Bonaventure

QU^STIO 1.

Utrum Deus sit immutabilis.

Quod iiumutabilitas sit in Deo, ostenditur hoc modo.

1. Omnis mutatioaut est secundum substantiam,

Fundamcnta.aut secundum accidens'; sed Deus non mutatur

secundum substantiam, quia omne tale est corru-

ptibile , Deus autem sive divina substantia, cum non

habeat principium, est incorruptibilis : ergo etc,

5!. Item, nec secundum accidens, quia in Deo non est accidens: ergo nulla in eo est mutatio.

3. Item, omne quod mutatur, per prius est in potentia quam in actu^ et in tali differt actus a potentia ; sed Deus est purus actus: ergo nullo modo mutatur.

4. Item , fiat deductio Richardi '. « Omnis mu-

' Vide Aristot., V. Phys. text. I. seqq. ac XI. Metaph. c. 10. (X. c. 11.).

2 Aristot., XII. Metaph. text. 8. (XI. c. 2.): Omne i ex potentia ente in actu ens.

3 Libr. II. de Tiin. c. 3; Sciendum itaque, quia i

tatio est aut de statu in statum meliorem, aut de statu in sta- tum deteriorem , aut de statu in statum priori aequalem ; ubi autem nihil horum esse polest , vera incommutabilitas inest. — Mox ed. 1 opiima pro verissime, et cod. K in fine argumenti divime essentiae pro divim esse.

DIST. Vm. P. l. ART. H. QUAEST. I.

■U)7

tiitio aut est iii statuiu uieliorein aut deteriorem aut pareni » ; sed imllo istoruui modoruui mutatur divina natura, quia non iii meliorem, quia veris^ sime est; non in deteriorem, quia a semetipsa est; non in aequalem , quia pprfecta est : ergo nullo modo couvenit divino esse inutabilitas.

CoNTRA: 1. Sapientiae septimo': Ommbua mo- M owo- hUibH.s mobilior cst sapicnlia : ergo etc. Si cU- catur, quod sapientia dicitur mobilis per causam, eo quod facit alia moveri; contra: nihil dat quod non habet; sed Deus dat omniJKis molum°: ergo motus vel mutatio maxime est in Deo.

± Item, omne quod nunc est aliquid, quod iion prius, est imUalum'': sed Filius Dei est homo, ab aeterno autem nonfuithomo: ergj est mutatus. Si dicas, quod liomo praedicatur de Filio Dei nou per inhaereutiam. sed per unionem : et unio est re- latio, et relatio advenit sine mutatione, ut de nummo flt pretium , ut dicit Augustinus in quinto de Tri- nitate * ; cont.ra : Ambrosius ■' ita arguit contra hae- reticum, qui posuit Filium ex terapore genitum a Patre, quia si hoc, tunc Pater factus est de no7i- Patre Pater, ergo mutatur : ergo similiter in pro- posito.

3. Item , quicumque de non agente flt agens . mutatur mutatione , quae est ab otio in actum ° ; sed Deus de non creante factus est creans : ergo est mutatus. Si dicas, quod Deus de non agente flt agens non propter mutationem sui, sed propter mutationem effectus producti, sicut sol de non illu- minante flt illuminans; contra: non quia creatura est, ideo Deus creat, sed quia Deus creat, creatura fit sive producilur. Per prius est ergo Deum agere, quam creaturam fleri: ergo cuni posterius non sit causa prioris, non quia creatura flt de non ente ens, Deus flt de non creante creans, sed e converso; et ita mutatio est ratione agentis ", non eff^ectus.

4. Item , Deus ahquid vult, quod prius non voluit, quia ex tempore voluit creare , quod non voluit ab aeterno; sed qnicumque vult aliquid.

quod non prius, mutatus est*: ergo etc. Si lii di- cas, quod ab aeteriio voluit creare mundum in illo instanti", sicut ego volo audire missam cras; contra: voluntas Dei est causa rerum proxima et immediata; sed posita causa proxima et immediata. ponitur effectus: ergo si ab aeterno voluit, ab ae- terno mundus fuit.

CONCLUSIO.

Deus est omnino immutabilis et secimdum locum, quia immensus , et secundum tempus, quia aeternus, et secundum formam, quia simplex ; et quia i.mmutabilis , ideo omnia movet.

Respondeo: Dicendum, quod , sicut dicit Boe- thius '", « Deus stabilis manens dat cuncta moveri » . Unde divina essentia est immutabil.is. Non enim comiusioi. rautatur loco, quia ubique est; non tempore, quia aeternitas simul est; non forma , quia pure actus est. Unde mutationem secundum formam tollit sim- plicitas, secundum tempus tollit aeternitas, secun- dum locum tollit immensitas.

Et ideo in Deo est summa stabilitas , et inde concinsio a. omnis motus causalitas; quia, sicut probat Augu- stinus " et vult Philosophus, omnis motus procedit ab immobili ; ut cum movetur manus , stat cubitus , et movetur cubitus , stante humero. Quia ergo Dei sapienlia est stabilis " , ideo omnia movet.

1. Quod ergo obiicilur de sapientia, quod di- soiuiiooi)- citur mobdis; dicendum, quod mobile dicitur active

de ea, quia facit moveri ", non passive, sicut sen- sibile de animali.

Et ad illud quod obiicitur , nihil dat alteri quod non habet ; dicendum , quod tripliciter est aliquid 'lai-ere esi

11 -,...,. triplifiiler.

habere, scdicet formaliter, exemplariter , causali- ter^*; et quolibet istorum modorum quod habet dare potest. Primo autem modo non habet Deus motum , sed secundo et tertio sic.

2. Ad illud quod obiicitur de relatione, dicen-

' Vers. 24.

2 Ed. 1. moveri, quo alludiiui' ad illud Boethii, III. dc Consol. Metro 9 : Stiibilisque manens das cuncta moveri.

3 Vide Arislot. , V. Phys. lext. 7. et VI. text. 32. et 73. (c. 3. et 8.).

* Cap. 16. n. 17; Numnius aulem cum dicitur pretium, relative dicitur nec tamen mutatus est, cum esse coepit ijie- lium. — Nota tamen , quod relalio pretii in nummo est tantum accidentalis , relatio vero , quae est in unione hypostatica , est substantialis. Esplicationem huius exempli vide infra d. 30. dub. 3.

5 Libr. 1. de Fide, c. 9: Nam si Pater esse coepit, Deus ergo primo erat, postea Paler factus est. — Vat. cum cod. cc post tmc contra alios codd. et ed. I omittit Pater. Ed. 1 post si hoc addit esset.

« Simil3 habetur Aristot. , VUl. Phys. text. 7 , et II. de Ani- ma , text. 43. (c. i.) , ubi sic : Faber autem mutatur solum in actum ex otio.

' Aliqui codd. ut KV efficientis.

8 Averroes in libro Destructio Destructionum, disput. 1. dub. I. et in Commcnt. super VIII. Physic. text. 1S. ex hac propositione

impossibilitatem creationis deducere conatui-. — Paulo ante post ex tempore voluit codd. aa bb satis bene addunt mundum.

^ Cod. W addil m quo creatus est.

1" Libr. III. de Consol. Metro 9 , post quem textum cod. Z addit Psalmus (101, 28.): mutabis res et mutabuntur etc. Paulo infra cum plerisque codd. ut ASTVW etc. et ed. 1 legimus pure loco purus , quod habet Vat.

" Libr. VIII. de Genes. ad lit. c. 21. — Verba Aristotelis in libro de Motu animalium c. 1 . haec sunt : Verumtamen prin- cipium , in quantum principium, quiescit, mota particula , quae subest: veluti brachio moto, cubitus, toto autem membro, hu- merus (ed. Ven. 1584).

1« Cod. W addit et immobilis. Mox cod. F Ad iltud ergo quod obiicitur.

'' Vat. cum cod. cc motum, sed contra ceteros mss. et ed. 1 .

" Cfr. Dionys. , de Div. Nom. c. S. — Mox codd. inter se dissentiunt ; alii siquidem habent quodlibet pro quolibei , alii cum ed. 1 dari loco dare , alii ut A T bb cc ponunt quodlibet et dari ; melius legeretur et quod quolibet istmvm modorum Iiabet, dare potest.

158

SENTENTIARUM LIB. I.

pri- dum , quod relatio , cum dicilur de novo ', de ne- cessiUUe ponit mutationem in altero extremorum , nec oportet quod in utroque. Ideo ista relatio , quae est personae ad personam , ponit mutationem in al- tera personarum ; et una mutata , nmtatur et reliqua, quia eadem sunt essentia: ideo de necessitate, si ■ de non-Patre fleret Pater, mutaretur. Relatio autem essentiae ad essentiam non de necessitate ponit mu- tationem , nisi in altero extremorum , quia cum di- versae sint essentiae , potest unum mutari , altero non permutato ^ : et ideo in relatione ad crealuram semper intelligitur in creatura facta mutatio, non in Deo. Tamen proprie loquendo, sicut alibi pate- bit^ Deus non refertur ad creaturam, nisi secun- dum dici et modum loquendi.

Posset tamen aliter dici , sicut supra tactum aiio. est°, quod non est simile: quia relatio personalis dat personae existere , non sic aulem relatio ad crea- turam; et ideo sequitur: si incipit esscPater, inci- pit esse; non autem sequitur: si^^Deus incipit esse homo, incipit esse. Et ideo bene valet argumentum Ambrosii, quodsi Pater incepisset gignere, quod esset mutatus , quia incepisset esse , non quia ab uno statu in alterum mutatus esset.

3. Ad illud quod obiicitur, quando de non agente

etc; dicendum, quod est agens, quod est sua actio, et oupie: est agens , -quod non est sua actio , sed actio est ab °^'°°' ipso '. Agens , quod non est sua actio , sic agit , quod inter ipsum et eflectum cadit medium, quod dispo- nit ipsura ; et tale agens nunquam fit agens de non agente, quin mutetur, quia novum'* sibi advenit. Sed agens, quod est sua actio, agit se ipso; et ideo inter ipsum et efl"ectum non cadit aliquod medium ipsum disponens; et ideo cum de non agente flt agens , quia niliil novum sibi accidit , ideo non mu- tatur. Tale agens Deus est.

4. Ad illud quod obiicitur de voluntate , dicen- dum, quod causa proxima et immediata dicitur tri- Tripiei can- pliciter: aut respectvi substantiae , 3.ut dispositionis, '"'"'°'"™" aut aclus; respectu substantiae, inter quam' et effectum non cadit alia substantia media causans; respectu dispositionis , cui non additur nova disposi- tio ad effectum producendum; respectu actus, quando actui coniungitur. Dico ergo, quod Dei voluntas fuit causa proxima et immediata ab aeterno respectu substantiae et dispositionis, sed '" non respectu actus; quia actui non coniungitur voluntas nisi pro tem- pore, in quo vult agere, ut patet, cum dicitur: volo cras legere, volunt;is non copulatur actui nisi pro- tempore crastino.

SCHOLION.

I. Quoad diversas species mutationis el immutabili- tatis efi-. q. seq. , et quoad solut. ad 1. S. Tliom. , S. 1. q. 9. a. 1. ad 2.

II. Immutabilitas Dei iam in Nicaeno Concilio definita est. Cfr. Alex. Hal, , S. p. I. q. i. m. 1 . a. 2. — Scot. , liic q. 5; Report. , hic q. 2. de rcrum principio q. S. — S. Tliom., hic

q. 3. a. I ; S. loc. cit. — B. Albert. , hic a. 16. scqq. ; S. p. I. tr. 4. q. 21. m. 1.2. — Petr. a Tar. , hic q. 4. a. 1. — /Egid. R., hic 3. priiic. q. 1. — Henr. Gand., dc hac et seq. q. ; S. a. 30. — Durand. , de hac et seq. q. ; hic q. 3. — Dionys. Carth., de hac ct seq. q. ; hic q. 4. — Biel , de hac et seq. q. ; hic q. 7.