Bonaventure

QUAESTIO I.

Utrum voluntas beneplaciti Dei possil

Et quod voluntas heneplaciti non possit impe- quae non potest impediri , quam quae potest; sed di- diri, ostenditur primo auctoritate. vina voluntas est summa et suprema causa omnium 1. Genesis ultimo': Nuni Dei possumus resi- ut supra " monstratum est : ergo etc.

mdsmcMn.stere voluntati? Quasi dicat: non. Contra: 1. Oraniscausa, cuius effectus contin- Ad opposi- 2. Iteni , ad Romanos nono ' : Voluntali eius genter evenit , potest impediri — nam non si potest quis resistit ? tunc effectus evenit necessario — sed divina volun- 3. Item , super illud primae ad Timotheum tas est huiusmodi, multorum contingen- quia est

secundo^: Qui vult onines liomines salvos fieri, tium — alioquin aut nihil esset conlingens, quod est Glossa: « Rogandus est, ut velit, quod si vult, necesse contra arbitrii libertateni et consiliura et casura, aut est fieri ». Deus non esset illius causa. quorum utrumque absur- 4. Itera,super iliud Psalmi^: lustus Dominus dum est — ergo etc.

in omnibus operibus suis , Glossa « Apud Deum : 2. Itera , omnis causa. quae per aliam agentem,

hoc est velle, quod facere » sed non potest impe- ; expletur, si expletur ' potest per illam deficientem — ,

diri iie velit, quia libere vult quod vult: ergo non impediri , si illa possit deficere liaec propositio potest impediri, ne fiat. per se nota est — sed divina voluntas est huius- 3. Item, omnis voluntas , quae potest impediri, niodi — nam Deus vult multa fleri per causas crea- potest superari; sed divina volunlas superari non tas, quae non facit sineipsis, sicut generare horai-

potest, cum sit suprema: ergo divina volnntas non nem, asinum, et sirailia; sirailiter de his quae sunt potest impediri ^ ab opere nostro; et haec possunt deflcere — ergo 6. Item , omnis causa , quae impeditur a prose- divina voluntas potest impediri. cutione sui effectus, aut deficit, aut mutatur; sed 3. Iteni, omnis causa, cuius virtus se extendit

divina voluntas nec deficit nec mutatur nec potest ad contrarium voluntatis, potest aliud velle, quam deficere nec mutari: ergo etc. velit ' ; sed divina essentia est huiusmodi — aliquid 7. Item , nobilius agens est et nobilior causa. enira vultDeus, ut istum damnari, cuius oppositum

Vers. 19. 5 Cfr. liic li(. Magistri, c. I. et % August., II. de Gen. °- Vers. 19. contra Manichacos, c. 29. n. 44. ait: Cuius enim voluntas su- 3 Vers. 4. — Verbii inlcgr;i Glossae ordinariae liic citata perat omnia , nuUa ex parte quidquam sentit invitus. 6 hace sunt: Rogandus cst, nt vclit , quia necesse est fleri, si Dist. 45. a. 2. q. 1. et 2.

ipse volucrit. ' In Val. dcsideratur si explctm: s IX. Melaph. distinguit po- * Psalm. lii, 17: lustus Dominus in omnibus viis suis, et Aristol., te.\t. 3. (VIU. c. 2.)

sanctus in omnlbus operibus suis. — Pro Afud Devm in ed. tentias, quac cum ratione sunt al) irralimalihus et dein ad- Gloss. legilnr Apud illnm. dil: Et quac qnideni cum ralione omnes, eaedem contrariorum

\  , :

840 SENTENTIARUM LIB. I.

potest; hoc certum est, alioqain non csset onmipo- tur, quod Deus vult, onines homincs salvos fieri, tens — potest ergo facere opposituni eius quod vnlt. quantum in se est, haec voluntas uon connotat sa- Sed omne possibile ponibile: ponatur ergo, quod lutem, nec proprie est ad elTectum salutis, sed con- Dens faciat oppositum eius quod voiuit; si hoc, vo- notat ordinalionem naturae sive naturam ordinabi- hintas Dei est frustra et impedita: ergo etc. lera ad salutem. Unde nihil plus esl dicere: Deus 4. Iteni , vohintas ' vult aliquid , quod Deus vult istum salvum fleri , quantum in se est, quam ° vult ipsam veile; aut ergo potest velle contrarium, Deo placuil dare isti naturam , per quam posset per- aut non potest. Si potest: ergo divina voluntas po- venire ad salutem, et quod Deus paratus esset iu- test impediri ; si non potest: ei'go necesse est hber- vare, ita quod salus non deficit propter defectum a tateni eius arctari. parte Dei. Unde non cassatur , quia habet proprium effectum. De voluntate autem absoluta planum est, c NcLus I 0. quod non potest cassari, quia omnem effectum suum ponit nec unquam remanet inexplela. Dei voluntas consequeiis non potesl nec siiperari nec cassari nec impediri; antecedens vero po- Ciun itaque verum sit, voluntatem Dei nullo

test impediri, sed non superari nec cassari; modo posse superari nec cassari, tamen volunta- tem absolutam necesse est impleri, conditionalem tamen necessitas, qua voluntas consequens vero minime. connotat eventum, est necessitas comequen- Sed attendendum quod est necessitas conse- i'"i'i« tiae, non consequenlis. ,

quentis el necessitas co)i*e(/t(,e/ift"ae, sicut supra' .\d intelhgentiam praedictorum no- dictum esl de praescientia , quia ipsa non habet tandum , quod secundum loannem Damascenum ' necessitatem consequentis , sed consequentiae, quia voluntas beneplaciti duplex est, scilicet antecedens necessario infert, et sequitur: Deus praescit hoc, et consequens: antecedens sive condilionalis , qua ergo hoc erit ; sed tamen non necessario praescit vult quantum in se est, omnium salutem, et ab- quia in actu praesciendi frequenter notatur effectus soluta, qua delerminate vult aliquid, quod novit contingens. — Sic in voluntate intelligendum , quod certitudinaliter evenire. voluntas Dei absoluta connotat eventum rei ; et ideo

Intelligendum est ergo , quod nullam Dei volun- est ibi necessitas comequentiae , sed non consequen- tatem possibile est superari; nullam possibile est tis, quia non mutat eventum rei, immo vult Deus, cassari; aliquam tamen, ut antecedentem , possi- quod eveniat consequens contingens '. Unde sicut bile est non impleri; aliquam, ut consequentem , praescientia , quia necessario infert effectum , non necesse est impleri, et impossibile est impediri. potest falli, sic nec voluntas absoluta, quia neces- Nullam, inquam, est possibile superari. Nam sario infert, non potest impediri, immo eam neces- si homo non faciat quod Deus vult, quantum in se sarium est impleri. Voluntatem vero conditionatam ^ comIi est, sive voluntate antecedente, Deus facit de ipso, non necessarium est omnino impleri , nec necessitate quod vult voluntate consequente; et ita semper im- consequentis nec necessitate consequentiae , quia non pletur vel de homine vel ab homine, et sic nun- connotat eventum rei, sed connotat illud quod est

quam vincitur vel superatur^ ordinabile ad eventum, ut praedictum est°. Unde Non etiam possibile est, voluntatem Dei cassari. bene sequitur: vult istum salvari voluntate absolu- Nam cassum dicitur ahquid, dum privatur effectu ta: ergo iste salvabitur; nunquam enim vellet, nisi proprio, ad quem est\: voluntas autem nulla pri- pariter praesciret, eum esse salvandum. De volun- vatur effectu ,ad quem est proprie. Nam quod dici- tate vero conditionata, ut visum est °, non sequitur.

sunl; iirationales vero, una unius, ul calidum ipsius calefa- • Cfr. supra pag. 771, nota I, ubi huic similem ciendi solius : medicandi vero potentia infirmitatis et sanitatis. nem ex Aristot. attulimus. — Proximo posl pro nutla Vat. — Val. hanc propositionem sic depravavit; Ormm cama... ad nullo; cod. verbo nulla praemittit Dei. conlrarium, voluntate potest etc. Eadem Vat. cum cod. cc = Post quam cod. H (T a secunda manu) subiicit hoo, aliquanto inferius post si hoc interiicit ergo. cod. W scilitet, codd. .\GIV ff subiiciunt id est. — De do- ' Supple cum codd. P Q creata, vel hominis , quod cod. ctrina hic proposita cfr. supra d. i6. q. I , et .\ugust. , de Spi- B in marg. exhibel; cod. V \oci voluntas menilose adiun- ritu il lillcra, c. 33. n. -37. seq. git Dei. 5 Dist. 38. a. 2. q. I. — Paulo ante Vat. omittit necessi- ° Libr. II. de Fide orlhod. c. 29. Ipsa Damasceni verba ta^ conseqtientis el , ac paulo inferius post de praescieniia iam allata sunt pag. 728, nota 2. — Mox post scilicet antece- parliculam quia. dens et consequetis velustiores codd. et ed. I perperam non ' Ed. I contingenter. Post pauca pro sic nec Vat. sic.

repetunt antecedens , quod contextu exigentc adiecimus; Val. Revera nec rectius omitteretur , sed exstat in omnibus codd. etiam omittit hoc verbum antecedens simul cum praecodenti- 8 Disi. 46. q. 1. — Vat. Iianc proposilionem sic incipit:

bus et conseqwns, sed deinde post et absoluta ponit sive con- Voluntatem autem antrcedentem vel conditionalam non est

sequens, et ita Vat. lectio non est vituperanda. Cfr. supra d. 16. mcessc impleri etc, et dein pro connotal eventum exhibel con- q. I. in corp. notat effeetum. 3 Cfr. hic lil. .Magistri, c. I , ubi illi texlus u\ Auguslino ^ Paulo anle, ct supra d. 46. q. I. — Post pauca Val.

habentur, qui hic respiciuntur. omitlit vcrba in se.  ,,

DIST. XLVn. ART. UNICUS QUAEST. I. 841

Si ergo obiiciatiir , quod voluntas Dei est neces- fectum evenire, et ideo necessario sequitur etfectus

saria in se, et necessario infert effectum, ergo omni- ad ipsara, ita connotat causam creatam concurrere. modam ponit circa ipsum necessitatem dicendum ; Et ideo necessario sequitur, si Deus vult istum quod quamvis necesse sit, Deum velle et voluntatem salvari , quod iste etiam velit; et ita nunquam de- eius esse in actu, tamen coraparatio eius est ad ficit , sicut nec effectus, et ita nunquam impeditur. futurum contingens, et ideo effectus evenit contin- 3. Ad illud quod obiicitur , quod Deus potest genter. oppositum eius quod vult; dicendum, ijuod divina Njtaudum. 1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod potest voluntas non arctat potentiam in po-ssendo, unde sointioop-impediri , cum sit causa contingens; dicendum plura potest quam velit arctat tamen potentiam in , ;

— ^ positoriim. . , , . ,. ,. .

sicut taclum est ', quod quamvis comparatio divi- agendo nunquam enim potentia agit aliquid.nisi — ,

nae voluntatis sit ad futurum contingens, tamen quod vult et impossibile est, quod actio superexce- comparatio divinae voluntatis ad volitum et eventus dat voluntatera. Unde nihil potest facere, nisi quod voliti se necessario concoinitantur, sicut unum con- potest velle'. — Quando ergo dicitur, quod potest tingens aliud; et ideo non potest impediri. Tunc contrarium suae voluntatis ; potest intelligi duplici- Di.iiactio.

enim impeditur causa , quando, raanente compara- ter: aut voluntate movente ad contrarium, et sic

tione et ordinatione eius ad eftectum, effectus non notatur repugnantia voluntatis ad potentiam , el hoc evenit. Quod ergo proponitur : oranis causa , cuius est irapossibile ; aut voluntate non movente , et sic effectus est contingens, potest irapediri; falsa est non notatur impediraentura nec repugnantia , sed propositio et habet instantiam , si effectus necessario voUmtas libere potesl, quae ita potest hoc, quod concomitetur et consequatur ad causam; et haec est eius oppositura. Ita enim vult hoc, quod potest

instantia in proposito. velle eius oppositum absque sui mutatione, sicut

2. Ad iUud quod obiicitur, quod potest irape- supra * dictum est de praescientia. Et ralio huius

diri propter defectura causae cooperantis ; dicen- est, quia uno et eodem vult quaecumque vult.

odmr,. dura, quod sicut divina voluntas sive divinum velle 4. Ad ultimum dicendura quod voluntas Dei ,

connotat effectum, ita connotat existentiam causae secundum convenientiam ad praescienliam vull illa Noiandum. parlicularis. Cum enim dicitur: Deus vult istum quae vult. Unde sicut praescientia ambit totum velle salvari, non est sensus, quod velit in omnem even- et posse et agere, et non potest falli ahquid non tum-, sed quod vuit istum salvari, et vult istum subtrahendo contingentiae rei evenientis; sic etiam velle. Unde sicut divina voluntas connolat istum ef- in proposito intelligenduni.

SCHOLION.

I. Uac quaestionc conflrmantur et e.xplicantin- e.i quae dicta d. 38. a. 2. q. 2 , ubi similis difncultns quoad praescienliani

sunt supra tl. 16. q. I. de vohmtate antecedente ct consequente, et divinam discutitur.

d. 38. a. 2. q. et d. 40. a. 1 , q. 2. de contingentia rerum, quae I . 1 . II. A\ex. Hal. , S. p. 1. q. 36. m. 2 , el q. 40. m. 4. — nec Dei iJraescientia nec praedestinatione tollitur. — iNotanda Scot., in utroque Scripto, I. Sent. d. 46. q. unica. — S. Thom., est hic differentia inler superari, cassari, non impleri, uti bene hic q. 1. a. I ; S. I. q. 19. a. 6. — B. .\lljert., hic a. I , et

a Seraphico explicatur; ileni in solulione ad 2. doctrina gravis d. 46. a. 1 ; S. p. 1. tr. 20. q. 79. ni. 2. a. 2. — Petr. a Taf.,

momenti quod in voluntate consequenle connoletur non tantum hic q. unica, a. I. 2. — Richard. Med., a hic q. I. — Jigid. unica. — Durand. ,

effectus salutis, sed etiam efncientia causae secundae (cfr. R. , hic I . princ. q. de hac , et seq. q. hic

S. Thom., hic q. I. a. 1. ad 3; S. i. q. 19. a. 6 ad 3 ; Kichard. q. I. — Dionys. Cartti., I. Sent. d.— 46. q. I. Biel, de hac a .Med., liic q. I. ad 3.). — Quoad solulioneni ad 3. cfr. supra et seq. q. I. Sent. d. 46. q. I. 2.

1 Hic in cor|). — Verba immediate sequentia (juod, quam- - Id est praeseindendo ab omni conditione. — Paulo su-

oiscomparalio dicinae voluntaiis sit ad faturum coniingens, perius pro existentiam causae Vat. sola e.fjicientiwm causae, tamm Vat. suppressit eorum loco ponens voculam cum, et codd. L coexistentiam caiisae. Paulo inferius pro et vult

dein pro sicut umim contingens aliud substituit sicut unum cod. id est vidt, non pauci codd. cum edd. 2, 3, 4, 5, 6

est contingens, iia et aliud. In flne huius propos. pro evenit tanlummodo viiU. codd. V G 1\ S T VV cc ee ff et ed. I eveniet. — Verba quae 3 Cfr. supra d. 43. a. I. q. 2. in flne.

in media hac proposilione habentur : se necessaiio comitentur, ,

J Dist. 38. a. 2. q. 2. — Paulo siiperius pi-o sed volun-

respiciunt necessitatem consequrntiae , non consequentis , i.um tas libere potest, quae Vat. cum uno altero(|ue cod. sed qiwd

qua stal contingentia effectus. voluntas libere polest, qnia.

.S. Bnivw. — Tnm. I.  . : ;: ,

84i! SENTENTIARUM LIB. 1.

QUAESHO II.

Utrum aliquis possit facerft contra voluntateni signi.

Seciiiido quaeritur, utrum aliquis possit facere tione et contra permissionem et contra alia per conlra voluntatem signi. Et qiiod non , videtur consequens: ergo contra omnem voluntatem signi. I. Quia signum et signatum conformari de-

:. 111.1 bent : ergo quod fit contra unum fit contra reli- N C Lll s 1 0. ''"'"^ quum ergo si noii potest contra signatum nec con- : .

tra signum. .Mioquin si non fU contra signatum, et Contra tria signa divinae voluntalis aliquid fieri coiilra signnm tunc signum est falsum. Si enim si- , potest, contra duo vero non , quod duplici gnum ducit in signatum ', significal. (|uod fit contra ratione probatur.

ipsum fiei'i ronlra signalum. ^2. llem . iiiinimuMi inler oiiiiiia sigiui est per- Respondeo: Dicendum quod contra a/jgwod couchisio ,

missiu, ciiiii sil rcs|ieclu niali, ad qiiod minime signmn divinae voluntatis potest fieri, contra ali- ordiiiatur lieiieplacitum Dei : ergo si minime accedit quod noii. ad volunlitem beneplaciti, si non potest fieri con- Et ratio huius duplex est ex duplici inodo di- niiio i-

tra permissionem , umlto minus contra alia. Sed non stinguendi sigria. Quaedam enim sunt signa respeclu potest fieri cmlra. permissionem , sicut dicit Magister praesentis, ut impletio et permissio; quaedam re- in littera - et Augustinus de Civitate vigesimo: « Sic- spectu futuri, ul praeceptio et consilium et pro- ut hominum agit recte, nisi adiutus divino nullus hibitio. Et quoniam de p?'aesenti quod fit impossi- auxilio; sic nullus hominum atque daemonum agit bile est in praesenti non fleri quoniam « omne — inique, nisi eodem divino atque iustissimo perniit- quod est , quando est necesse est esse ' » , ideo — tatur iudicio » respectu signorum de praesenti non potest esse

3. Itera, potentior est voluntas, cui non potest resistentia; quia si sit resistentia, iam non sunt prae- resisti nec in re ' nec in signo, quam cui potest in sentia. Quia vero futura vel facienda possunt non 5^^/10 saltem, etsi non in re; sed Deus est poten- fieri, ideo quantum ad signa tria sequentia resisten-

tissimus: ergo videtur, quod nec voluntati eius tia potest esse.

nec signo voluntatis possit resisti, et sic etc. .\ha ratio sumitur secunduni aliiim modum «aiio a.

Contba: 1. Inter omnia signa voluntatis prae- distingueridi quaedam sunt signa divinae vo- : quia

paiie ceptio sive imperium videtur esse potentissimum luntatis absolulae, quaedam conditionatae. Dico igi- """ quod quia " contra voluntatem absolutam non sed fieri potest et fit tota die contra divinum man- tur ,

datum: ergo contra omnia alia. potest fleri , non potest etiam fleri contra signa vo- -2. quod speciahter ccmfra per- Item, videtur luntatis absolutae, ut puta &nnt impietio et permis- o^nomio missionem, quia permissio non est nisi mali cul- sio. Quia vero contra voluntatem antecedentem sive pae; sed malum culpae non est malum nisi vo- , conditionatam potest fleri , quia potest homo divertere

luntarie fiat et si voluntarie fit , potest non fieri , ab ordine, ad quem ex sui institntione ' conditus est: ergo permittente Deo aliquem male facere , potest hinc est, quod potest fieri contra voluntatem signi,

non facere : ergo polest facere contra permissionem. quae illam significat, scilicet contra prohibitionem, coae\wo 3. Item, super illud Psalmi'': Ecluxit eos cum praeceptionem et eonsilium.

argento et auro , Glossa dicit, quod idem fuit prae- Ad illud ergo quod primo obiicitur, quod a<i argg. \. p.,

ceptum et permissum, scilicet asportatio vasorum: contra nullum potest fieri; patet solutio, quod non g.-itiva.

ergo cum possit fleri contra praeceptum, pari ra- sunt falsa ^

1 Vitle supra pug. 282, nota 2. — Aliquanlo superius 5 ilanc propositionem Aristotelis intcgram exhibuimus su- pra pag. 67i, nota 3. In ipsa propositione hic allata pro ommB posl reliquum Vat. cuni aliquot codd. et pro ergo. Dein post Alioquin si complurcs codd. et ed. perperam omittunt non 1 edd. i , 2 , 3 cum textu nriginali habent esse. Post pauca pro et mox pro et coiitra Vat. tiabet sed conira. sj sit resistentia Vat. cum aliquibus codd. si fit resistentia. 2 Hic c. 2. — Locus, c Civ. Dei mox citatus, est c. I. n. 2, « Pro quia cod. Z sicut. ubi in textu originali pro Sicut habetur Qwxmvis et, omissa ' Val. cum cod. cc constitutione. — De voluntate antece-

vocula sic, bis legitur agal pro agit. dente ct consequente cfr. q. praeced. et d. 46. q. 1.

' Pro re Vat. cum cod. cc se. » Supple cum cod. T signu. Pro quod non sunt falsa in

* Psalm. 1 04 , 37. — Clossa ordinaria hio tantmn ad sen- Vat. legilnr qiiod est falsmii.

sum, non ad vorbum citatur.  ;, ,,

DIST. XLVII. ART. UNICUS QUAEST. III.

Ad illud quod obiicitur, quod mininium est 2. ad propositum , sed praesentialitas in effectu et abso- permissio; dicendum, quod maior significatio vel lutio in signato '. minor niliil facit ad hoc, sed praesenlialitas effectus, Ad illud quod obiicitur, quod flt contra per- 2.

vel etiam , quia significat voluntatem absolutam , missionem, quia peccator potest non peccare; di- quae' aliquid connotat absolute. cendum quod Deus non dicitur permittere peccare ,

3. Ad illud quod obiicitur, quod potentius est nisi eum qui actualiter peccat, dum peccat; et tunc illud, contra cuius signum non potest fieri; dicen- impossibile est, eum non peccare. dum, quod ^ verum est, quando voluntas vult o- 3. Ad illud quod ultimo obiicitur, quod idem mnino, quod nihil flat, nisi quod ostendit se velle fuit ibi praeceptum el permissum; dicendum, quod sed divina voluntas non esttalis, immo vult, quod unusquisque habeat propriam libertatem et faciat

quod vult. Unde et potentia faciendi contra divinam permittit mala, quia non cohibet; et hoc modo est voluntatem e.st a divina voluntate; et ideo non signum voluntatis divinae dJstinctum contra p-aece- esset potentior propterhoc. Unde distinguendum ptum \ Alio modo, non punire temporaliter ; et sic quod posse facere contra signum voluntatis alicuius dicitur libellus repudii permitti, Matthaei decimo ,. aut est contra vohmCatem , et sic attestatur impoten- nono^: Moyses ad duritiam vestram permisit. Ter- tiae; aut illud posse est a voluntate, cuius est signum, tio modo, non prohibere, Psalmus": Irascimini et et sic non attestatur impotentiae, sed magis potentiae. nolite peccare , Glossa « permittit quod necessitatis :

1. Ad illud quod obiicitur, quod contra omnia, est » , id est ,non prohibet. Quarto modo permittere uquia flt contra praeceptionem, quae est maximum est minus bonum indulgere, super illud primae ad "signum; solvendum est per interemptionem, quod Corinthios septimo ' Hoc autem dico secundum:

non est maximum signum. Praeterea, hoc nihil facit indulgentiam etc, Glossa: permittit.

SCHOLIOK

.Notanda cst distinclio inter facere contra voluntatem Dei Auctores : Alex. Hal. , S. p. I, {. 40. m. 4. — S. Thom. et facere praeter voluntatem Dei, ut observat S. Bonav. , hic hic q. I. a. 2. — B. Albert., Iiic . 3. — Petr. a Tar. , hic

dub. 2. In illo est actws absoluttis voluntatis de opposiio , in Kichard. Med. a , hic q. 2. — .Egid. R.

hoc vero talis actus non est nec de uno volito nec de opposito. hic 2. princ. q. — Dionys. Cfirth. , I. Sent. d. 46. q. 3. circa

Consentiunt Mex. Hiil. (S. p. I. q. 40. m. l. ad I .), et S. Thoni. flnem. (hic q. I. u. 2).