Bonaventure

QUAESTIO III.

Utrum Deus pottieril facere mundum meliorem quantum ad ordinem partimn.

Tertio quaerilur, utrum Deus potuerit mundum mit , ita quod iwillus modus melior nec congruentior facere meliorem quantum ad ordinem partium. Et esse potuit, ergo similiter se habuit in faciendo res: quod non, primo videtur aucioritate. et sic patet etc.

1. Genesis primo'': Vidit Deus cuncta, quae 3. Itein , si consideremus ordinem elementorum fecerat, et erant valde bona; Glossa Augustini: « Sin- in mundo, constal ea optime esse ordinala. Unde gula quaeque bona in se, sed in universo optima». non potest cogitari, quod illa quatuor corpora ordi- Sed oplimo nibil esl melius: ergo etc. nentur melius, sive secundum qualitates , sivd se- ± Item. Augustinus'' dicit, «quod quamvisaiius cundum foi^mas nobiles, sive secundum propor- modus nostrae liberationis esset Deo possibilis, nul- tiones numerales , sicut ligantur octo et viginti

lus fuit nostrae salvandae miseriae congruentior ». septem, qui sunt duo primi numeri solidi quadrati: Sed sicut Deus fuit sapientissimus redemptor, ita et ligantur per duos intermedios, scilicet duodecim et sapientissimus conditor: ergo si ordinatissime rede- ortodecim " : ergo etc.

' Vat. ex hoc. Paulo post eadem Vat. cum cod. cc nmit- luntaria Vat. sed de voluntario, nonnulli codd. el cd. -1 sed tit sic Deus carens invidia fecit. de volmtaria. - Cfr. supra pag. 68S, nota 1. De divisione agentium in * Vers. 31. — Glossa subinde allata sumta est cx August., agentia secundum impetum (impetus est antiqua versio Grae- III. de Gen. ad lit. c. 24. n. 37, et sic ibi sonat: (tEt singula cae vocis opjiri, ut videre est in antiquis edd. Aristot. atque bona, et in universo bona valde suntn. Simihter S. August. etiam in Dam;;sc., 11. de Fide orthod. c. 22, et significat moduni loquitur in Enchir. c. Sed tamen bona etiam singula; 10. n. 3:

agendi ex naturali necessitate procedentem) et agentia secundum simul vero universa valde bona, quia ex omnibus consistit artem, vide Aristot., I Metaph. c. 1. (ex quo iam supra pag. universitatis admirabilis pulcritudo.

ubi Phi- 5 Libr. Xlli. de Trin. 10. n. 13. Vide hic Magistri, 600, nota 2. aliqua exscripsimus), et VI. Ethic. c. l , c. lit.

losophus, postquam sic dcBnivit artem: « ars est habitus qui- c. 1. — In tcxtu cit. post nullus Vat. interiicit tamen, et deinde dam cum ratione eCfectivus «Neque enim eorum est j>, ait: pro salvandae codd. K P Q cum ed. I et cum ed. opcr. August. ars, quae ex necessitate vel simt vel flunt, neque eorum quae sanandae, Vat. levandae. 6 Cfr. August., IV. de Gen. ad sunt seciindum naturam; in se enim liaec principium ha- lit. c. 2. n. 8, et Boeth.,

bent». Quomodo sapientia se habeat ad artem, vide ibid. c. 7. I. dc Ai-ithmet. c. 20, et hic Scholion. — Paulo superius pro — Paulo superius Vat. bis quoddam pro quidam , et deinde numeraies non pauci codd. perperam numerabiles. Mox pro Et quod pro Et qui ac quod agit pro qui agit. solidi quadrati Vat. solidi cubi, cod. solidi cubici. idem 3 Cfr. supra d. 40. a. 3. q. I. — Paulo ante pro de vo- cod. deinde verbo intermedios adiungit solidos quadratos.

S. Bonac. — Tom. 1. 99  , ,,,

780 SENTENTIARUM LIB. I.

4. Itein. « sapientis est ordinare ' » : ergo tudo universi immutabilis. Vel quantum ad partes summe sapientis suniine sive optime ordinare : ergo corruptibiles et remotas , et hoc dupliciter: autsnbdiiui

Deiis res ita bene ordinavit, quod niillo niodo po- absohite et ut nunc; et sic potuerunt melius ordi-coSdnsi, tuit ordinare melius. nari etaliquando" erunt raelius ordinatae; aut sim- Sed contra: 1. Ordo ille est bonitatis rinitae: pliciter et in relatione ad finem; et sic sunt res lopposi-ergo si sapientia Dei est inflnita, et infinitum exce- optime ordinatae in nniverso, secundum quod con-couciuK dit flnitum, ergo Deus scivit melius ordinare. Sed venil ordini in finem. quidquid scivit, potuit: ergo etc. Similiter optime ordinatae sunt res in finem, coBcm ± Item , melior est et nobilior ordo , in quo salvo ordine universi, quia universum est tanquam nulla cadit inordinatio, qiiam in quo cadit"; sed in pulcherrimum carmen, quod decurrit secuudum opti- universo cadunt multae inordinaliones el deformi- mas consonantias , aliis partibus succedentibus aliis,

tates : ergo alius ordo potuit fieri melior. quousque res perfecte ordinentur in flnem ". Unde 3. Iteni . quod propinquius est fini melius sicut in productione rernm manifestatur potcntia est ordinatuni^: ergo si orania sunt optime ordinala, sed in comparatione sive in ordine ad non-ens omnia sunt aequaliter coniuncta fini: ergo oninia ostenditur summa potentia , creans ex nihilo: sie

participant beatitudiuem; quod absurdum est. ordo rerum in universo in sc ostendit sapienliam, 4. Item, bonitas ordinis pendet ex bonitate et ordo ad finem bonitatem .. sed in comparatione partium, sicut respectivum ab absoluto; sed res se- unius ad alterum ostenditur summa sapienMa et cunduni esse absolnlum non sunl optimae: ergo nec summa bonitas , quia nihil potest hunc ordinem in ordine '. deordinare, sicut melius infra patebit". Concedendae igitur sunt rationes probantes quod res sunt optiine ordinatae , qnia. respicinnl utrumque ordinem. Quoad ordinem partium m universo, primae et 1. Ad illud quod obiicitur, quod sapientia estsoiuuoo

subitantiales partes optime sunt ordinatae iufinita; dicendum, quod quamvis sapientia est' infi-

partes vero corruptibiles absolute i]uidem me- nita, tamen res non sunt capaces nisi ordinis finiti; lius potuerunt ordinari, non autem in rela- et sapientia summa ipsa snmmum dat ordineni tione ad finera. Quoad ordinem in fmem res, quem habere possnnt. salvo nrdine universi , optime ordinatae sunt. 2. Ad illud quod obiicilur. quod '" cadit inor- dinatio; dicendura, quod, si considereraus hos ordi- Respondeo: Dicenduni, quod est ordo partiuni nes, scilicet ad finem et in imiuerso, ita se ad invi- //) loto, et es! nrdo partium in fi.nem. Primus ordo cem complectnntur, quod non potest ibi esse iiior-

respicit sapientiam. secundus ordo respicit bonita- dinatio.

tem. El suni isti duo ordines ita coniuncti, ut uniis 3. .Vd illud quod obiicitui' de pi'opinquitate,

alteri conformetur, et ordo partium m imiverso &?,{ dicendum, quod hoc est verum secunduni p?vpriani propter ordinationen\ • ad fincm. ordinationem " , sed secundum decursum. unimsi Si ergo loquannir de ordine partium in uni- necesse est, quod res sit primo longe a fine. el post verso , aut Iioc est quantum ad parles prinias sl appiopinqnet. substantiales ; et sic absque distinctione optime sunl 4. Ad illud quod obiicilur, quod ordo" pen- ordinatae, ita quod melius ordinari non potuerunt, det ex partibus; dicendum, quod sicul aliqua con-

qiiia in eis consistit ordo mbstantialis et pulcri- tingentia in se habent es.ie absolutum contingens

' Cii-. supra pag. 685, noUi 1. rerum eloqucnlia conti-ariorum op|iositione saeciili pulcriludo "- .Nam, ul ail Arislot., III. Topic. c. 'i. (c. •;.): (Ju;ic coii- componitur. Cfr. ibid. c. 22, et dc "Vera Uelig. c. 22. n. .i2.

liMriis suiil impcnni\lior.'i sunl niagis tnlia, ut albiiis iiuidem seq. et c. i\. n. 77. — In principio buius projiosilionis pro nigni impi'rmi\tius. — Coilrl. cl crl. I. arg. 3. ponunt i. loco. SimilHer sola 'Vat. Simpliciter enim, quac et aliqiianio infcrius 2 \iislol., III. Topic. c. I : Rt cUioriim (mclius cst), quod cum cod. co in ordine voii-eiitia inl en.i pro in ordine od non- propinqiiius cst (ini. ens. .Mo\ pkirimi codd. cum sc\ primis cdd. oinillunl crenns. > Pro in ordine cd. I oi-dindlae. I.oco huius \erbi rreans codd. Iv P Q T V X. poniinl riiiiii. cl = CoJ. W urdiiieni. Proximc i)osI prn ergo Viit. ciini coil. lunc supplcndiim csl: iirnducil. cc autem. 8 Disl. -!(). i|. .3. •;. C, cl ,1. i7. .|. •!. iicc iinii 11, Scnl. « Scilicet post iudicium (inalc. ^ August., XI. de Civ. Dci, c. 18: .Nequc enim Deus ullum, Plurcs 1 iidd.

non dico Angcloriim , scrl i cl lioniiniim crcaret, qucm miiluni » Supplc idd.

ruturiim cssc iir.icsi-i^sn , iiisi p.nilcr nossct, quibus cos bono- sc\ iirimis edd. omilliiiil rt .iiii.' iii iniiirrxn.

rum iisibiis ruiiiniiniiiicl. ..iqiic ila Dnlincni saeculorum tan- " In cnd. ^" liic .idiliiiir: iiuii riiiiii i ril </«/.< /« ,f;/u;'/i

quani piilclicriiinnni r.irnicn cx quibusdam quiisi antillietis meliiis ordinntiis eril iiniiiiliiin ml priipriiiin Qrdinnlione honeslaret... Siciu crgo ista conlraria coiilrariis opposila ser- I.oco proiiriiiin urilinationeni cd. I priinum orilinationem. inonis pulcriliidincni rcddunt , ila quadani iinn vcrlioriini. spd '- Val. nrilinis bniiiias.  .

DIST. XLIV. ART. I. QUAEST. IV.

sedordinem necessarium: sic et in proposito intel- Et ita dicit Auguslinus super loannem ' , quod sicut ligendum, quod quamvis aliquid uon sit optimum Angelus optime in caelo, ita vermiculus optime in inio, 'puniam. in se , tameu optime ordinatur. Et exemplura huius sicut in terra. Et similiter apparet in cithara: pos- patet in partibus corporis et in re artificiali, in qua sunt enim omnes chordae ita proportionari , quod si est consonantia et harmonia sicut in cithara. Quam- , aliqua tendatur , ut detur ei melior sonus , nunquam vis enim nobiUor sit situs ocuh quam pedis, tamen remanebit consonantia. Similiter dictiones possunt si consideremus utrumque secundum suum otlicium, ordinari ad faciendum versum ,ita quod ex illis di-

tam oculus quam pes optime situati sunt in toto, ctionibus impossibile est fleri versum melius ordina- ita qnod nec oculus melius pede, nec e couverso. tum: sic in proposito intelligendum.

SCHOLION.

I. Pi'o intclligentia priicclai-ao. doctrinae huius quaestionis cantur. Unde practei' oa quae supra d. 2. q. 4. in Scholio dicUi attcndendum est ad plurcs distinctioncs oirca ordinem alicuius sunt, liaec ex Brulifero notamus. Ignis et terra, ut cxlrema Non agilur de ordine particulari alicuius i-ei sive « secun- i'ei. , inter se colligantur per duo intermedia (scil. aer ct aqua), et dum propriam ordinationem », ut dicitur in solut. ad 3, sed similem inter se proportionem habent , ac numeri exlrenii 8 et de ordine umversali partium mundi, quae ordinanlur non tan- 27 et intermedii 12 et 18. Scilicet numerus qmdrutus solidus tum ad proprios actus et ad propriam perfcctionem sed etiam , oritur , quando idtm numerus ducitur in se ipsum, ut 2 X2X ordinanlur tum ad inviccni, quia ignobiliora ordinala sunt tan- 2 = 8; 3X3X3 = 27; unde 8 et 27 sunt duo primi numeri quam modia ad nohilioiM, tum ad perfectionem tofeV^, tum ad quadrati solidi (cubi). Si autem aliquis numcrus bis diicilur in fiiiem loto uni\erso superiorem , ul est salus clccloi-um et glo- alium numerum, tum Oi'ilui- quidem solidus (cubusj, sed non ria Dei. Sdiolastici acccperunt lias distinctiones praecipuc ex quadratus, ut 2 2 12; ct 2 3 X X 3= 3 18. Sic em- X X = Aristotele (XII. Metapli. text. 32.). Cfr. etiam infra d. «. q. 3, ciunlurduo numeri intermedii inter primum et secundum nu- et praecipue S. Tliom., S. I. q. 65. a. 2. merum solidum quadratum. Eandem autem proportionem habet II. In arg. 3. fundam. , ubi sermo est de mundo elemen- 8 ad 12, quam 12 ad 18, et 18 ad 27. Nam 12 8 i = + = ;

lari, supponitur iuxta sententiam tunc communem , quatuor esse 18 = 12 -t- 6 ; 27 18 -f 9. Simili modo dislribuebantur qua- elementa, et ea esse ordinata tuni secundum quatuor qualitates litates elementorum , ut ignis sit simul calidus et siccus ; aer fcalidum, frigidum, humidum, siccum) tum seeundum mullas , calidus et humidus, aqua frigida et humida, terra frigida fortnas mbiles, tum « secundum proportiones numerales ». et sicca.

Has proportiones elementorum, quae respondent proportionibus Auotores ut in Scholio ad 1. quaeslionem, et praeterea numeralibus, hic paucis verbis polius insinunntur, quam cxpli- B. Albert., hic a. 3.