Bonaventure

QUAESTIO I.

Utrum praedesliiiatio sit quid aeternum, an temporale.

Quod autem praedestinalio sit quid aeternum, 2. Item, praedestinatio importat aclionem , et videtur omni aclioni respondet passio^: cum ergo actio et 1. Quia quod est ante mundi constitutiouem passio non sint in eodera, quia non est idem prae- pandamenu-i.est quid aetemum ; praedestinatio est huiusmodi destinans et praedestinatus , necesse est, quod sit

quia praedestinatio est electio, ad Epliesios primo ' in alio. Sed aliud non est nisi quid temporale et Elegit nos ante mundi constitutionem : ergo etc. creatum: ergo praedestinatio importat quid tempo- 2. Item, « praedestinatio est praescientia bene- raie et creatum: ergo non est aeterna.

ficiorum - » ; sed quidquid Deus praescit, aeternaliter 3. Itein, praedestinatio imporlat ordinem prae- praescit: ergo cum oninis praescienlia sit aeterna, destinantis ad praedestinatnm , aut ergo secundum et omnis praedestinatio est praescientia, omnis prae- esse , quod habet in Deo , aut secundum esse quod ,

destinatio est aeterna. habet in proprio genere. Non secundum esse, quod 3. Item, « praedestinatio est proposilum mise- habet in Deo , quia sic est Deus et non sequitur rendi^»; sed propositum est quid proponeutis prae- Deum: ergo secundum esse, quod habet in proprio cedens res, quae proponuntur : ergo cum sit propo- genere. Sed esse, quod habet in proprio genere, est situm Dei, et Deus aeternaliter proponit, patet etc. quid temporale et creatum: ergo praedestinatio si-

4. Item, de ratione sui nominis praedestinatio militer: et sic etc.

dicit praecessionem sive antecessionem , sed non nisi 4. Item , omnis actus divinus , qui non refle-

praedestinantis ad praedestinalum ; sed praedestinans ctitur supra essenliam vel personam, transit extra, est aeternus: ergo dicit ordinem et antecessionem et omnis actus transiens extra ex tempore dicitur aeterni ad lemporale. Sed antecessio illa est aelerna: de Deo: cum ergo praedestinatio non transeal in ergo etc. personaiu vel essentiam , sed extra , ergo est tem- Contha: 1. Praedestinatio importat relationem poralis.

Adopposi-ad praedestinatum; sed omnis relatio ponit respe- 3. Ilem, praedestinatio est praeparatio " ; sed ni- ctum verum ' vel in utroque exlremorum, vel sal- hil dicitur praeparari , antequam incipiat aliquid

tem in altero; sed praedestinatio non potest verum fieri secundum principia intrinseca — artifex enim respectum ponere in praedeStinante: ergo ponit re- non dicitur praeparare domum ante ligna et lapides spectum verum in praedestinato. Sed verus respe- sola cogitalione — ergo necesse est, quod ponatur ctus non fundatur nisi supra quid creatum: ergo praedestinatio dicit quid creatum et temporale.

1 Vers. 4 , ubi in Vulg. post nos additur in ipso. — Plura Ephes. I , 5: Qui praedestinavit nos... secundum propositum de hoc, quod praedeslinatio sit electio, invenies infra a. .?. q. 2. voluntatis suae. Cfr. q. seq. in corp. ' Haec definilio est Augustini, de Dono persev. c. 14. n. • Id est realem, de quo vide supra d. 30. q. 3. — ,In

3.5. Cfr. q. seq. in corp. — Cod. B voci beneficiorum adiun- fine argumenti Vat. cum cod. cc omittit verba conclusionis: git Dei. ergo praedestinaiio dicit quid creatum. ' Definitio liaec est etiam Augustini , de Praedest. Sanctor. ^ Cfr. supra pag. S2I, nota 2.

c. 17. n. 34, ct fundatur in verbis Apostoli ad Romanos 9, 8 Respicitur definilio praedestinationis sumta ex libro Ful- 13-18, ubi concluditur; « Ergo cuius vult miseretur » , el ad gentii de Fide ad Pelrum , c. 35. n. 78. cfr. q. seq.  ,, , ,

DIST. XL. ART. I. QUiVEST. I. 703

CONCLUSIO. gnosci; et hoc quidem realiter non est aliud, sed secundum modum. Quoniam igitnr praedestinatio Praedestinalio est aeterna, ratione principalis si- non importat nisi praecognilionem sive active sive ,

gniftcati el antecessionis ad connotatum. passive; ideo est quid aeternura et non est aliud quam Deus. Respondeo: Diceiidum, quod in praedestinatione 3. Ad illud quod obiicilur de ordine, dicendum, Dupiex

inprae-non suut nisi duo, scilicet principale significaium. quod est ordo secundum nobilitatem, et secundura ""'""'et connotatum. Principale significatum est divina durationem"; et ordo secundum nobilitatem ponit essentia, connotatum -vero est creatura, ut gratia extreraa siraul, ordo vero secundura duratimiem, et gloria et persona salvanda '. Et haec duo impor- eo ipso quod ordo est, ponil, extrema non esse simul; tat praedestinatio cura ordine antecessionis unius et secundura rationem antecedendi ordo simul est ad alternm ratione praepositionis. cum antecedente sive cum praecedente, similiter

Quoniam igitur significatum principale est ae- secundum rationem subsequendi siniul est cura sub- ternum , ita praedestinatio est quid aeternum ^ sequente. Quoniam igitur praedestinatio importal Rursus , quoniara importat antecessionem signifl- ordinem secundum r.ationem praecedendi ideo ae- ,

cati ad connotatum, et iila antecessio est ab aeterno: terna est, quamvis sit respectu temporahs; quoniam iDciasio. ideo praedestinatio est quid aeternum et ab aeterno. non est siraul cura illo, sed antecedit. Et concedendae sunt raliones ad hoc. 4. Ad iilud quod obiicitur, quod praedestinatio 1. Ad illud quod obiicitur de relatione, dicen- transit extra; dicendum, quod transire extra est Distinciio. utio op- dum , quod res ^ sive relatio potest signiflcari in dupliciter: aut in ahquid quod est extra, aut in Deo dupliciter: vel respectu existentis m actu, vel aliquid quod est intra, sed erit extra. Et primo respectu existentis m potentia, futnri aliquando in modo connotat ahquid in actu et dicit quid tempo- actu; et quando respectu existentis in aclu, tunc rale, ut creare et conservare ; secundo modo non, ut necesse est, quod respondeat verus respectus in praedestinare '. actu; quando vero respectu existentis in potentia, b. Ad illud quod obiicitur de praeparatione sulBcit quod respondeat in potentia, et talis funda- quod attenditur * secundum principia intrinseca, non tur super ens in potentia; et ideo actu nihil ponit secundum causam efQcientera dicendura, quod quae- Distinciio. ;

nisi Deum. dam est causa efQciens, quae operatur secundum 2. k<\ illud quod obiicitur de actione, dicen- materiam praeiacentem; et ista quidem, quia alio itincuo. dum, quod est actio secundum rem , et est actio indiget, non dicitur praeparare, quando solum vull secundura modtim*. Actioni secundura rem , quae et disponit intus, sed quando materiam aptat exte- est principium elDciens ahquid, respondet passio dif- rius. Quaedam est causa efficiens, quae nullo indiget ferens secundura rem, ut creationi-actioni creatio- ad operandum, sed statira, cum vult, operalur; el passio''. Actioni vero secundum moduni non re- in taU praeparare ° non est ahud quam disponere et spondet nisi passio secundum modura differens proponere ; et talis est Dens , quia. nullo alio a se ut cognitioni-actioni ipsius Dei respondet ipsum co- indiget ad operandum.

SCHOLION.

. I. « Praedestinare est praeordinare in flneni... Praedesti- Augustinum (de Dono persever. c. 14. n, 3S.) e:

natio tria connolat, scilicet praeordinatum, et hoc est homo ; el et praeparatio beneflciorum Dei , quibus certissime liberantur ,

rationem praeordinandi , et haec est gratia ; et rationem flnis quicumque libcrantur » ; secundum S. Thomam (S. I. q. 23. et haec est gloria : et sic sunt tria , scilicet quod, et per quod, a. 1 .) est » ratio transmissionis creaturae rationalis in flnem et ad quodiy (infra a. 3. q. 2. ad 3.). Praedestinatio secundum vitae aeternae » ; secundum Scotum (hic q. unica, n. 2.) est

1 Et quidem gratia ut medium per quod, gloria ut termi- nentem. Actioni transeunli respondet passio in effectu , non vero nus ad quem, poisona salvanda ut subiectum. Quod sequitur: immanenti, etiamsi respiciat rem externam , v. g. visioni respectu

haec duo etc. refertur ad principale significatum et con- rei visae. Cfr. supra pag. 686, nota i.

notatum. 5 Eodeni modo loquendi utitur Alex. Hal., S. p. 11. q. 6. 2 Obiic) posset de creatione, quae active sumta etiam m. 2, a. S.

quoad principale signiflcatum est divina essentia, nec tamen " Cfr. supra d. 20. a. 2. q. 1. in corp.

dicitur aeterna ; sed vide infra solut. ad 2. et i, et S. Thom. ' Hoc magis explicatur supra solut. ad 2. et 3. — Paulo liic q. 4. a. 1. ad 1. ante pro connotat aliquid, quae lectio invenitur in codd. A T Y, 3 Pro res cod. X (V in marg.) respecius. Aiiquanto infe- Vat. cum aliis codd. et ed. 1 connotai aliud. rius post verus respectus Vat. cum cod. cc non bene omittit 8 Cod. quae aiienditur ; Val. cum cod. cc quod an- in actu. iecediiur. * Scilicet intelligendi, Haec distinctio aclionis fundatur in s Vat. cum cod. cc pro praeparare subslituit praepara- illa, qua actio dislinguilur in actionem transeuntem el inima- iione.  : ,,:

ro4 SENTENTIARUM LIB. 1.

« ortio electionis per voluniiilem divinam alicuius creatnroe in- terminatione concursus divini ad aotiones liberas creaturarum

tellectualis vel rationalis acl graliam et gloriam » . Cum liis de- difficultates et conlroversiae scholarum fere in immensum cre-

llnitionibus convenit Iriplex descriptio praedestinationis, quae ex scunt, ita ut sapicntes in nonnullis stent contra sapientcs, et

S. .Viigustino infra q. 2. proponitur. P)'o ampliore explicatione ut sapicntiores, propriam ignorantiam confltentes, cum Apostolo servire potest quod a. 3. q. 2. ad 2. dicilur de dilTerentia inter (Uom. 1 1, 33.) dicant : altitudo diviliarnm sapientiae et scien-

proposilum , eledionein et praedesUnatioiiem ncc non liic dnb. , tiae Dei! qiiam incomprehensibitia sunt iudicia eiiis ! Vide 7. de triplici causnlitate, quae imporlatur in praedestinalione, el praeclara verba Seraphici infra d. 41. a. I. q. 2. in flne.

lli. Sent. d. II. a. I. q. I. 2. 3. de praedeslinaliojie Cln-Jsti. II. Praedestinationem esse aeternam non tantum quoad Catholica de praedestinalione doctrina media \ia inccdil ipsum actum praedestinantis sed etiam ratione aeternae con- ,

inter innumeros crrores, ad extrema delapsos, dum alii iirac- notationis ad personam praodestinati, ad graliani et ad gloriam deslinationem distorquent in perniciosissimum fatalismum, qui (cfr. hic dub. 1), coinmuniter docetur (cfr. Alex. Hal., S. p. I.

liberuni .nbitrium bonorumquc operum nierita suffocat, alii q. 28. m. 1. a. I ; S. Tliom., S. I. q. 23. a. 2. ad 2.). — So- vcro eandcm sub specie humanae independentiae omnino eli- lutio ad 2. fundalur in hoc, qiiod diflert actio secundum rem, minant, \cl sallcm ita in/iniianl, ut nimis derogetur gratuitis quae est principium efficiens aliquid, id est, quae transit in

Dei donis graliae, perseverantiae ^finaUs ct electionis. In hoc materiam extraneam, et actio secundum modum intelligendi, non autem omncs catholici doctores conveniunl, infallibilem et im- transiens extra subiectum, ut est in Deo actus cognosccndi mutiibilcm csse electorum praedestinationem , sed ita, ut minime creaturam. Iluic non respondet in crcatura nisi passio secun- liberlatcm lacdat creaturarum ; item , ab aeterno praeparasse dum modum , quia creatura praecise ut cognita tantum deno-

Deum bona opera, « ut in illis ambulemus » (Eph. 2, 10), sed minationem, non aliquid reale ab extrinseco recipit (cfr. S.

ita, ut « doiia Dei sint eliam bona ipsius iustificati merita » Thom., hicq. I. a. 1. ad I.). — Notabilis cst etiam solut. ad (Trident. se.ss. (j. can. .32.), cum « lanta sit (Dei) erga onnies' S, de quo conferri potest Alcx. Jlal., loc. cit. a. 3; S. Thoni., homines bonitas, ut corum velit essc mcrita, quae sunt ipsius hic q. 2. a. I. ad 2; Richard. a Med. liic a. I. q. 2. ad 2. ,

dona » (ibid. c. 16.); denique, esse aeternani Dci inter electos III. Praeter auctores iam citalos; B. Alberl., hic a. 2. S; cl ir|>i^'l"i< ilisiiciioncni, sed ita, ut nemo adultus nisi ob S. p. I. tr. 16. q. 63. m. 1. q. incid. — I. Petr. a Tar., hic propriinii riiliiiiiii icprobetur, nemo autem nisi per divinam q. 1. a. I. quaestiunc. 1, et a. 3. — Richard. a Med., hic a. I. niisciirnnliain s;iKeiur. — Si autem descenditur ad specialiores — q. 2. R. de hac Jigid. , et seq. q. hic I . princ. q. I . a. 1 . 2.

quaestiones, praesertim ad eas quae dependent a modo, quo — Durand. de hac , et seq. q. hic q. I. — Dionys. Carth. creata cooperatur divinae gratiae, et in genere a de- hic — q. dc hac I. Biel, et seqq. qq. hic q. unica.

QUAESTIO U.

IHmm praedestinatio sit Dei .scientia, an voluntas.

Secundo quaeritur , quid sit praedestinatio , voluntitis, sed in ea quae sunt cognitionis: sed iios utruui scilicet Dei scientia, vel voluntas. Et suppo- dividimus divinara scientiara in praedestinationem et sito,quod dicat aliquid, quod sit in utroque genere, reprobationem : ergo praedestinatio, secundum quod — est enim sicut dicit .\ugustinus S praescientia , huiusmodi, ad scieiitiam spectat. beneflciorum, et propositum miserendi quaeri- — Contra: 1. Praedestinatio est causa gratiae etFu tur, quod istorum importet principalius et per mo- gloriae^; sed gratia et gloria immediate sunt a vo- dum coraplementi. Et quod importet scientiam , vi- luntate: ergo praedestinatio de se dicit quid in ge-

detur: nere voluntatis. Si dicas, quod ex vi norainis non

1. Quia corapositum trahit signiflcatum a cora- importat illara causalitatem; eontra: esto, quod Deus

Ad opposi- ponentibus; sed deslinatio, cum dicatur et missio praesciret, aliquem habiturura gratiam et gloriara '"""^ et ordinatio, in ratione praedestinationis accipitur ut aliunde quam ab ipso , non diceretur praedestinare ordinatio — nam, sicut dicit Augustinus', praede- ergo de se dicit causalitatem. stinare idem est quod praeordinare — sed artifex 2. Item, praedestinatio iraportat scientiam et

licet volens et .^ciens praeordinet, non tamen ordi- voluntatem; sed quoties haec duo in aliquo impor- nat. in quantum volens , sed in quantum sciens tantur, voluntas se habet per modum consequentis ergo etc. et addentis ad scientiara ' ; sed quod consequitur et 2. Item , scientia non dividitur secundum ratio- addit, se habet per raodura difl:erentiae et coraple- nem accipiendi in virtutes vel in ea qnae sunt raenti, et a tali est res denomiiianda: videtur ergo,

1 Vide supra q. praeced. fundam. 2. et 3 , et hic in corp. id omnino nec aliud quidquam est praedestinare. Paulo su- — quaest. — Paulo ante verbis utroque genere significantur scien- perius pro significatum cod. K cum ed. 1 bene significaiionem. tia et voluntas. 3 Sic sumta, praedestinatio communiter deflnitur praepara- 2 Libr. VI. Hypognost. (Auguslini nomini quondam addict.) tio gratiae in praesenti et gloriae in futuro. Cfr. hic lit. Magi-

c. 2 : « Praedestinatio quippe a praevidendo et praeveniendo vel stri, c. 2.

praeordinando futurum aliquid dicitur». Sub hoc respectu in • Voluntas enim, quia est appetitus rationalis, praesuppo- libro de Dono persev. c. 17. n. 41. ait Namque in sua quae falli : nit et sequitur rationem et scientiam. Hinc est, quod relate ad mutarique non potest pracscientia, opera sua futura disponere, scientiam se habet per modum complentis et speciflcantis, ad-  ,, .

DIST. XL. ART. I. QUAEST. II. 705

quod completius iraportet voluntatem , et ita quod respicit vohmtatem et propriissime, in libro de Prae- male situet Magister. destinatione Sanctorura ^: « Praedestinatio, inquit ibi, est propositum raiserendi ». CONCLUSIO. 1 Ad illud ergo quod obiicitur quod dicit soiutio op. ,

ordinera ; dicendura , quod est ordo duplex unus Ehfpiex"'"' : ,

P7'aedestinatio, quae est causa graliae et gloiHae, dispositio rerum in universo, et hic appropriatur importat el scientiam etpotentiam et volunta- scientiae; alius, directio in finem, et hic appropria- . tem. , sed principalius esl in genere voluntatis. tur bonitati sive voluntati, et hoc raodo est de ra- tione praedestinationis. Respondeo: Dicendum, quod cum praedestina- 2. Ad illud quod obiicitur, quod est pars prae- tio significet divinam essentiam ut causam gratiae et scientiae; dicendura, quod qneraadraodura fides et gloriae, et hoc secundum ordinatam dislributionem prudentia sunt in genere cognitionis , tamen addunt gratiae et gloriae, quantum est de se, non tantum supra cognitionem aliquid, quod distrahit in genus .importat scientiam, sed etiam voluntatem. etpolen- virtutis, quod respicit voluntatera; per hunc modum tiam. Sed quoniam causalitas gratiae et gloriae attri- et in proposito est intelligendum. Et quoniam .scien- buitur proprie voluntati ut efficienti, sed scientiae tia non fantum accipitur pro simplici notitia, sed ut disponenti, et potentiae ut exsequenti; ideo, etsi etiara , ut frequenter, pro praetica, et hoc modoscienuapra praedestinatio importet illa tria, tamen principalius complectitur scientiara cum voluntate, et Magister . est in genere voluntatis. Et ideo ab Augustino defi- sic accipit generaliter ; ideo enumerat praedestinatio- nitur praedestinatio per illa tria: primo per illud nem inter ea quae sunt scientiae. — Voluerunt ta- .'^iiorum sc quod respicit potentiam, in libro de Fide ad Pe- raen aliqui dicere, quod principalius est in genere iiaMis!"

trum': «Praedestinatio est gratuitae donationis prae- scientiae , eo quod in ratione praedestinationis eadit paratio » ; secundo per illud quod respicit .icientiwm. scientia in recto , sed voluntas in obliquo ; esl enim in libro de Bono perseverantiae ' : « Praedestinatio est praedestinatio scientia beneplaciti. Uterque modus praescientia beneflciorura Dei » ; tertio per illud quod dicendi satis est probabilis, sed primus magis.

80H0LI0N.

I. Omnes docloi-es catholici docent, in praedestinatione in- voluntatem y> ; sed essentiatiter in actu intellectus, cum actus cludi tum actum divini intellectus tum actum voluntatis sed , ; voluntatis, quo Deus diligit et eligit, etiam in via S. Bonaven- inter eosdem controvertitur, quid in ipsa signiflcetur principa- turae non sit (orniaKter praedestinatio , sed praesupponatur ad lius. S. Thomas (S. I. q. 23. a. 1. 4.) iuxta sua principia illam, ut patet ex ipsius verbis (hie a. 3. q. 2. ad 2. 3.). No- docet, eam formaliter consistere in actu intellectus ut impe- bis autem videtur hic occurrere eadem qualiscumque difTe-

rantis, qui supponit flnem vojitum et media electa. Hanc sen- rentia inter duos Ss. Doctores , quam observavimus supra tentiam etiam S. Bonav. '^hic in flne) iudicat esse satis proba- d. 1. a. 2. q. 1, Scholion, quoad conceptum beatitudinis. — bilem, eamque tenent Alex. Hal. (S. p. 1. q. 28. m. 1. a. 2.), De dootrina, quae tribuit causalitatem «proprie voluntati ut ef- B. Albert., Petr. a T:ir., Richard. a Med., Durand. aliique. At- flcienli , sed scientiae ut disponenti, et potentoe ut exsequenti, tamen S. Bonav. ut probabilioreni reputat modum dicendi cfr. infra d. 45. a. 2. q. I. (praecipue ad 3.) et q. 2. In — quod eadem consistat potius in actu voluntatis , quo Deus illum solut. ad 2, ut explicetur, quomodo additio super cognitionem ordinem , ab intellectu propositum , approbat et exsequi propo- distrahit praedestinationem ex genere intellectus in genus volun- nit, ita ut directio in fmem approprietur voluntati (hic ad 1.). tatis, duplex exemplum afiertur: primum de ^& (cfr. III. Sent. Haec est etiam sententia Scoti (hic q. unica, n. 2.) cum sua d. 23. q. 'I. 2.), secundum de priidentia (ibid. d. 33. q. 3.). schola et non paucis aliis. P. Trigosus (q. 18. a. 2. dub. i.), III. Alex. Hal. , S. p. I. q. 28. m. I. a. 2. — Scot. , hic sutrraganle P. Marco a Baudunio (Paradis. theolog. tom. 1. q. 23. q. unica. — S. Thom., hic q. I. a. 2; S. I. q. 23. a. 1. — a. 2.), utramque sententiam hoc modo conciliare vult : Praede- B. Albert. , hio a. 1. — Petr. a Tar., hic q. I. a. I. quae.stiunc. stinatio completive consistit in actu voluntatis, sicut ipse S. 2. — Bichard. a Med., hic a. I. q. I. — Dionys. Carth., hic Bonav. (arg. 2. in fundam.) dicit, quod « oompletius imporlet q. I. in princip.

dens scilicet efHcaciam respectu eorum, quae per scientiam sim- - Nunc de Dono perseverantiae nuncupato, c. 17. n. 41 ,

pliciter erant cqgnita. — Paulo ante pro quoties codd. A V ubi est haec deflnitio seoundum sensum. Ipsa verba Augustini quotiescumque. — Ultimis liuius argumenti verbis quod male exhibentur hic in lit. Magislri, c. 2.

situet Magisler indicatur, Magistrum quaestionem de praede- 3 Cap. 17. n. 34, ubi sententia citala, si verba spectas, stinalione pei-pcrani posuisse in tractatu de scientia Dei, cum non quidem invenitur, sed facile erui polest ex verbis, quae iuxta hoc argumentum pertineat ad tractatum de voluntate. ibi leguntur : Electi sunt itaque ante mundi constitutionem... Pro situet cod. T insinuet. illa scilicet vocatione secundum propositum. Cfr. etiam libr. VI. 1 Cap. 35. n. 78. Hypognost. c. 6. scq.

S. Bonav. — Tom. I. 89  ,

SENTENTIARUM LIB. I.