Bonaventure

QUAESTIO II.

Utrum vohmlas Dei sit causa prima et immediata.

Secundo quaeritur, utrum voluntas ilivina sit tribui. Sed haec est ratio causae priniae et irarae-

causa prima et immediata. Et quod sic, videtur: diatae: ergo etc. 1. Per Augustinum tertio de Trinitate': « Vo- Contra: I. Unius est una causa imniediata : ^'{^'

ondaraeiua.luntas Dei est pi'inia et sunima causa omnium spe- ergo si Deus est causa oraniura imraediata, nihil cierum et motionum». habet aliam causara quam Deum; et si hoc, cessat 2. Item, omnis causa, cuius actus primus et oranis operatio, et ita potentia cessat, cessat et bo- proprius est rei productio, est causa prima et im- nitas, et cetera sunt otiosa\

mediata; sed voluntas divina est huiusmodi: ergo etc. 2. Itera, si divina voluntas est oraniura causa Probalio mediae. Super illud Psalmi ^ : lustus Do- proxiraa et iraniediata; sed posita causa proxima el minus in omnibus viis suis, Glossa: «Deo hoc immediata, ponilur effectus': ergo cum divina vo- est velle quod facere, quia ex eius voluntate res luntas fuerit ab aeterno, cetera sunt aeterna. habent esse». 3. Item, orane quod habet causam proximam et 3. Item , ratione videtur , quia omnis causa est immediatam et necessariam , est demonstrabile ° prima et immediata, qua non est altera prior^; sed ergo si divina voluntas est oraniura causa prima et divina voluiitas est causa, qua non est altera prior, immediata, omnia sunt demonstrabilia. cum sit idem quod Deus: ergo voluntas est causa 4. Item, cognita causa proxiraa et iramediata, prima et immediata. non est ultra quaerere " : ergo scito, quod Deus 4. Item, omnis causa est prima et immediala, velit aliquid, stulte laborat qui quaerit causam quae est in totum elTectum per actionera suam ; sed aliam. Sed de omni bono, quod fit, scimus Deuni cau- omne quod fit, est a Deo, et nihil potest operari sara esse: ergo non est ulterior quaerenda. Pereunt sine ipso, cum non possit in esse salvari *, et Deus ergo et vanae sunt scientiae doctrinales , inirao

toti cooperatur et in totum: ergo etc. oranes scientiae. 0. Item , omnis qui rem cognoscit certissime et nobilissime, cognoscit per causam proxiraam et im- CONCLUSIO. raediatara; sed cognoscens Deum et videns cognoscit in eo res certissirae et nobilissirae tanquam in Voluntas est causa immediata rermn, cum sit

causis prioribus, ut dicit Augustinus'^: ergo in Deo causa prima, universalissima et actualis- est causa proxima et immediata ; sed non nisi volun- sima. tas, ergo etc. 6. Itera, quod Deo attribuitnr, debet attribui Ad huius " intelligentiara est notan-

ei in fme tolius nobilitatis": si ergo ratio causali- dum , quod cum in creaturis sit reperire causam "upiei. tatis convenit ei, nobilissima causalitas debet ei at- universalem el particitlarem , CBLim. nmversalis. mo

' Cap. k n. 3. In tpxtu originali post omnitm adiidtur " Ilic modus loquendi iam occurrit in Averroe, XII. Metii))!). coi-poralium. text. 39, ubi auctoi' Deo tribuit vitam in fine nohilitatis i. e.

2 Psalm. 144, 17. Glossa, ex Cassiodoro desumta , habetur sum)))opere. apud Lyranum, in qua pro Deo legitur Apud illum. ' Cfr. supra pag. 746, nota 6. ' Aristot., I. Poster. c. 2. de primis et immedialis princi- 8 Cfr. supra pag. 118, ))ota 2, ct Avicenna, IV. .Melapl). c. I.

piis demonstrationis agens ait: idem enim dico primum et princi- ' Secundum Aristot., I. Poster. c. 2. et 24. (c. 30.) denion- pium. Est autem principium demonstrationis propositio immediata. stratio constai'o debet ex priniis, veris, i)ii)))ediatis, prioribus, Inimediata autem est , qua non esl alia prior. — In conclusione notioiibus, necessai-iis pi'oposilionibus causisque conclusionis. post volitntas codd. P Q inserunt eius. "> .\verroes verba .\ristot., II. Phys. text. 38. (c. 3.) : i Opor- * Intellige: per se sive sine Deo. Cfr. supra d. 8. p. I. tet auteni soiiper causam uniuscuiusque summam quaerere», a. 2. q. 2, et d. 37. p. I. a. I. q. \. — De hoc simultaneo exponens ait: Oportet intendei'e principaliter de causis causani concursu Dei cum creaturis quoad efTectum cfr. August., V. ultimam in qaaestione, non ultima))) in esse, et illa est causa de Gen. ad lit. c. 20. n. 40. seqq. Aristot., VII. Moral. Eudem. propinqua; ultima enim in esse est causa i-emola , v. g. quando

e. i8. (c. 14.) : Quemadmodum in universo est Deus, et vicis- aliquis interrogat: quare aediflcat aliquis homo? et dicetur sim cuncta in illo [ed. Firmin-Didot : sic etiam in anima] : mo- quia est acdificator, et cum dicitur: el quare est aedificator?

ventur enim omnia ab inexistente in nobis numine. dicetur, quia babet arteni aedificandi; el hic cessat quaestio. 5 Libr. II. de Gen. ad lit. c. 8. n. 17. seqq., ibid. V. c. 14. Cfr. otiam Aristot., VIII. Melaph. lcxt. 12. (VII. c. i.). — Paiilo

n. 32. seqq., ct XI. de Civ. Dei , c. 29. — De propos. maiori inferius pro qtwd fil Vat. sic. cfr. Aristot., I. Poster. c. 2. " Cod. R addit quaestionis.  ,

DIST. XLV. ART. II. QUAEST. II. 807

modo plus infliiit in effectum quam particularis, alio una causa derogat alteri, sed tolus effectus est a modo minus. Quantum enim ad inlimikUem causa causa creata, et totus a voluntate increata. universalis, quia agens prior' est, magis influit, 1. Et sic patet responsio ad primura obiectum: soiimoop- '"'"°''""'- sed quantum ad actualitatem et quantum ad ea obiicit enim de causa immediata respectu alterius quae sunt propria rei , minus influit. Et ratio huius causae creatae, quia duae causae creatae non sunt est, quia causa universalis creatamn liabet omnirao- iramediatae in eodem genere causae. dam actualitatem nec perfectam potentiam; et ideo 2. kA illud quod obiicitur, quod posita causa non potest pervenire ad formam specialem nisi per immediata etc. ; dicendum, quod causam poni est accidens, ut per formam agentis particularis, quae dupliciter, vel in esse, vel in operari. Et posita non est ab ipsa '. causa, non ponitur effectus in actu, nisi ponatur in Divina autem voluntas est causa prima el uni- operando; et sic non fuit ab aeterno, sed in terapore, lAmcr in versalissima et Deo. „ enectum m .

m totam ..... actualissima; et ideo potest in totum rei substantiam etiam sme in quo disposuit et voluit

3. Ad illud quod ab aeterno producere rem. obiicitur, quod omnia essent adminiculo alterius causae; nec aliqua causa potest demonstrabilia; dicendum, quod verum est, si causa aliquid vel modicura sine ipsa. Et ideo necesse est, ilia sit propria et deterrainata ad tales effectus. sonciusio. quod ipsa sit causa immediata in omni actione et 4. Ad illud quod quaeritur, quod non debet re. — Et concedendae sunt rationes ad hoc. quaeri alia causa ; dicendum quod si plene cogno- Noiandum. ,

Ad obiecla in contrarium intelligendum quod , sceretur Dei vohmtas et dispositio in se, nullus isunctio. cum Deus sit omniura causa iraraediata, quorundam unquam desideraret scire aliam causam; ita plene taraen est tota causa, sicut eorura quae creantur; cognosceret in causis primordialibus. Attamen quia quorundam autera est causa cum alia causa par- divina voluntas non cognoscitur, nec ipsa excludit culari, ut eorum quae sunt a natura et a voluntate in agendo operationem causae creatae, non excludit particulari '. Et haec quidem causa concurrit non etiam nec in cognoscendo ' ; et ideo bonum est el .undnm. proptcr iodigentiam divinae voluntatis, sed propter perutile exerceri in consideratione causarura crea- summam Hberalitatem, quae non tantum dedit rebus tarum, ut aliquo modo semiplene veniamus in co- esse, sed operationem et diffusionem, et propter gnitionera illius causae supremae , quae est finis ordinem et connexionem universi ad invicem. Nec omnis cognitionis.

SCHOLIOK

I. Oeus vocalur causa prima, quia praecedit et perfectione li. Deum in actionibus ad extra, quarum est sola causa, et aeternitate omnes causas secundas; non autem vocatur pri- ut in creatione, esse agens immediatum ralione suppositi et

ma in eo sensu quod in concursu cum actione causne secun- , virtutis , manifeslum est tcfr. respons. ante finem). Eandem du- dae Deus agat kmpore prius. Haec conceduntur ab omnibus. plicem immediationem S. Doctor (solut. ad I.) videtur docere Disputatur autem de quaestione, ulrum in lioc concursu prima eiiam quoad concursmn cum aclionibns causarum secundarum ,

caiisa concipi debeat ut agens prius natura sive praemomi- ut bene notant Trigosus ( S. q. 1 3. a. i. dub. 3. } et Bartli. de do. — Causa immediata vocatur a S. Doctore (supi'a d. 8. p. Barberiis (Curs. tom. I. disp. 6. q. 6.). Dicit enim Sanctus I. a. 2. q. I. ad 4.) ea , ci inter quam et effectum non cadit quod idem effeelus potest esse immediate ab increata causa et alia substantia media causans ».. Ab aliis duplex distinguitur a creata , sed non a duabus causis creatis. .\ttamen immedia- immediatio , scil. suppositi et virtuiis. Causa immediata secun- tio solius virlutis etiam in duabus causis creatis respeclu eius- dum immediationem virtutis operatur propria Yirtute, non mota dem effectus bene potest esse; non autem immediatio in utro- ab alia causa; quod non convenit causae inslrumentali quae , que sensu. operatur mediante Yirtute aliena. Immediatio autem suppositi III. Quoad Dei concursum generalem cum actionibus causa-

intelligitur,quando inter ipsam causam et effectum non est rum secundarum duae fuerunt opiniones extremae et sibi op- medium aliud suppositum. Patet quod una immediatio po- positae. Prima opinio rebus creatis aufert omnem virtutem vere test esse sine alia. Nam in scribendo calamus est agens me- activam et causativam; quem errorem , iam a quibusdam anti- diatum, quia aliena virtute movetur, sed ratione suppositi quis philosophis praeformatum , aliqui posteriores sub nomine ipse immediate effectum attingit. E contrario scribens respectu occasionalismi defendere voluerunt. Improbatur autem haec effectus est causa immediala ratione virtutis , mediata autem absurda opinio a S. Bonaventura, II. Sent. d. 7. p. II. a. 2. q.

ratione suppositi. Attamen saepe utraque immediatio coniungi- I. et alibi. — Ex opposito Durandus (II. Senl. d. L q. 5, d. tur, ut aqua balnei in refrigerando habet inimediationem et vir- 37. q. I.) negat, Deum immediate in omni actione creaturae tutis et supposili. simul agere, cui opinioni et ante aetatem S. Bonavenlurae et

1 — Vat. potior. supra pag. Cfr. 471, nota 3. * Vat. et cod. cc, post Et posita causa insertis vocibus 2 causa Scilicet dub. universali creata. supra Cfr. d. 40. in esse, omiltunl effectus. In fine solutionis pro rem antiquio- 7. — Vetustiores codd. cum ipso; perperam. ed. I res cndd. cum ed. I tunc, cod. X tunc produxit. 'Vide supra d. — cum 38. a. I. q. 1. in corp. Vat. cod. ^ Vat., omisso nec ante in cognoscendo, hic adiungit co- cc omittit et a voltmtate, et aliquanto inferius post vei-ba totus gnitionem rationis humanae. Paulo superius pro aliam cansam a voluntate interiicit infinita. non pauci codd. aliquam causam.  : ;

SENTENTIARUM LIB. I.

oliom postea aliqui adliaeserunl. De liac quaestione S. Bonav. , II. Scoti Sum., a P. llier. de i\lontcl'ortino, toni. II. p. I. q. lOS. :i. 3. Sent. d. 37. a. I. q. I. dicit : « Cii-ca istani quaestionem fue- 4. S. ); et alii communissime. De opinioiic, quani sequitur Du- i'unt diversac posiliones adeo magnorum viroruni ol adeo ra- randus, dicit B. Alberl. (II. Sent. d. 3S, a. 7.): « Fcrc ccssit

tionabiles, ut \wr Mngisler aiisus fucrit dcnniiv, quae earum ab aulii et a multis modernoruni reputalur liaerelica ». i\on magis contincal Nciiliiiciu, Allanicn, quia |icr niultam discus- defuerunt posterioribus saeculis, qui cum Suarez eandcin ojn- sionem dubia dininilur ad nianilcslalioncm , nuiic communiter nionem ut erroneam vel haeresi proximam censuraverint. — lenetur, quod illa opinio \erior sit, quac quod omnis dicil, Nihilominus circa modum divini concursus, praesertim utrum actio , sive substrata peccuto sivc non , sccuiKUim id quod esl illc .sit praevius, an simultaneus, inter scholas catholicas liberc actio, est a Deo, iSec immei'ilo, quia illud oportct ponere , si contio\crtitui, de quo alibi plura. pensetur eminentia divinae potentiac ct indigentia potcntiae IV. Alex. Hal., S. p. I. q. 33. m. 2. § I. — S. Thom., creatae» elc; quod ibi el a. 2. q. I. 2, dub. 2, et II. Sent. d. locis hio et in q. praecedenti citatis. — B. Albert. , hic a. 8 li. p. 1. a. 3. q. ] , d. 28. a. 2. q. 3, et alibi variis rationi- 5. p. I. tr. 20. q. 79. m. 2. a. I. ])artic. 3. — Petr. a Tar. , hic bus stabilitur. Consentiunt Alex. Hal., S. p. II. q. 94. m. 3. a. q. 2. a. 2. — Richard, a Med. , hic a. 2. q. 2. — Durand., hic 6. § 3; S. Thom., S. 1. q. lOS. a. 3. i. S , S. c. Gent. III. q. 2. — Dionys. Carlli. , hic q. 2. — Biel , hic q. unica. c. 66. 67. 70; Scot., II. Sent. d. .37. q. 2. (alios locos vide