Bonaventure

QUAESTIO I.

Utrum Deus fotueril mundum facere meliorem quoad substantiam partium integrantium.

Quod autem potuerit facere mundum meliorem ratione cogitas, non potest. Neque enira tu potes ali- quoad substanliam partium integrantium , ostendi- quid melius in creatura cogitare, quod creaturae tur sic. artificem fugerit». Ergo non potest aliqua creatura 1. Partes integrantes mundum sunt finitae bo- nobilis cogilari, quae non sit de constitutione niundi. ' nitatis et inlensive et extensive; sed omni fmito 2. Item, Augustinus duodecimo Confessionnm °: potest aliquid maius et melius cogitari; sed Deus « Duo fecisti , Domine , unum prope te , aliud prope plus potest facere, quam honio possit intelligere': nihil». scilicet angelicam creaturam et raateriam ergo etc. Si tu dicas, quod niundus non potuit primam; sed non potest maior ambitus cogitari amplius capere; tioc non solvit, quia Deus facit quam a propinquitate Dei ad nihil: ergo nou potuit capacitatem: ergo maiorem potuit capacitatem dare, fieri raundus, qui natus esset araplecti plures na- cnm eius potentia sit infinita, turas rerura: ergo non potuit mundus fieri melior ± Item, suprema creatura in universo est fi- quantum ad capacitatem. Sed constat, capacitatera nita, ergo distat a Deo in infinitum; sed in distan- illara non esse vacuara quantum ad aliquem gra- tia infraita est ponere gradus infinitos: ergo ultra dum, alioquin nec raundus perfectus esset, nec uni- bonitatem creaturarum est intelligere creaturas gra- versura perfectum dici posset: ergo nec iste plus dus bonitatis habentes, et ex his potnit integrari capere, nec alius capacior potuit fieri.

mundus: ergo etc. 3. Item , materia prima est creata in oraniraoda 3. Item conslal quod Deus potuit facere . , possibilitate et in perfecta obedientia respectu Crea- niundum ex partibus maioribus mole, ul caelum toris * : ergo si capacilas ipsius materiae attenditur amplius sive latius et terram laliorera: ergo si po- secundura suara possibilitatem et obedientiam. quam tuit facere maius mole, eadem ratione et maius habnit ad Deura, et in surama possibilitate et in

virtute: et si hoc, ergo simpliciter melius. surama obedientia est creata, ergo raundus quantum 4. Item, materia secundum se totam capax est ad capacitatera non potuit fieri melior. Si ergo dedit forrnae nobilissimae, ut patet: si ergo Deus dare Deus unicuique, quantum capax erat, ergo nullo potuit quod nalura materiae potuit capere, ergo po- modo potuit fieri melior. tuit dare toti materiae et oranibus partibus perfe- 4. Item, quantumcumque creatura fiat bona, ctionem formae nobilissimae , ut puta rationalis na- necesse est esse finitam : ergo necesse est aliquando turae: ergo potuit facere mundum, qui constaret ponere statum , ita quod creatura nullo raodo possit ex solis substantiis rationalibus. Et si hoc, tunc mun- fierl raelior, in nullo derogando divinae potentiae; dus haberet oranes partes secundum snbstantiara sed qua ratione statur in aliqua specie crealurae, meliores: ergo etc. statur in suprema specie creaturae spiritualis: nulla Contra: 1. Augustivius in tertio libro de Libero igitur creatura vel species potest illa fieri nobilior. - Arbitrio ^ : « Quidquid in vera ratione melius tibi Et « si optiraura in genere est melius optimo in occurrerit, scias fecisse Deum tanquain bonorura alio, et simphciter hoc illo melius''», ergo, si

oranium condilorem; non esse autem. quod vera optiraum in universo est optiraura omnis oreaturae,

' Cfr. supra d. 42. q. 3. iirg. i. pro parle affirmaliva. * Sive in perfecta polenlia tum passiva tum obedieniiali ^ Cap. .5. n. 13. In textu Auguslini liic plures propositiones relate ad Creatorem. — Paulo inferius pro non potnit ed. 1.

omissae sunt ; ipsc benc. illustratur infra in corp. quaest. liis ncc potuit. verbis ; quod nulla essentia nobilior potest cogitari esse in hoc 5 Aristot. , ill. Topic. c. 2 , de eligibilioribus agens ait

mundo ralionabiliter [sive , ut in ipso texlu habetui', vera ra- « Amplius si hoc simpliciter illo melius, etiam omnino optimum

tione], quac non sit ibi. eorum quae in hoc melius eo quod in altero optimum ul si , ;

' Cap. 7. n. 7. — Paulo inferius post ambitus in cod. Q melior est homo quam equus, eliain oplimus homo optimo (in marg.) addilur vel distanlia. equo melior. El si optimuni optinio melius, etiam simpliciter  ,, , '

782 SENTENTIARUM LIB.

quae possit esse creatura, et simplioiter munclus maiorem. Et hoc vult \ugustinus dicere in prae- iste est ita bonus, quod eo non polest fleri nielior. missa auctoritate de Libero Arbitrio °, quod nuUa es- sentia nobiUor potest cogitari esse in hoc mundo ratinnabiliter, quae non sit ibi. Nam si cogites, me- N c L u S I 0. liores esse partes, hoc est aiit secundum tolum,

aut secundum parteni: si secundum tolum, iam Deus potuit facere aliura mundum meliorem quoad non istum mundum cogitas, sed alium; si secun- subslantiam parlium , sed hunc mundiim dum partem, tunc ergo tollis ordinem et perfecUo- tantum secundum accidentalia meliorem et nem de hoc mundo: ut si cogiles, quod Deus fe-

maiorem. cisset lunam ita lucidam, ut est sol, vel terrani sicut caelnra, nou rationabililer cogitas. quia peri-

Respondeo: Dicendum, quod e.vcessus boiiitatis mis universum. « Non enim essent omnia, si essent '» substantialis in rebus potest allendi dupliciler: aut aequalia'". El hoc esl quod dicit Aiigustinus de Li- quantum ad essentiarum nobililatem el gradus, et bero Arbilrio: « Non est vera ratio, sed invida infir-

sic dicitur, quod species hominis melior est et no- milas, cum aliquid melius facieiidum fuisse cogi-

bilior specie asini aiit quantum ad esse, proul con- ; taveris, iam nibil aUud inferius lieri velle, tanquam cernit additionem sive augmentum . sicut dicitui' si , perfecto caelo , noUes terram factam esse, utique quod marca' auri melior est micia, non quia no- omnino inique cogitares". biliorem habet formam vel essentiam , sed quia Et sic palet, ullimo obiectum ad primam par- plus habet de auri substantia ac per hoc de boni- tem ° esse sophisticum , pro eo quod lioc non com- tate et valore. petebat universo, ut materia secundiim se totam Quando ergo quaeritur, utrum Deus potuerit perfecta esset forma nobilissima. munduui facere ineliorem quantura ad subslaniiam I. Ad ilkid ergo quod obiicilur in contrariuin partium si tu intelligas de excessu quantum ad pri- ; per auctoritatem Augustini de Libero Arbitrio, iam mum modum, quod mundus constaret ex meliori- patet responsio, quia intelUgit de hoc mundo, el

'bus el nobihoribus (,\we;(//M, dico, quod wfenMium- de melioritate secmidnm essentiam , ut patet ex dus, qui est nunc , non potuit fieri raeUor , quia non textu °. esset iste, sed alius; sicut, si iste qui factus est ± Ad itlud quod obiicitur, quod sumraa di- homo, fuisset factus asinus % non esset ille qui est. sfantia est iii universo; dicendum, quod prope Quia tamen posse eius non est arctatum nec limi- Deum potest quantum duphciter inteUigi , scilicet '

a-tatum, non video, quare nou potuisset mundum fa- ad immediatam receptionem el conversionem in cere meliorem hoc genere mehoritatis. Deum, aut quantum ad summani imitationem et Si autem intelhgas quaiilum ad secundum assimilationem. Primo raodo est natura angeUca modum, sic dico, quod non solum alium, verum prope Deum , simpUciter loquendo ; sed secundo iiKiosio 3. etiam liimc potuit facere meliorem, sicul et maiorem. modo non nisi in comparalione , quia magis est Et si fecisset, non esset alius; sicut posset facere, dissimiUsquam sirailis, et plus deflcit quam expri- quod iste puer esset ita magnus ut gigas, et phis mit, immo infinitis gradibus dislat'; et ideo maior haberet de substantia et virtute, et tamen non esset propinquitas est nobis cogitabilis et Deo possibiUs, alius, quam est. quamvis nunc non sit. Concedo ergo ratioues probaiites, quod Deus 3. Ad iUud quod obiicitur, quod materia est Repeiiiio mnfirraa- simpiiciter potuit '^ * alium mundum quantum ad sub- creata in omnimoda possibiUtate ; dicendura , quod .

>• stantiam partium meborem, etiam hunc fecisse possibiUtatem obedientiae nuUa creatura Deus in

quantum ad magnitudinem partium et virtutem compiet totaliter, quia hoc est secundum omnimo- non tamen quantum ad essentiarum nobililateni dum imperium Creatoris, sed complet capacitatem et

hoc illo melius : ul si optimus liomo oplimo equo melior , et subdividitur in 8 drachmas vel 2i scrupulos seu denarios clc.

simpliciter homo simpliciter equo melior ». Quae verba Aver- — Paulo ante pro sicut cod. M ut cum , Vat. sic.

roes ita exponit : quia quod simpliciler praesUmtius est alia re, ' Pro asinus Val. et ed. I Angetm, omnibus -codd. con- quod in hoc illo genere est primum nobllilale, iiobilius est tradicentibus. Paulo superius Vat. cum cod. cc omittit meliori- primo secundum nobilitatem in altero genere, v. g. si honio frits el, et paulo inferius verbo mundum praemittil atium sit simpliciter nobilior equo id quod est primum secundum , nonnullis codd. suffraganlibus. hominum nobilitatem, praestanlius cst secundum nobilitatem 3 Vide hic I. arg. ad opposit. ipso equo. Et econtra, si primum nobilitato in hoc genere fue- * August. , libr. 83 Qq. q. 41 . — Texlus sequens habetur rit nobilius primo alterius generis , hoc itaque genus est nobi- loc. cit. c. 8. n. 13, ubi tamen in originali ullimum verbum lius illo altero genere. — Pro in gmere Val. in uno gemre. cogitares desideratur. ' Marca, ut e.xplanat Du Cange in Gloss. mediae et infimae 5 Scilicet in fundam. latinitatis, esl pondus , quod appendit bessem librae regiae, 8 Paulo ante in flne corp. quuesl. allato. — Pro textu ed.

qua negotialores et pigmentarii et alii uluntur, omnesque omnino, 1 contextu. qui appensas merces venditant... Apud nos igitur Marca dupli- ' Cfr. suprn d. 38. (|. I. ad 2.

cata libram etficit , quae dividitur in 1 6 uncias ; uncia vero

I  ,, ,

DIST. XLIV. ART. I. QUAEST. 783

possibilitatein, ul disponitur per aliquas ' disposi- semper habet statum in actu , tamen nunquain est '

tiones. Et sic Deus coniplet materiam, quia eius dare stalurn aliquem, ultra quem divina potentia non capacitalem dehilis disposilionibus liniitavit et illis possit se extendere; sic intelligendum est in magni- formas completivas et perfectivas adiunxit. ita qnod iudine molis et bonitatis , quod ^ quantumcunique nihil dimisit incompletuni. Quis tamen audeat di- sit in creatura, statiis est semper, quia fmita; et cere . quin Deus nobilius disponere et nobilioribus bene agit Deus hucusque, ita quod non agit am- formis perficere posset, secundnm suae sapientiae phus, sed quin possit amphus, nunquam est dare, et potentiae infiDitatem ? Quod ergo dicitur: dedit ut credo. Et ideo, si alium mundum meliorem hoc unicuique bonitatis - quantum erat capax; hoc fecisset, adhuc erit ultra quaerere, quare non fecit intelligitur de capacitate, non prout dicil longin- meiiorem, cum possit, et sic procedendo ulterius; et quam possihilitalem et obedientiam respectu Crea- ideo talis quaestio est irrationalis ^ et solutio non toris, sed prout cum hoc dicit dispositionem et potest dari nisi haec, quia voluit , et rationem ipse exigentiam et hanc constans est Deum potuisse ma- ; novit. Attamen si non fecit, nemo potest arguere, iorem facere. quia hoc totum , quod fecit , fuit gratia ; nec erat 4. Ad illud quod obiicitur, quod in creaturis aliqua exigentia. ratione cuius possit poni in eo est stare: dicendum , quod sicul numm-us fuisse invidia.

SCHOLION.

I. Seraphicus de peiieclione divinoruni opermi (sive Optimismi, quod delendit inter alios ieibnitius. — Argumentum mundij sub dislinctis quaestionibus prae ceteris anliquis Sclio- autem i. m fundam. ab ipso S. Bonaventura notatur ut so- Insticis iiecurate disputat. Cum autem universae crealurae phisticum. — In solutione ad 4. negatur, aliquam creaturam quoddani totum, ex partibus integrantibus constitutum, sive habere posse ultimum gradum perfeclionis , ita ut sil in ea quendam, ul dicunt, organismum exliibeant, respici potest status, ultra quem non possit esse maior perfeclio. Consentiunt tum ad bonitatem partium in se sive absolutam, lum ad earum S. Thom. (loc. cil.) aliique. Aliter sentiunt Scotus (III. Sent. d. bonitatem qtioad ordinem in finem sive respectivam; quae 13. q. I.), Durand. (hic q. 2, et d. 43. q. 1.) et, ut videtur, distinclio explicalur liic dub. 2. et q. 2. De bonitate absolvta Henr. Cand. (Quodlib. 5. q. 22.). Plura de hac re, speciatim (quam vocat S. Doctor «melius simpliciter »} praecipue agitur de perfectione Christi et B. Virginis Mariae, vide hic dub. 3 in qq. I. 2; de bonitate in ordine ad finem in q. 3. et supra d. 17. p. II. q. 4.

II. Mundum non posse fieri meliorem ex parte causae III. .4lex. Hal., de hac el seqq. qq. S. p. I. q. 21. m. 3.

efficientis , exemplaris e( finalis mc ex parle modi agendi a. 1-7. — Scot. , de hac et seq. q. Report. hic q. 2. — S. manifestum est, ct probatur ab Aiexandro Ilal., S. p. I. q. 21. Tliom., do liac el seqq. qq. hie q. 1. a. I. 2. 3; S. I. q. 25. m. ,3. a. 2 , et a S. Thom.. S. 1. q. 25. a. 6. ad 1 . Sed dubi- a. —6. B. Albert., de hac et seq. q. hic a. 2; S. p. 1. Ir. 19. tatur, utruni ipse mundus, in se speckifus, possit esse melior; q.77. m. 3. a. 1. 2. 3. — Petr. a Tar. , hic q. unica, a. 1.

et haec quaeslio secundum S. Doctorem (hic in corp.j potest — Richard. a Med. , de hac et seqq. qq. hic q. 1. 4. 5. — vel intelligi de eodem hoc mundo, vel de atio possibiii et a Deo /Egid. R. , hic 1. princ. q. 1. — Durand., hic q. 1. 2. — creabili. Et iterum intelligi polest vocabulum melius quoad per- Dionys. Carth., de hac et seqq. qq. hic q. 1. 2. — Biel, de fectionem partium mundi vel essentialem, vel nccidentalem. His hac ct seq. q. hic q. unica. factis dislinctionibus . cum sententia commuin' eliditur systema