Bonaventure

QUAESTIO IV.

Utrum Deus potuerit facere mundum antiqttiorem.

Quarto quaeritur, utrum potueril facere mun- potest in uno instanti, potest in alio; sed qua ra- dum antiquiorem. Et quod sic, videtur. tione in posteriori, eadeiu ratione in priori. Et si

1 Secundae Petri ultimo ' : MiUe anni apud hoc , mLindus potuit fleri antiquior: ergo etc. iamenia. Deum sicut una dies. Et in Psalmo Mlle anni ante : 3. Item, divina essentia et potentia fuit ante oculos tuos tanquam dies hesterna, quae praeter- teiuporis principium ; ant ergo fuit potens produ- iit; pari ralione centum millia annorum ergo si : cere ante , aut non. Si non: ergo erat impo- Deus potuit facere mundum ante diem hesternam, tens ; si sie : ergo potuit facere mundum , ante- potuit per centum millia annorum ante. Et si hoc, quam faceret. esset antiquior: ergo etc. 4. Item, ego quaero, utrum potuerit facere 2. Item , divina potentia et operatio non depen- post. Si sic; sed non est maior ratio de post quam det nec a materia nec a tempore: ergo qua ratione de ante: ergo pari ratione potuit facere ante. Aut

' Cap. I, 3. trucl. I. n. 13: Pcr quem factus est Angc- Natura boni , c. 8 , ubi exemplum affertur de vetsu sive ser- lus, per ipsuni factus est et vcrmiculus; scd Aiigelus dignus mone. — Pro in imo, si-cut cod. R m limo sive, codd. V ee c.nelo, vermiculus terra. Qui creavit, ipse disposuit. Si poneret in humo. Mox pro proportionari multi codd. proportioiia- vermiculum in caelo , reprehenderes; si vellet .\ngelos nasci liter ; lectio evidenter mutila, quam cod. R complct addendo de putresccntibus carnibus, reprehendcres ete. Cfr. III. dc Gen. tendi, ct cod. N addendo ordinari; codd. K X cam complent ad lit. c. 24. n. 37, et XI. c. 8. n. 10, ubi occurrit exemplum de oculO ; et de Vera Rclig. c. 22. n. 42. seq. ncc non de Vers. 8. — Locus ( 89, i.  : ,;

/88 sI':ntenti.vkum lib.

si iion potuit post, nec ante, et ita necesse fnit quod habere principium. Unde idem est quaerere, utrum ttmc : ergo videtur, quod compulsus et non voiun- Deus potuerit a»ie mundum ° facere, quod mundus tarius nuinduin fecerit tunc. habendo principium non haheret principium et hoc :

Sed contba: 1. Ante priiicipiuni temporis iiihil includit contradictionis utramque parlem. Ad opposi- erat nisi aeternitas ' : eriio si potuit mundum facere Similiter quantum ad secundum sensum vide- ante principuim temporis, poluit tacere et in aeler- tiir atiquibus iinpossibile , quia iniplicat in se op- inm nitate; .-;ed quod liabet esse in aeteriiilate caret positionem, quoniam anterioritas sive antiquitas jn-''""™"*

principio, et niiiil tale potest esse creatum ex niliilo: cipit simul cum tempore. Nam in aeternitate non ergo etc. est anle et post; et lempus incipit de necessitate 2. Item, si potuit facere anle; ponatur. Simi- simul cum mundo, sicut situs incipit simul cum liter ergo quaero, utrum ante? et sic in infinitum; loco, et locus cum orbe priino. Unde sicut, si quae- sed iiifinitum a parle ante est aeternum: ergo si po- reretur, utrum primus orbis potuerit fleri altior, tuit in infinitum ante facere, potuit etiam ab ae- nulla esset omnino" quaestio, immo implicat con- terno. Si ergo non potuit facere mundum aeter- tradictionem, scilicel extra omnem locum esse locum num , quia non esset factus, nec anliquiorem. — et venit ex falsa imaginatione, quia imaginatur, 3. Ilem, necesse est, mundum habere finitam totuin mundum esse in locali spatio, sicut imagina- durationem a parte ante; sed in omni finito necesse mur, terram circumdari aqua — similiter intelligen- est alicubi slare, ultra quod non potest fieri pro- dum in proposito, quod est implicatio contradictionis gressus; sed qua ratione statur in aliquo instanti et venit ex falsa imaginatione, quia imaginamur, flnito, statur in illo, in quo conditus est inundus ante principium mundi fuisse durationem temporis, ergo etc. in qua mundus potuisset ante fleri. Unde sicut ', si 4. Itein, principio tolius antiquitatis non potest quaeratur , utrum totus mundus potuisset fleri extra aliquid fieri vel cogitari antiquius: sed terapus vel totum mundum, vel supra, vel infra fieri, slulta est aevum , quod incepit cum inundo, est totius antiqui- quaestio et implicans opposita et veniens ex inala tatis principium : ergo eo ' non potuit aliquid esse imaginatione: per hunc modum respondent, si quae- antiquius. ratur, utruin mundus potueril fieri ante vel anti- quior. Unde dicunt, quod, si aliquid praecessisset, c N c L c s I 0. ante mensurans tempnraliter, potuisset utique ante iieri'; simihter si iocus esset extra, poluisset altior Deus non poluit mundum sic facere antiquiorem, fleri. — Ratio autem istius malae imaginationis est: .Mdor

ut sit ab aeterno, nec sic, ut sit sine tempore; cum eniin imaginamur, aeternitatem in inflnituniimSa bene lamen potuit facere tempus ante lioc el ante lempus fuisse, intelligimus eam quasi duratio- in illo facere mundum. nem exlensain in qua sunt diversa nunc, in quo- ,

rum qnolibet potuisset fleri tenipus. Sed hoc omnino Respondeo : Quod cum quaeritur , utruin Deus nihil est, quia aeternitas est nune simplicissimum, _

potuerit facere mundum antiquiorem; potest inteliigi in quo nulla omnino cadit diversitas °. — Conceden- Disiinciio. dupliciter : auf quod ipsum creaverit ab aeterno, dum ergo, sicut probant rationes inductae ad hoc, cum produxerit ex tempore, et tunc esset antiquior; quod, sicut non potuit mundum facere in alio loco aut ita quod mundus durasset tempore longiori, ta- quia non est in loco '" , sic nec ante , quia nulla est men flnito. antiquitas nisi in eo. — Ad illud quod obiici- Ai" Primum credo impossibile simpliciler, quo- tur, quod apud Deum non est vis aliqua in afi-ii'(

conciasioi.niam implicat in se contradictionem.Ex hoc enim, quanto tempore, et quod potenlia eius non de- quod ponitur fieri, ponitur habere principium. Ex pendet etc; dicunt ad omnia unica responsione, hoc autem, quod ponitur aeternus, ponitur non quod quamvis divina virtus ad nihil arctetur, tamen

' Cfi-. .\ugust., XI. de Civ. Dei, c. 5. et 6. ' In Val. et nonnullis niss. doest sicut. Paulo post pro - Vat. piirticulae nec praefigit ergo. stulta est cod. R stuUa esset. 3 Re^ocavimus voculam eo ex cod. T, ubi a secunda qui- 8 Cod. R addit vel antiquior. \n sequenti propositione dem , sed anliqua manu scripta e.xslal. Pro eo mulli codd. pro durationem extensam codd. T W cc diiratione extensam. (etiam cod. T a prima manu) et, Val. etiam. Alii codd. cum cd. ^ Cfr. August., XI. de Civ. Dei, c. S. seq., ubi principia liuius 1 , oniisso eo, niliil substituunt. quaest. insinuantur. — Paulo ante Vat. et cod. cc omittunt nmc Vat. post mit addit ita. ante simplicissimum. Paulo inferius post qmd , simi cod. R 5 Cod. R liic benc intcrsej-it proAicere, quod est, ulrum inserit Deus, et dein pro in alio loco codd. tO m aliquo toco potuerit. Pnulo supcriiis pro credo impossibile cod. V esi Deo et Vat. in loco altiore.

impnssibile. — Plura qiiae ad hanc quacstionem pertinent, in- "> Id est, ipsum continente. Cfr. Aristot., IV. Pliys. lext. 4H.

venies II. Senl. d. I. p. I. a. I. q. 2. (c. S.): lllud corpus cst in loco, exlra quod est aliquod aliiid ^ Pro omnino codd. cum scx primis edd. in mundo. Mox pro corpus, riuod ipsum contincl ; ilhul vero non osl in loco , extr.i

qnia imaginalur, Val. qnia imaginamur. qiiod non csl ullum corjius.  , ;,.

DIST. XLIV. ART. I. QUAEST. IV. 789

principiatuni non potest facere sine principio, et potest cadere sub ampliatione verbi , vel extra ^ Si temporale non sine terapore , et primum temporale sub ampliatione verbi tunc est vera et est sensus, ; ,

non potest facere nisi in principio temporis , et quod Deus potuit aliura locum facere et in illo principium temporis non nisi in principio tcmpo- mundum istura totum ponere. Potuit enira facere ris. Oppositum enira non dicit potentiam, sed magis centura tales raundos, et adlrac unura coraplecten- contradictionera et repiignantiam. Nec taraen arcta- tem oranes, et unura in loco altiori quam alium. tur ad sic faciendura quia posset omnino non fa- , Sic et in tempore intelligendura est, quod Deus po-conciusios. cere.Unde sicut stulta est quaestio si quaeratur , tuit facere tempus ante hoc , et in illo facere utrum potuerit^ facere principium temporis ante raundum. principium teraporis; sirailiter et praedicta. Alio raodo potest cadere adverbialis determina-

Sed quoniani durura videtur dicere, quod Deus tioextra ampliationem de \y^ potest, et est sensus, ' Bnicntia nou potuit faccrc mundum antiquiorem , et quin quod Deus potest facere mundura istum in alio ^""''''alinra niundum facere potuerit, sed tantum islum; loco , qui est extra mundum : ct hic ' est implicatio concmsio s.

propterea dicunt alii, quod, sicnt Deus potuit facere falsi, quia non est loctis nisi intra raundum; et

mundum arapliorem, ita etiam potuit facere anti- sirailiter de tempore intelligendura. ) honim qiiiorera sine orani distinctione. — Sed tamen istud 1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod ante nonsoiutiooppo- «proba- ggj oinnino siraile jjpj-j quia Deus posset facere cae- , erat nisi aeternitas ;dicendum quod Yerum est ,

lum amplius et magis distare a terra, salva utrius- sed tamen Deus poterat facere, quod ante esset que natura; sed si Deus intelligatur fecisse, quod tempus. istud nunc raagis distet a principio temporis, intel- 2. Ad iilud quod obiicitnr de infraito a parte ligitur illud nunc esse aliud ', quia etiarasi intel- ante, dicendura, quod infinitum a parte ante po- ligatur mundus faclus ante, adliuc non esset anti- test esse apponendo aut secundum actum, aut se- quior respectu istius nunc, quia tantum distaret, cundum potentiam. Prirao modo dicit aeternitatem quantum distat a principio; et ilanon esset antiquior. secundo modo minirae, quia aeternitas dicit infini- Et ideo non est sirapliciter neganda nec sim- lum actu. stitcniia pliciter concedenda, sicut nec ista: Deus potuit fa- 3. Ad illud quod obiicitur, quod necesse est

Son"! cere mundum altiorem. Si enira intelligas de hoc ponere statum; dicendum, quod verum est; sed absolute , falsum est , sicut dicit prima opinio , et status possunt esse inflnili; et hcet in potentiami\ non inteliigibile , et implicatio contradictionis. Si sit ponere statura, tamen quia actus non consequi- autera intelligas per concomitantiam alterius loci, tur totam potentiara, sed in aliquo statu est, ideo scilicet quia Deus potuit facere aliura mundura am- in statu finito. Sed' quare magis in hoc quam in

plectentem istum, in quo ^ situra posset habere magis alio, ratio sumraa et potissima est voluntas facientis. altura et minus, verura est. Sirailiter iudicandum Ad illud quod obiicitur, quod antiquitas coe- 4.

de antiquitate. — Et ideo si quaeratur, utrura Deus pit cura mundo; dicendum, quod verum est; sed

potuerit ante facereraundum, distinguendura est Deus potuit facere, quod ante inciperet; ideo non sicut et haec: utrum Deus poluerit facere mundum valet ratio illa. Rationes ad opposituiii sunt conce- in alio loco vel alibi; quia adverbialis determinatio dendae : procedunt enira secundura primara viara.

SCHOLIOK

I. Praeter quaoslioncm pi-incipalem bre\"iler resolvilur ali;i omnino negat, possibile esse , aliquid creari ab aeterno. Ipsi

quaeslio, scil. uli'um potueril mundus creari ab aeterno. Si consentiunt Richard. a Med., Henr. Cfind. aliique plurinii, prae-

verba ab aetemo non copulantur cum verbo potuit, sed cum sei'tim nostrae aetatis. Alii vero cum S. Tlioma et Scoto (qui

terniinis mundus creari, sive, ut liic dicitur (ad 2.), apponendo tamen dubius liaeret) , duce Aristotele , argumenta ex ratione

inflnitum a parle ante non secundum potentiam, sed secundum sumta non sumdenter istam impossibilitatcm probare censent. actim; tunc S. Doctor liic et II. Sent. d. 1. p. 1. a. 1. q. 2. 11. Ad quaestionem autem, utrum mundus, qui supponiliir

' Cod. T cuni pluribus aliis potuit. exhibet sic habet ventatem. Plurimi codd. cum sex primis edcl_ 2 Id est: quod non. Paulo ante pro potuit Vat. potuerit. perperam omittunt verum est. Paulo inferius pro sed tantum cod. T cum bene multis aliis 5 Scilicet extra ampliationem verbi potuerit (potest). Cfr.

codd. et tantum, cod. R nisi tantum, codd. MF ee etiam supra d. 43. dub. 1.

ante. " In lingua Gallica antiqua pro articulo le in usu crat ly 3 Vel aliis verbis: istud nunc, quod ab acluali principio vel li. Ita de ly usurpatur pro tou. mundi in praesenii tempore secundum certam dislantinm nu- ' Cod. T cum pluribus aliis haec. Mox pro nisi intra cod meratur, adiuncto tempore a parle ante, non esset idem. — exlra. Mo.x pro qvia cod. 11 et. 8 Pro Sed Vat. Si quaeratur. Proxime ante pro in statu • Cod. R liie subiicit iste , et paulo post pro vervm est finito cod. in statu aliquo in instanti finito.  7110 SENTENTIARUM LIB. I.

cr-oiitus 110)1 ab nelfnw, pomerii (.ivari pniis, iiiiani in lioc oi-- poris, si magis distaret a principio tcmporis (e! c[\iim pnmum tline pi-o\'i(lenli;n' oivalus esl, iiriin;i opinio respondel negnlive ; nimc) iion essel iilem nunc, sed aliud; quia admundiim, (|ui sup- vel polius nonnulli ipsani qu;iesliOiieiii iii se iiTalion;ilein essc ponitur aiile deeursuio iioslri temporis, etiam aliud lempus or- iinirmant, ipiippe ipiia iiisa (|ii;ieslio lalso supponal, esse tem- dinatum cssct, et lune essel eli;iin aliiis mmidus, qiiem Ueiis la-

pus ante initiuni niinuli. Sed iiiiacslionem ralioiKibilitfii' poni eere iioluissel. Si aulein ((/('}(( niinc pracsens ol idem initiimi posse, palet, si inilinm uiensui-anili dunilionem ponimus non temporis esse supponitur, mundi caderet extra lunc crealio in («(7(0 iiiuiidi iwstri , sed in lioc momeiito., quo nos vivimus, teinpns, si mundus realis antiquior esset quod est impossibilc. ;

si scil. quaerimus, utrum duralio mundi ab instanti pracsenli Explicitc et iii cadem cum Serupliico sententia haiie quac- usque ad inilium mundi possit cssc maior. Uecte ad lioe re- stionem Iraetant: Pctr. a Tar., liic q. unica, a. i. — B. Alberl., spondet S. Doctor cum distinctione. Nam mmc pracsentis tem- Iiie a. I. — Uichard. a Med. , hie ii. 3.