Bonaventure

QUAESTIO II.

Utrum necessario Deus praesciat quae praescil.

Secundo quaeriluf, utrum divina multo fortius ahquid , quod in se contingens est, habeat in se necessitatem , Iioc utrum est, potest esse necessarium in praescientia Dei : ergo etc. sit, Deum praescire quod praescit. Et quod sic, 6. Item, omne imrantabile esl necessarium; sed

ostendilur cum dicitur: Deus praescit, est iramulabile: ergo 1. Primo per auctoritatem Anselmi in libro de est necessarium. Priraa est manifesta, secunda palet, I- Concordia praedestinationis el liberi arbitrii ' : «Quod quia cum dicitur: Deus praescit, si mutatur, ut praescit Deus, impossibile est non praescire»: ergo fiat non praesciens , aut * secundum mutationem rei, ab aequipoUenti , necesse est praescire. aut Dei. Rei non, quia res adhuc nihil est, ergo 2. Iteni, ratione videtur, quia omne dictum non rautatur nec raulari potest. Si secundum rau- de praeterito verum est necessarium — unde si tationera sui, ergo Deus mutatur. cucurrit , necesse est cucurrisse — sed si praescit 7. Itera, omne aeternura est necessarium, quia praescivit: ergo cum hoc sit dictum de praeterito, unum solum est aeternura, et illud est in quo non ergo iiecessarium. cadit contingentia, sed sumraa necessitas ; sed /jrae- 3. Item, licet potentia Dei sit Indiffereus ad scire Dei est aeternum : ergo necessarium esl, Deum exeundum vel non exeundura, tamen ex quo exi- praescire quod praescit. vit in actum, necesse est exisse. Unde quamvis Contra: 1. Regula est . si antecedens bonaeFmniameoi!.. potuerit creare et non creare, antequam crearet, conditionalis est necessnrium, et consequens; et si

tamen ex quo creavit, necesse est creasse : ergo ex consequens non est necessarium , nec antecedens '. quo praescivit, necesse est praescisse. Sed sequitur: si Deus praescit , hoc esse futurnm, 4. Item, si horao voluit et praescivil aliquid, hoc erit , quocumque contingenti deraonstrato, quia necesse est, hominem scivisse el voluisse: ergo si oppositura non potest stare: ergo cum consequens circa scientiam Dei non est minor certiludo, immo non sit necessarium , ergo nec antecedens. maior, quam circa scientiam hominis, multo fortius 2. Item, regula est, quod necessarium corapa- est necesse. Si tudicas, sicnt aliqui dicunt^, quod titur se cum orani possibili. Omne enim repugnans in hac: Deus praescivit, totum ex Futuro est se- necessario est impossibile " ; sed deinonstrato aliquo cundum rem , quaravis intelligatur sub ratione prae- qui praescitus est damnari, possibile est, istum teriti, unde nihil plus est dicere: Deus praescit, d«o possunt simul stare. quod sit salvari: ergo ista nisi: Deus est, et hoc erit; contra: tunc. esto quod praescitus damnari et salvetur ei hoc est irapos- , :

Deus nullam haberet cognitionem, dum tamen res sibile: ergo etc.

esset futura, haec esset vera: Deus praescit; quod 3. Itera, regula est, quod oppositum contin- manifeste falsum est. Praeterea, esto quod prae- gentis est contingens, el oppositum necessarii est scienliae addatur actus transiens in praeterituin , ut impossibile. Et regula itei-uin est, quod si ad ante- promissio ' vel praedictio vel propbetatio, ibi transit cedens sequitur consequens , ad oppositum conse- in praeteritum aliquid, et vere fit idem sophisma quentis sequitur oppositum antecedentis'. Ex his et idem dubium: ergo hoc non solvil. arguo sic: sit A contingens praescitura a Deo, si 5. Item, plus distat non esse, quam esse et Deus praescit, A erit: ergo per regulam*, si A non necessarium et conlingens; sed aliquid, quod sim- erit, Deus non praescit. Sed A non esse fuit con- pliciter non est, habet esse in Dei praescientia: ergo tingens , Deura non praescisse fuit irapossibile

' Allata Aiiselmi sentenlia in cil. libro iisdem \'erbis, qui- necessitale est, et conelusio ex nccessitate, sicut ex veris ve- bus hic, cxpressa non in^enitur. Sed liabentur ibi, praesertim runi, est scinper. — Pro bonae condifioimlis Vat. cum edd. 4, 5 q. 1. c. 1. 2. 5, aliquae propositiones docentes, Deum futura bonae consequeniiae. praescire et quidem immulabiliter in aeternitate; ex quibus hanc s Cfr. de hac et sequenti regula Aristot. , II. Periherm. c. 3. sentenliam formatam esse, verisimile est. (c. 1 2. seq.) , ubi de consequentiis et oppositione propositionum 2 Vide hic in corp. quaest. modaliuni agitur, et ). Prior. c. 12. 3 Ed. praevisio; in corp. quacst. ponitur credulitas. 1 ' Haec regula habetur 1. Prior. cap. uil., ubi Philosophus Val. adiungit hoc erit. Paulo superius verbis est immii- de propositionum simplicium et privatoriarum ordine ac con- tabile cod. V praeflgit praescire. Paulo inlerius Vat. Dei pro sui. scqucnliis agcns ait: Simpliciter autem , quando sic se ha- ^ Haec regula quantuni ad simplices syllogismos insinuatur bcnl clc. — In multis codd. et ed. 1 legitur, ordine inverso, sic: ab Aristot., I. Prior. c. 8. seqq. et derivatur ex illo generali prin- ad oppositum antecedentis sequitur oppositum consequentis. cipio Arislol., II. Prior. c. 2: Ex vcris non csi falsum syllogi- * Sciliccl : quae hic ullhiiu ponitur. zare ; quod innnilur I. Posle]-. c. 6 : Cnm aulem medium ex  ,,

678 SENTENllARUM LIB. I.

ergo ad contingens sequitur impossibile. Sed hoe est Praetcrea, quomodo dependet, cum ab eo non contra artem ^ : necesse est igitur , hoc esse contin- causetur aliquo modo? El iterum, quomodo depen- gens , Deum scilicet praescire hoc. det illud quod necessarium est fuisse , ut actus

4. Item , omnis divina actio, quae respicit obie- cognoscendi et credendi et praedicendi, ab eo quod

etum, quod potest non esse, potest desinere. Unde ftiturum est? Non videtur nec probabile nec in-

euni Deus conservet rem creatani, potest desinere telligibile.

eonservare : ergo cum praescire sit respectu contin- Et ideo alio modo dieendum quod qnoddam , ,

gentis, erit contingens. est dictum de praeterito, et pro praeterilo, sicut j9v?i''»pi si dicatur , Petrum legisse ; quoddam de praeterito, sed pro futuro, ut antichristus fuit nasciturus; quoddam de praeterito et pro praeterito , tamen dependet ex fuluro,vA hoc dictum; Petrum veriim hi dicto , Deum praescire fiUurum contingens , li- dixisse, navale bellum fore; ad hoc enim. qiiod di- cet actus Dei in se sit aeternus et 'necessa- ctum habeat veritalem, exigitur belli eovntus; et rius, iudicanda est cantingentia in totali dicto, ab illo dependet verilas nostrae asserlionis et co- ratione connotati contingenti-s. gnitionis, quae causatur a re": quoildam est dictum de praeterito, ((uod non dependet, sed connotat, Respondeo: Dicendum, quod, sicut neeessario sicut si dicatur; Deus praescivit lioe futiirum.

probatum est \ illud constat et non est dubium Quia eniin Dei scientia est solum respectu veri,

quod Deum praescire conlingens aliquod — cum ideo connotat veritatem circa illud dictum futurum;

antecedit ad contingens et connotat aliqnid. qnod sed quoniam divina cognitio" non habet eertitudi-

conciusi,, 1. liabet veritatem eontingentem -- quod ipsum iudi- nem a re, quia ab ipsa nec causatur nec oritur,

candum est contingens. ideo ab illa non dependet; et propterea falli non Sed aliqui voluerunt ipsum iudicare eontingens, potest, quamvis connotet futurum. Unde in prae- Expiicaiioi.quia totum quod dicit, dicit de futuro. — Et illud scientia haec duo dicuntur, scilicet actu,s divinae

improbatum est^ quia falsum est, et non intelligi- cognitionis, et hunc necessarium est esse sive fuisse;

bile. Omnis enim intellectus, qui intelligit hoc, et ordinatio futuri ad illum actum, et haec ordi-

quamvis non intelligat tempus eirca Deum, intel- natio futnri ad illum actum non est necessaria. Et

ligit, quod actus divinae praecognitionis ab aeterno iudicanda est contingentia in totali dicto, non ra- •=»"= '"sioi

fuit in Deo, et ille differt a re futura. Et praeterea, tione totalitatis sive principalis significati ', sed con-

sicut dictum est\ hoc non solvit. Et si ponatur, Deum non praescire aliqiiid, notati.

Alii voluerunt iudicare contingens, quia, cum quod praescit, potest et debet intelligi non per re- Eipiiciiio -2. sit dictum de praeterito, pendet tamen ex futuro. motionem principalis significati sed ipsius connotati ,

Et hoc dicunt in credito et prophetico et dicto a sive illius ordinis ipsius temporalis ad aeternum, Christo, et consimilibus quae inferunt de necessi- qui quidem est contingens ratione alterius, scilicet

— Et ,

tate propositionem de futuro. illud est im- temporalis. Contingentia ergo est in totali dicto, quia

iinprobatui-. probabile ', ut videtur , quoniam si actus divinae connotat aliquid esse verum de futuro, quod qui-

praecognitionis pendet ex futuro, tunc, cum in fu- dem est contingens. soianduin. turo, quantum est ex parte rei contingentis, nulla Et hoc patet sic. Cum enim dicitur: Deus prae-< sit certitudo, nec in divina praecognitione esset. scit te salvandum; hic duplex includitur actus et

^ Scilicet: logicam, vol specialiler syllogislicum (cfr. cl. 40. * Hic in i. arg. od opposil, — Pi'o praeterea Vat.

a. 2. q. I. ad 4.), in qua liabetur regula contraria, primo propterea. loco in hoc argumento posita. Ut praedicta melius intelliganlur 5 Cod. impossibile. Pro Et illud cod. R Sed etiam illud. verba Mastrii ex eius Curs. Philos. tom. I. tr. 2. c. 9. n. 77. « Cfr. Aristot. , I. Periherm. c. 7. (c. 9.). Val. qum cod. — de hac re hic ascribinius : Sicut contrariantur omnis et nwllus, cc in tertio huius propositionis membro pro qmddam de prae- ita necesse el impossibile; et sicut subcontrariantur quidam et terito et pro praeterito ponit tantum qvoddam pro praeterito, quidam non , ita subcontrariantur possibile et possibile non. Et et subinde pro dependet ex futuro cod. R dependenU ex fu- rursus, sicut contradicunt nullus et quidam, omnes et quidam turo. Paulo inferius post nostrae assertinnis eadem Vat. omittit non, ita contradicunt impossibile et possibile seu contingens et cognilionis, et post pauca in quarto eiusdem propositionis item necesse et possibile non seu contingens non et tandem, ; membro post sed connotat addit veriiatem circa illud futwuni; sicut omnis et aliquis, nullus et aliquis non subalternantur, ed. I hic addit futurum solum. ita etiam necesse el possibile seu contingens, ac impossibile et ' Codd. L praecognitio. possibile non seu contingens non. 8 Sicut contendunt qui priniam sequuntur opinioncm , in

' Hic in fundam. — In Vat. deest necessario. Mox pro pi-incipio corp. quaest. impugnatam. — Paulo superius pnst antecedit ed. 1 antecedat et connotet pro connotal. et Jmeo ordinatio complures codd. ut A T V Z cum I cd. I

3 Hic in 4. arg. ad opposit. — ,Mox post non intelHgibile omittunt futuri. multi codd. cum ed. 1 addunt illud.  ,

DIST. XXXVm. ART. II. QUAEST. II. 679

compositio, videlicet hic": tu salvaberis, et hic: test aliter se habere, convertitur cum Deus habet cognitionem de salute tua et habuit sed illud quod dicitur immutabile, quod non est cognitionem ab aeterno. Habere quidem cogmtionem aliquid actu , non convertitur °. Et sic est verum est actus aeternus et necessarius , quia non depen- contingens de futuro , antequam res sit. Hoc dictum det a re; sed salvari est actus futurus et conlin- antichristum fore, est modo verum immutabile, gens. Quoniam igitur actus divinae cognitionis non quia si ponatur, esse verum , ponitur, quod semper dependet a cognito, ideo potest esse certitudo in fuerit; et similiter si falsum, et hoc, quia nihil ipso, re contingente '^ existente. Sed quoniam, ut actu ponit. Quoniam igitur Deum praescisse con- significatur per modum praescientiae , connotat fu- notat futurum contingens, ideo est dictum immula- turum contingens, et omne dictum, quod daudit in bile; nec ex hoc sequitur, quod sit necessarium, se contingens, iudicandum est contingens; ideo to- ut visum est.

tale contingens iudicatur. — Et haec solulio est Tamen aliqui volunt aliter dicere quod Deum Aiia soiutio ""^ ,

i.vera et generahs. Nam actus creduUtatis, actus pro- praescire hoc futurum contingens est immutabilebabms. phetationis et divinae assertionis propter hoc, quod a parte praescientis, sed a parte rei praescitae est currunt secundum illustrationem divinae praescien- mutabile, et ideo ex parte illa contingens. Sed tamen tiae, ideo connotant, et non dependent; ideo certi illud difflcile est dicere; quod enim praescitur semel

et infallibiles sunt de rebus in se non certis. semper praescitum fuit, et Deus potest non" praescire i. Ad quod obiicitur de Anselnio, illud ergo futurum contingens, ita quod nihil flat circa futu- i-quod necesse est praescire quod praescit; dicendum, rum, et ita nulla mutatio. Et propter hoc modus quod lioc intelligit quantum ad actum praecognitio- alius dicendi est rationabihor. nis, quem necesse est fuisse, sed non quantum ad 7. Ad illud quod ultimo obiicitur, quod nihil connotationem futuritionis ^. eiis aeternum est contingens; dicendum , quod ens 2. 3. Ad illud quod obiicitur , quod dictum est aeternum est dupliciter: aut pure aeternum, aui de praeterito: dicendum, quod quantum est de ra- quod connotat temporale de futuro; et pure aeter- tione praeteritionis, necessarium est: sed quoniam num est necessarium, sed connotans temporale de connotatur fulurum , ideo est contingens. Et ex hoc futuro ratione connotati polest iudicari contingens, patet sequens, quia quantum ad illud futurum non sicut etiam ratione illius potest desinere.

est * adhuc potentia in actu immo adhuc potest , Summa dictorum est ista, quod Deum prae-mogai exire, ideo etc. scire futurum contingens est quoddam dictum, h. S. Ad iilud quod obiicitur, quod est cognitio quod claudit in se actum divinae cognitionis aeter- sine existentia rei , ergo necessilatis sine rei neces- num, et ordinationem dicit ad futurum contingens. sitate; dicendum, quod verum est, quod in actu Et quamvis actus divinae cognitionis ponat ahquid cognitionis est necessitas, sed non in toto. Nec est existens necessarium et aeternum; illa tamen ordi-

simile, quia praecognitio non connotat actualem rei natio ponit futurum, quod contingens est. Et iterum, existentiam, sed connotat rei futuritionem ; et ad quamvis dicat ordinationem , non tamen dicit de-

hoc, qnod dictuni sit necessarium, necesse est, quod pendentiam, sed solum connotationem; et ideo non sit necessitas in connotato. ponit ' incertitudinem. Et hinc est, quod Deum 6. Ad illud quod obiicilur, quod orane immu- praescire futurum est continyens ratione connota- ;tabile necessarium; dicendum , quod ad esse mu- tionis ad contingens: est immutabile ratione ordi- Scel' tabilis duo concurrunt: quod se habeat uno modo nationis ad futurum, quod potest non esse, nulla prius , et aiio modo posterius; et per oppositum facta " mutatione ; est certum ratione independentiae

immutabile potest dici dupliciter: aut quia nihil ab eodem. Et hoc patebit infra planius in distinctione actu est, aut quia actu est et non potest aliter se de praedestinatione '. habere. Illud ergo immutabile, quod est et non po-

' Pro hic codd. A M S aa bb cum ed. I lum hoc !oco tum ctum pi-oducat; tamen relate ad fulurum, quod nondum est proxime post exhibent haec, scil. compositio. productiim, dici potest esse non in actu, scil. transeunti. 2 Cod. T conUngenter. Subinde pro quoniam ut Vat. qvmdo, 5 Codd. G aa non convertitur cum necessario. Mox ante Paulo inferius post ideo tolale supple cum cod. R dictum. Hoc dictum Vat. interiicit Et sic, codd. R X sicut. Paulo post 3 Pro futuritionis cod. K futuri continyentis. pro actu ponit cod. A actu ponitur. * Codd. L non exivit. Mox verbo eocire Vat. praefigit ^ Vat., verborum ordine inverso, non potest ; cod. V non. Codd. R X textum sic supplent : potest exire et non exire. non potest non. — Sensus huius propositionis hic est : Licet potentia divina, m ' Codd. Z bb non pricat certitiidinem vel ponit.

se considerata , sive quatenus est ipse Deus , sit actus purus 8 Cod. hic addit in eo. et nullalenus niutetur, transeundo a potentia ad actum , ut effe- ' Dist. 40. a. 2. q. I. 2.  SENTENTIARUM LIB. 1.

SOHOLION.

EandiMii qiiacstiom

Uli'iini sil possibili', Dinini noii