite omittunl cmn. Sophistica est illa ratio non in sensu, quod illud princi- — Cfr. de hoc ai-gumento Boetli. , V. de Consol. piosa 3. seq., pium .\ristotelis sit falsum, sed quatenus applicutur ad pioban- et Anselm., de Concord. praesc. Dei cum lib. arb. q. 2. c. 3. dum, vpI quod in propositionibus de futuro nulla si( verilas, 2 Cfr. de his Aristot., I. Periherm. c. 7. (e. 9.) et Boeth., Com- etiam supposito respectu ad primam causam (ut vult opinio 2. ment. in hunc locum, nec non August. , III. de Lib. Arb. c. 2. in corp. rclata), vel quod etiam futurum contingens praescitum

seqq., et V. de Civ. Dei, c. 9. seq. , ubi recensentur diversae opi- nfcessario evcniat (ut vult opinio I. et opponens). Ceterum quod niones, quae mox in corpore quaostionis a S. Doctore adducunlur. a in futuro, quantum ost ex parte rei contingentis, nulla sit cer-

3 In cod. Y additur et impomiur Tiillio et sequacibus eius. titud » cum S. Thoma docet S. Bonav. infra q. 2. Aliter loquen- * Cod. R scilicet quod ; Vat. cum cod. cc quia. dum de futuro sub ratione divinae praecisionis. — Codd. R X Secundum Boeth., V. de Consol. prosa 3. et 6. haec duplex = sic: ventas determinata; et ista ratio est sopltistica. Pro sophi- necessitas vocatur absoluta et conditionalis secundum Anselm., , stica ed. I sophisma. Mox pro omne quod multi codd. et edd. I,

Jl. Cur Deus homo, c. 17, et de Concord. praesc. Dei cum 2, 3 esse quod. lib. arb. q. 1. c. 3. dicitur antecedens et comequens. — Paulo * Cod. T particulam quia, hic suppressam, paulo ante superius post sequitur cod. addit ad aliud contingens. Mox interiicit post verba de futuro. In line solutionis verba quia pnst Dicendum in plurimis mss. et ed. desideratnr ergn. I nihil ponit, ut nunc, sic sunt explicanda : quia nullum ponit « Qiiaest. seq. subicctum actu existens.  ,:

(i7(i SENTENTIARUM LIH. 1

Ad illud qiiod obiicitur per impossibile, quod 4. scivit sic:ergo aliter^ quam Deus praescJl, distin- si posset aliter esse posset falli etc. dicendum , ; guenda est conclusio: quia potest intelligi divisim, ^.J^j'^«^ quod ' falsitas venit ex discordia intellectus ad et sic vera est; et esl sensus: Deus praescit hocp»si'"s-

cognitum , similiter potentia fallendi ex potentia evenire, et possibile est, illud non evenire; si autem discordandi. Dico igitur , quoniam necessario prae- coniunctim, falsa; et est sensus: illud est possibile,

scituni sequitur ad praescienliam , ideo non possunt quod Deus praescit uno modo, et eveniat alio. Et discordare: el ideo nunquam fallitur, nec potest falli. est fallacia composilionis in illo processu, sicut Quod ergo obiicitur, utrum aliter possit esse; 0. hic: currens potest non moveri: ergo possibile est.

dicendum, quod aliter potest esse, quia Deus po- quod aliquis currat et non moveatur; non sequi- test aliter praescisse; et cum ponitur, quod aliter tur. Similiter, cum quaeritur, quod ponatur: ponen- sit'-, ponitur, quod aliter praescit. Quando ergo duni est; sed cum assumit: Deus praescivil, hoc infertur: potest aliter esse, quam sit: et Deus prae- est oppositum ponenti " : et ideo est negandum.

SCHOLIOK

I. Ulraniquc opiiiiuii ([uae vel liberlatom croaluri auctor hanc dislinclionem adhibet ad denionstrandum , divina

gul, ul cliviiiiim ijniosde ini salvet, vel praesoientiam l>rovidenlia non laedi liberlatem creatam. Eandem distinctio- — ul libt'1-lalom salvol , ul i iam respuendam esse , catholio lide nem S. Doctor adhibel infra d. 40. a. 2. q. 1. 2, d. 47. q. 1. conslat. Cuni autem divi praescientiae conveniat omnimod el iilibi. ,

infallibilitas et inmutabilitas in sciendo, et in oa etiam ini- II. Soluliones ad 2. 3. fundantur in distinctione rei actu

plicetur quaedam causaliias rcspoctu scili, ox ulroque capitc oxistentis et rei futurae. Quoad rem existentem vera est sen- liborlati croaii arbitrii pnieiudicari possc vidolur. Secundam hanc lentia .-Vristotelis , quod omne quod est, quando est, necesse est difficullatom S. Doctor hic 3. et S. argg. in fundam. breviter esse, necessitate scilicet, quae consequitur ex suppositione, quod

elidit ; plura vide hio a. I. (|. 2. in corp., et inlVa d. 10. diib. 7, subioctum mmc esrislit (unde vocatur a S. Doctore « nocessitas et ibid. a. '2. q. I . d. 4-3. a. 2. q. 2. Omnino constat, quod ut nunc»), qiiiii oNislonliii oxrliidit non-oxistenliam; non aiilem causaliias illa , qua Deus inlluit in causas secundas et coopera- verum est di c|iiihI nciiiiliiiii osi . sod liiturum esl , quia tur liberis iictjbus croaturarum inlelleclualium, congruit naturae pro nunc niliil pcinil /n n< riirii subiorluni. — In .'i. ad opposil. agontiuni nec libcrtalom inllil, sod polius ponit: tamen de modo, supponitur, iiliiiuid osso ii Dou priiosrituiu, et tameii non osso quo flat hic concursus ot quo libertas sit sahanda intor theo- , futurum. Ad eludendum sophisma opponentium S. Doctor ulitur logos calholicos disocplulur. — Prima aulom diflicultas hic celebri distinctione sensus compositi et divisi, uti ex littcra patet.

cum comniuni sententia evidentor solvitur, adhibita illa distin- Eandem obiectionem S. Thom. (hic a. S. ad S.) in eodem^^sensu ctione inter necessitatem consequentis ot consequentiae quam , solvil, adhibita distinctione , « quod potest esse (propositio) de ex Boethio (de Consolat. V. pros. 6.) scholae cathoHcae sub dicto , vel dc re ; et si sit de dicto, vera esl (scil. quod omne variis Duae sunt nominibus receperunt. Verba Boethii sunt : <t scitum a Deo necesse est esse), et si sit de rc, falsa est». necessitatos simplex una, veluti quod necesse est, omnes : III. .\lex. Hal. , S. p. 1. q. 24. m. 4. S. — Scot. , I. Sent.

honiines osse mortales: altera conditionis, ut si aliquem am- d. 39. q. unica ; de Rerum principio, q. 4. a. 2. seclio 5. — S.

bulare scias, eum ambulare necesse est. Quod enim quisque Thom., hic q. unica, a. S; S. I. q. 14. a. 13; S. c. Gent. I.

novil id esse aliler ac notum est nequit. Sed -liaec conditio , c. 67; de Verit. q. 2. a. 12. — B. Albert. , hic a. 4; S. p. I.

minime secum illam simplicem trahit. Hanc onim necossitatem tr. 13. q. 61. m. S. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. I. — Kichard. non propria facit natuia, sed oondilionis adiectio. Nulla enim a Med., hic q. 6. — /Egid. R., hic 2. prinr. q. 3. — Durand., necessitas cogit incodere voluntarie gradientom, quamvis eum hic q. 3. n. 19. seqq. — Dionys. Carth., hic q. 2. — Biol, hio

tamen, cum gradilur, incedore necessarium .sil». Doindo idem

1 Vat. cum edd. 4,5, nullo codice suffragante , addit volunt ; condusio potest intelligi in sensu diviso el in sensu sicut veritas venit ex concordia intellectus ad rem cognitam, composito. haec autem concordia non est aliud , quam adaeqmtio rei et < Vat. posito , et paulo ante ponitur pro ponatur. Utraque intetlectus : sic. Mox post Dico igilur codd. HT interserunt quod. lectio est obscura ob brevitatem et ambiguum sensum verbi * Fide codd. .AFHKT et plurium aliorum, postulante in- ponere, quod vel inferre, vel supponere poterit significare.

super contextu, cuni ed. I substituimus sit pro scit , (|uae est Facilior explicatio videtur esse haec : post ponatur sup)ile: etc, vitiosa lectio Vat. Paulo ante pro praescisse cod. V praescire. scil. Iwc non esse , ut legitur in 4. ad opposil. Verba Ponen- 2 Intelligo : hoc potest esse sive evenire. — Verba quae , dum est concedunt applicationem principii ibi momoriili : omne mox sequunlur: potest intelligi divisim... coniunctim, dicere possibile ponibile.  : , , :

DIST. XXXVdl. ART. II. QUAEST. II.