Bonaventure

DUBIA CIRCA LITTERAM MAGISTRL

DUB. i. hic dici relative, prout relativus modus dicendi distinguitur a modo dicendi secundum subslantiam , In parte ista sunt dubitationes circa litteram el et hic est personalis , et ita accipitur hic '. Ipse au- primo de hoc quod dicit Magister, quod voluntas tem obiicit de relatione respectu creaturae, qnae nunquam dicitur relative. Videtur enim falsum, quia est quantum ad modum intelligendi nec distingui- ,

sicut creator dicitur ad creaturam , et praescientia tur a modo dicendi secundum subslantiam. Ve^Aiiter. — ad praescitum, ita velle dicitur ad volituni; sed su- potest dici quod Magister loquitur secundum gene- ,

pra habitum est distinctione trigesima quinta ", quod ralem nominis intellectum. quia velle non est tan- illa dicuntur relative: ergo et velle. tum respectu creati, ut praescire et creare, sed Respondeo : Dicendum , quod Magister accipit etiain respectu Dei '.

' ( ti mli 1 d 46 q 1 — In \at it cod ct de-ideian "m-tol , 1 Po-tei c 2b (c 33 ) diiit, o|)niionem I viilii ronnotat ejfectnm, Loluiitfti touddionatu ui i|nid inceitum (i^.^aioi) — Mo\ po-t deter- -'iiliplL cum \at dtitmijuanim Alov post latione modi I 1 1 1 im addit qma. pluiimis todd Lt cd I dccsl ^ign/fii aiidi -niipli iim i-oil ((;> m maig) boiu m1 cumcod \ ,

.pi

ilhii/ ijmdem nppomtui \ il ' illud iiuod Mi 1 ininviiiK- liini ipud Pcti a Tar.

opijondui nu ct pdulo -upeim- i um noni enim, pio in ]iaiticula cod e\lnbet e\t  ;

SENTENTI\RUM LIB. [.

Drii. 11. volunlaiis suae , Glossa: « Voluntas Dei est ex ra- tione » : ergo est quaerere rationem. lloiii qiiaerilur de hoC qnod dieit: Deus scU Respondeo : Dicendum , quod voluntas nostra , n =

omnia, id est, Deus esl , ctiins .scirnliac, qiiae est cum excitelur a volito, et causam et rationem habet ipsius cssentia, subiecla siiiii ininiiii. \'idelur enim et ciuantum ad se et quantum ad volitum, maxime

niaie dicere, quia similiter diviimc vulunlali subiecta cum vult aliqaid quod esl propter flnem sed vo- , ;

sunt omuia, quia voluntati eius nulius resistit^: ergo luntas Dei, cuius actus est ipse°, quia non excita- Dens vnlt onmia; quod non conceditur. tur aliqua ratione alia a se, cansam quantum ad llem ego quaero: cum omnia scibilia sint sub- se habere non potest. Volitum autem aliquando

(^uaesiio iecta divinae scientiae et essentiae, et similiter vo- habet aliam causam quam voluntatem °, aliquando incidens. jj^,^ . ^^^^.^y^ ,|qjj jicinius, quod Dcus volendo se velit solam voluntatem, ut in mundi creatione. Voluntas alia, sicut sciendo se scil alia ? Quod si tu 'concc- hahet rationem, sed non causam , quia non esl das, tunc celera essent aeterna. S?' lu dicas, quod irrationalis. Unde non habet rationem tanquam di-

non est simile; qnaeritur: Qnare non? et videtur versam a se, sed wfcm re ; et ideo voluntas Dei '

quod sil simile, qnia, sicut divinae scientiae actus non potest esse irrationalis; et propter hoc in acti-

non dellectitur extra Deum, et ita sciendo se scit bus, qui totabter sunt ab ipsa, sufficit ipsam scire,

omnia. ita et de voluntate videtnr. nec oportet ulterius aliam rationem quaerere. Et sic Respondeo Dicendum qnod subiecla divinae : , patet illud °.

scientiae non dicuntnr, qnia sunt inferiora, sed subiecta dicuntur, respcclii qnornni esl aiiiis iliviiiae DuB. IV. cognitionis ; et haec i|niilein siiiil oiiiiii:i in^^iioscil.ii-

lia: et ideo novit oinnia. Sirniliter .siibiccla volinilaU Itein quaeritiir de hoc quod dicit , qnod volun- sunl - , et haec non snnt omiiia volibilia , ideo pa- tas Dei est causa omnium specierum pt motionum. tet illud. Videtur enim male dicere , quia tunc, cum voluntas Qnod quaeritur, ntrum volendo se velit orania: Dei sit agens per intentionem, videtur cjuod nihil

Adqoac-dieendum. quod velle uno modo dicit complacen- fiat casu et fortuna. lionem. ^^-^j,,,^ abo modo dicit causam. Et prout dicit com- Respondeo: Dicendum, quod Deus, quamvis sit placenliam, credo quod bene potest dici, quod causa omnium, non tamen est tota causa, sed ipse volendo se veiit omnia, quia omnia placent ei, quae cum causis crealis. Propter hoc notandum quod ,

ab ip.so et ad ipsum sunt. Prout tamen dicit pro- effectus habet comparari ad causam supremam, gressum effeclus ab ipso, quamvis actus non egre- quae Deus est, et sic nihil evenit casu et fortuna diatur extra, tamen res egrediuntur, et ideo dicit habet etiam comparari ad voluntatem sive causam respectum ad extra *. Unde sicut non concedi- creatam, quae est natura vel intelligentia, et sic,

tur : possenilo se polest omnia , sic et in proposito. cum niulta eveniant praeter intentionem, mnlta fiunt casu et foituna. Dci DuB. V. [leiii qnaeritur ile boc qnod dicit: Quare Deus fecit caclum cl lerra^n? Respondendum est : fjuia Item quaeritur de hoc quod dicit, ijuod nihil

voluit. Videtur enim mala responsio. quia tunc vi- fit, quod non egrediatur de interiori aula summi detur facile omnia determinare; videtur etiam, qnod Imperatoris. Videtur enim falsum , quia peccata voluntas Dei non haheat ralionem. Sed contra: su- flunt, et non egrediuntur ab ipso.

per illud ad Epliesios primo *: Secundum comilium Respondeo: Dicendum, quod Magister non assu-

' lloni. 9, 19: VoliiiHiiti enim eius quis resisutv cum vull se, et mox cum paucis mss. voci causam praeniillil 2 U;i plurinii eodcl. cuni ecl. I. Vat., pro snnt posito di- tamen. Aliquunto superius eadem Val. post causam el ralio-

cnnlur, hic interiicit respectu quomm est acttis divinae noli- nem interiicit ab eo. tionis, quod iidditamentum etiiim exhibent eodd. BIl bb, ex- ^ Sola Val. hic adiicil et tunc respectu eius habet rationem eepto f|uod pro dirinae nolitionis substituunl votuntatis. et causam, et deinde posl creatiom interserit et tunc.

3 Pro exlrn plurimi codd. cum edd. 2, .S, 4, o, 6 exem- ' Posl idem codd. L siibiiciunt sibi, et subinde cod. plar. Piuilo iinlr |irn prnrirrssiim cd. 1 egressum, et subinde voci voluntas praefigit sola. cum multis (udd. nlt i/isu i scil. voluntate) pro ab ipso. Mox Quod S. Doctor ad solvendum lioc dubiuni hic profert '

posl egredialiir V;ii. niiu .ml. cc omittit extra, el paulo infe- plane convenit cum illo quod supra d. 41. I. q. 2. docuit ;i.

rius pro noii coiimlitur cpiI. cc cum edd. 2, 3, i, !i, 6 7ion de eausa et ratione praedeslinationis. — Ciim S. Docloris so-

sequitur. — De hoc dubio cfr. supr;i ;i. I. q. 2. lutione conveniunt ,Vlex. Hal., S. p. I. q. 3'6. m. 3 ; Scol., dc * Vers. — II. Glnssii inh'rliiicaris apud Lyranuni : Id est Rerum princ. q. 4. a. 2. n. 20 ; B. Albert. , hic a. 7; S. Thnni.,

secundum volunlalein, quac est c\ r;ilionc. — In (ine obie- S. I. q. 1 9. a. fi ; Petr. a Tar., hic q. 2. a. 3. el in expos. lil.,

clionis supple cuni ed. I roluntali.s Dei. el Kich;iril. a Med., hic a. 2. q. 4. i-l circa lil.

^ Val., rclia^Mnlibiis codd. el ed. I . Iiic addil wa.iiiue  . , ,, ,,

DIST. XIV. DUB[A.

rnit haijc auctorilatem , sicut habetur in originali K DuB. vni. Nam ihi dicitur, quod non iubeatur , aut permit- tatur; et ita non hahet locum obiectio. Nihilominus Item quaeritur de hoc quod dicit: Divina v^ tamen potest dici , quod Magister restringit distribu- luntas non recipit in se multiplicitatem. Videtur tionem suam ad res, quae sunt aliqua natura. — enira falsum , quia plures sunt ideae, eo quod plu- Vel dicendum , quod ampliat verbum egrediendi ad rium ideatorum: ergo similiter plures voluntates facere et permittere. quia plurium volitorum. Respondeo: Dicendum, quod non est simile DuB. VI. sicut patet in quaestione de ideis"; quia voluntas dicit , quod plus se tenet ex parte volentis et se-

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod mon- cunduin esse et secundura rationem dicendi, et ideo

struosi animantium partus et terrae motus el his re et ralione una est voluntas beneplaciti: sed idea similia fiunt voluntale Dei. Videtur enim falsuin secundum rationem dicendi plus se tenel ex parte dicere, quia monsirum dicit deordinationem ali- ideati, quia similitudinem eius dicit. Et cognitio se-

qiiam in iiatura : ergo non est a causa suprema. cundum rationem inteUigendi et dicendi motum Respondeo: Aliquibus dicendum videtur, quod dicit in animam secundura rem, nobis a rebus ad soiuiio monstrum dicit deordinationem aliquain in natura sed in Deo secundum rationem intelligendi; vohm- iqaoruin. ^^ ^.^.|. ^^^^^ substuntiam aliquam ^ Substantia illa tas antem non. Ideo hac duplici ratione conceditur causam habet positivam, quae Deus est, sed inor- de ideis , non de voluntate '. dinatio illa non habet causam positivam, sed pri- vationem; et haec est ut phirimum improportio DuB. [X.

virtutis agentis ad materiam : aut enim materia superabundat , aut deficit secundum proportionein Item quaeritur de hoc quod dicit, quod volun- caloris operantis et virtutis. Et Augustinus loquitur las non recipit mutabititatem. Videtur enim falsum,

de monstris quantum ad id, qiiod habent sub- quia Deus nunc vult aliquid esse, quod postea non stratum. volet' esse: ergo videtur, quod desinal velle et

Tamen aliter posset dici, quod monstra etiam similiter incipiat: ergo videtur divina volunlas iasoiutio. sunt a Deo pwniente, quoniam ' poenae sunt; et sic mutari. habent rationem ordinis. ^Quamvis enim Deus non Respondeo: Dicendum, quod in huiusmodi lo-

faciat contra ordinem in fineni, facil tamen contra cutionibus est solum respectu connotati rautatio

solitum cursum naturae frequenter, vel ad vindi- quod comparatur ad divinam voluntatem, ratione

ctam, vel ad misericordiam ' cuius ponitur inceptio et desilio in actihus iUis qui connotant aliquid de praesenti. Si enim dicatur: DuB. VII. Deus vult, hoc esse futurum, ab aeterno voluit: sed tamen causa in aclu sive acLualiter causans non fuit, Item quaeritur de Iwc quod dicit: Placuitva- nisi quando facero vohxit, id est pro illo instanti, nitati philosophorum causis aliis attribuere. Vide- in quo actus voIuntatis° copulatur operi, non autera tur enim, quod non hene dicat, quia philosophi cau- ipsi subiecto volenti. Et sic patet, quoraodo sit causa

sis aliis vere attribuerunt: ergo in hoc vani non actualis' in terapore, nulla facta in ea mulatione fuerunt . ut puta luna eelipsatur , eo quod terra quia continue voluit, et ita actu fuit; sed causans interp:)nitur. in actu non fuit nisi pro tempore, pro quo voluit, Respondeo: Dicendum, quod non «rfeo dicuntur ita quod nuUa circa Deum voluntas incepit. sed so-

vani, quia aliis tribuerunt; sed quia sic aliis tri- lus effectus incepit ".

buerunt, causam praecipuam non ut tameu ad referrenl. Et ideo evanuerunt '", quia ad causara DuB. X. primam et praecipuarii non venerunt, quae sola esl causa simpliciter priraa et simpliciter genera- Item quaeritur de hoc quod dicitur: El Deus lissima. iralus dicitur ; sed non est ira in eo. Videtur enim

1 ViclL' supra pag. 795, nola 3. — 1'inilo inlerius pro 6 bist. 33. q. i. — Paulo post pi'o ea- parte volenlis an- Marjister Vat. inuti'ria. tiquiores codd. cum ed. I ex parte voluntatis. i'ro aliijitam non pauci codd. a materia ; pcr|)crani. ' De duplici motu , scil. a rebus ad animam ct ab anima ' Pi'o ([iioniam Val. cum cod. cc qmiido. ad res, cli'. supra pag. 362, nota 10. — Cfr. dc iioc dubio < Di' lioc duljio clV. Aicx. Hnl., S. p. 11. q. 16. m. ,3 ; Pelr. R. .\lbcrl., hic a. 9.

a Tar., Iiir circa lit. , ubi et duo scciq. dubia sol\unlur; * Vat. cum aliquibus niss. vult. Hich;ird. a Mcd. , iiic circa lit. , quo loco et scq. dubii solulio " P]'o loliiittiilis mulli codd. minus bene voluntarins.

cxliibcliir. '» De lioe dubio clr. B. Albert. , hic a. 10, et Ricliard. a = Kom. 1, 21 : Sed evanuerunt in cogilalionibus suis. — y (•<}., hic circa lil.

Cfr. (lc liQc dubio S. Thom. el /Egid. R., liic circa lil.  ,

814 SENTEN TIARUM IJB. I.

maledicere, qiiia in Deo est xi» ralionalis et con- sed quae signilicant iram in nobis et vere (|uando '•upiscibilis: ergo pari ratione poneiula est in Deo in nobis snnt. irascibiUs: ergo siciit vere in eo est actns cognitivae et amoris, ila proprie actns fnroris. Diit. XI.

Respondeo: Dicendum, tinod irascibil.is aliqno

modo sonal in imperfectionem de ratione sni nomi- Item quaeritur de hoc quod dicit, (piod prae- Opinioqiio-nis: et ideo ilicniil aliqni, quod nullo modo recipi- cepil Abrahae immolare filium, nec tamen voluit; ran am. ^^^.^^ ^^^ ^^.^. ^,.,,,, ^.^.,„jj^,;yg_ Tameu cum actus — ergo secundum hoc videtur, quod praeceptum fal- huinsmodi vis in nobis sint gloriari et dominari sum signum fuit. et hi sunl in Deo; quare non similiter et haec vis? Respondeo : Dicendum , quod voluntas Dei vole- Et est propterea dicendum, qnod in Deo vere est bat fidem et devotionem Abrahae manifeslari" in

soiniio haec vis gloriandi el doininamli, quae est ipsa di- praeparatione obediendi; et hoc Deus volebat, et '""""^' vina substantia. Tauicn i|iiia ini ' habet passionem hoc signum iniportabat et vere; sed tamen secun- coniunctam de ralioiu' sni iKnniiiis, ideo non recipi- dum aestimationem Abrahae plus iinportabat, et per tur iu Deo nec irascibilis nec ira, nisi transsnm- , illud plus, quod Abraham intelhgebat, Dominus tive et sermone tropico. Et notandnm quod Deus , fidem eius probabat, ita quod nec in signo falsi-

habet signa irae, non qnae significent iram in ipso, tas , nec in Abraham deceptio fuit, sed probatio'.