Bonaventure

DIST. IX. DUBL\.

DuB. VIII.

Item quaeritur de hoc quod dicit Hilarius, quod cum sacramento scientiae suae ex eo nascitur. Vide- tur enim secundum hoc, quod Pater secundum sacra- mentum scientiae generat Fiiium: ergo scientia est ratio generandi.

Respondeo: Dicendura, quod Hilarius vocat hic ' sacramentum sacrum secretum ; dicit autem, Filium nasci cum sacramento scientiae, quia Filii generatio non tantum sacra, sed etiam secreta est, non, in- quam, Deo secreta, sed nobis, quia nos eam non comprehendimus ; ipse autem' perfecte noyit eam. Ideo dicit cum sacramento etc.

DuB. IX.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Quod ex vivo vivum natum est habet nativitatis perfectum sine novitate naturae. Videtur enim falsum, quia puer na- scitur de patre et matre viventibus, et tamen utrum- que habet, scihcet imperfectionem et novitatem.

Respondeo: Ratio Hilarii, sicut patet per litteram sequentem ', intelligenda est de vivo per essentiam; ubi enim est vivens per essentiam, non fit ex non vivo vivens, sicut flt in vivente ^dv participationem, ubi non generatur vivum ex vivo nisi per non vivum, ut patet, quia homo non generatur ex homine nisi mediante semine.

DuB. X.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Neque ex deri- vatione, sed ex vi?'tute nativitas est. Videtur contra- rium , quia secundum Dionysium * et Anselmum Pater se habet ad Filium et Spiritum sanctum, ut fons, et illi ut rivi ; sed rivus est a fonte per derivationem.

Respondeo: Dicendum, quod nativitas , quae est per derivationem , attenditur quantum ad transmu- tationem aliquam circa illud quod transmutatur, et ita dicit passionem quandam, ac per hoc infirmita- tem^; sed vivens, quod est vita, est actus purus, et ita vita pura, in qua non est infirmitas, sed pura actualitas; et ideo vult Hilarius dicere, quod Paler generans est totus ^ vita, et quod generat non est per vel demutationem, quae attenditur in de-

rivatione, sed per omnimodam virtutem : ergo Filius genitus est virtus, non per mutationem natus.

DuB. XI.

Ilem quaeritur de hoc quod dicit: Ubi Pater auctor est, ibi et nativitas est. Videtur quod im- proprie dicit", quia auctoritas dicit causalitatem; sed haec non recipitur in divinis: ergo etc.

Respondeo: Dicendum, quod auctoritas dicit quandam principalitatem sive auctoritatem in per- sona , quae nihil habet ab alio , sed ab ipso omnes ; et ista auctoritas in Patre est innascibilitas ; unde non dicit causalitatem , sed privationem principii , et per hoc summam principalitatem *.

DuB. XII.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Quod vero ab aeterno natum est, id, si 7ion aeternum natum est etc; et innuit Hilarius hic tale argumentum: si Filius non est generatus sive natus ab aeterno, ge- neratio eius non est aeterna; et si hoc^, Pater non generat ab aeterno: ergo Pater non est aeternus: ergo qui derogat aeternitati FiUi , derogat aeternitati Patris. Sed ista ratio non videtur valere , quia simi- liter ego arguam ex parte Creatoris et creaturae: si '" creatura non est aeterna, non ab aeierno creavit Deus, et ita non est Creator aeternus.

Respondeo: Dicendum, quod non est simile, si- cut patet exsequenti" eins quod Hilarius supponit, quod esse Patrem sit proprie proprium illius perso- nae : ergo cum tale semper conveniat , aut aliter res non habet esse perfectum, sequitur de necessitate: aut Filius est aeternus, aut Pater ab aeterno non ha- bet esse perfectum. Creare vero, etsi solius Dei sit, tamen ratione connotati habet imperfectionem con- iunctam, secundum quam non tantum impossibile, sed etiam non intelligibile est, aliquid ab aeterno creari '^

DuB. XIII.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Sed se ipsum deniutare nascendo; quia secundum hoc, cum Filius Dei prius esset et postea ex Virgine natus sit ": ergo esset mulatus.

1 Vat. contra plurimos codd. et ed. 1 minus bene hoc.

2 Aliqui codd. ut AITZ bb cc enim ; ed. 1 vero.

* Quae Hilarii verba vide in lit. Magistri c. 4. post me- dium. — Mox plures codd. ut FHITXYZ etc. cum ed. 1 m- telUgitw loco intelligmda est.

* De Div. Nom. c. 2. § S : Pater fons in supersubstantiali Dei- tate. Anselm. , de Fide Trin. c. 8. et de Process. Spiritus S. c. 17, ubi haec similitudo fuse exponitur.

5 Multi codd. utACFGHLIiLRSTUV etc. cum subnexis non coliaerenter informitaiem.

<= Vat. contra mss. et ed. 1 minus apte tota. Mox cod. M ita quod pro et quod. Paulo infra post demutationem in Vat. additur

seu diminutionem. , quod abest ab antiquis mss. et edd. 1 , 2,3.

' Vat. dicat. Mox cod. Y reperilur loco rkipitur.

8 Cod. Z addit sive auctoriiatem.

^ In cod. M additur ergo.

1» Fide codd. F T Y substituimus si pro sed. Mox verbis ab aeterno codd. WXY cum ed. 1 praemittunt ergo , Vat. cum aliquibus mss. enim ; cod. H ponit quia non abaeterno; multi codd. ut A F G T V etc. quamlibet particulam omittunt.

" Cod. W consequenii.

1- De quo vide II. Sent. d. 1. p. I. a. 1. q. 2.

'3 Vat. cum ed. 1 , mutata interpunclione , sic , at codd. AFGHIKT etc. exhibent textum nostrum.

492

SENTENTI.VRUM LIB. 1.

Respondeo: Dicenduin, qnod ipse ' Hilarins in- telligit secundum eandeni naturain, secnnduin quam prius erat. Si enim secundnm eandein naliiram priiis erat et postea natus est, neoesse est. quod secnn- dum illam naluram mutatus sit ; sed si secundum

aliam \ oportet mutationem fieri in illa natura, sed non in persona, cum illa natura non dical aliquid in persona, sed magis aliquid cuni persona. Unde nuUa fit mutatio in alia' natura.

DISTINCTIO X.

Cap. I.

De Spirilu sancCo^ quod amor Patris et Filii proprie dititur, cum sit in 2 rinitate atnor, qui est Trinitas, sicut Verbum proprie dicitur sapientia, et tamen tota Trinitas dicitur sapientia.

Nunc post Filii aeternitatem de Spiritu sancto, quantum Deo donante videre conceditur, disseramus. Spiritus sanctus anior est sive caritas sive dileclio Pa- tris et Filii. Unde Augustinus in decimo quinto libro de Trinitate' ait: « Spiritus sanctus nec Patris est so- lius nec Filii est solius, sed amborum, et ideo com- munem qua iuvicem se diligunt Pater el Filius nobis insinuat caritatem » .

loannes aulem in Epistolacanonica^ ait:i)eM^ ca7-itas est. «Non dixit: Spiritus sanctus caritas esl; quod si dixis- set, absolutior esset sermo, et non parva pars quaestionis decisa; sed quia dixit: Deus caritas esl, incertum est, et ideo quaerendum ', utrum Deus Pater sit caritas , an Fi- lius, an Spiritus sanctus , an Deus ipsa Trinitas, quia et ipsa non Ires dii , sed unus est Deus » . Ad quod Augu- stinus in eodem libro ita dicit: «Nescio, cur, sicut sapientia et Pater dicitur el Filius et Spiritus sanctus, et simul omnes non tres,sed una sapientia, non ita et carilas dicatur Pater et Filius et Spiritus sanctus, et * simul omnes una caritas. Non ideo tamen quisquam nos inconvenienter aestimet caritatem appellare Spiritum sanctum , quia et Deus Pater et Deus Filius potest ca- ritas nuncupari, sicut proprie Verbum Dei etiam sa- pientia Dei dicitur, cum et Pater et Spiritus sanctus sit sapientia».

« Si ergo proprie aliquis horum trium caritas nun- cupari debet, quis aptius quam Spiritus sanctus? ut scilicet in ^ illa summa simplicique nalura non sit aliud substantia, et aliud caritas, sed substantia ipsa sit ca- ritas, et carilas ipsa sit substantia, sive in Patre sive in Filio sive in Spiritu sancto, et tamen Spiritus sanctus

proprie caritas nuncupetur». Ecce his verbis aperte ostendit" Augustinus, quod in Trinitate caritas aliquando refertur ad subslantiam, quae communis est Irium per- sonarura et tota in singulis, aliquando specialiter ad personam Spirilus sancti; sicul sapientia Dei aliquando pro substanlia divina, aliquando pro Filio p.-oprie acci- pitur; et hoc in multis fieri reperitur.

Cap. II.

Quod eadem nomina proprie et universaliter accipiuntur.

« Pluribus enim exemplis doceri potest , multa re- rum vocabula et universaliter poni, et proprie quibus- dam rebus adhiberi, sicut Legis nomine aliquando si- mul omnia veteris Inslrumenti' significantur eloquia, aliquando autem proprie vocatur Lex, quae data est per Moysen » . Multa alia suppetunt exempla, sed in re aperta vitanda est longitudo sermonis. Sicut ergo uni- cum Dei Verbuin proprie vocamus nomine sapientiae , cum sit universaliter et Spiritus sanctus et Pater ipsa sapientia; ita Spiritus sanclus proprie nuncupatur vo- cabulo caritatis", cum sit et Paler et Filius universa- liter carilas».

« Sed Dei Verbum , id est unigenitus Dei Filius , aperte dictus est Dei sapientia ore Apostoli dicentis" Christum Dei virlutem el Dei sapientiam. Spiritus au- lem sanctus ubi sit diclus caritas, invenimus, si dili- genter loannis Apostoli eloquium " scrutemur , qui cum dixisset: Diligamus invicem, quia dilectio ex Deoest, adiunxit: Ef omnis, qui diligit, ex Deo natus est, quia Deus dileclio est. Hic manifestavit se dixisse, eam dile- ctionem esse Deura, quam dixit ex Deo. Deus ergo ex Deo est dilectio; sed quia et Filius ex Deo Palre natus est, et Spiritus sanctus ex Deo Patre procedit, quem potius eorum hic debeamus accipere dictum esse dile- ctionera, merito quaeritur. Pater enim solus ita Deus

1 In Val. desideratur ipse, qiiod in mss. et edd. 1, 2, 3, 6 liabetvir.

« Vat. cum cod. cc repctit hic naturam, quod deest in antiquioribus mss. et ed. I. Paulo infra post persom adiun- gunt aliqui codd. ut 1 T est.

' Fide plurimorum mss. et ed. 1 loco illa posuimus alia , sub qua intellige divinnm naturam.

NOTAE AD LIBR. SENTENTIARUM.

' Cap. 17. n. 27. et 28. — In princip. dist. post Nmc codd. DE addunt vero.

2 1. loan. i, 16. — Omnia , quae scquuntur in Iioc cap. , excepta sunt ex Augustino, loc. cit. n. 27-31.

3 Edd. cum cod. A addunt est. Deinde ante Augustinus Vat. et ed. 4 ponunt /loc pro quod.

* Vat. et ed. 4 omittunt et. — Infra ante Filius cod. C et

ed. 8 omittunt Deus ; in flne huius lcxtus anle sapientia codd. BCD et edd. 1 , 8 sint pro sit

5 Vat. perperam omittit in. In flne huius textus Vat. et pleraeque edd. nuncupatur pro nuncupetur , refragantibus Augustino, codd. A C E et ed. 8.

^ Vat. dicit , contradicenlibus mss. et edd. 1 , 8. Mox solae edd.' 1 , 8 adiiciunt est post tota.

' Vat. cum edd. 1 , 4,6,8 Testamenti , sed omnes codd. ceteraeque edd. cum originali contradicunt.

* Vat. cum omnibus edd., excepUi 1, contra codd. el ori- ginale proprio vocabulo caritas. Deinds Vat. cetcraeque edd. exceptis 1,8, contra codd. BDE omittunt et ante Pater.

3 1. Cor. 1 , 24.

1° 1. loan. 4, 7. Vulgata: quia caritas ex Deo est... Deus. caritas est.

DISTINCTIO X.

193

est , ut 11011 sit ex Deo ; et ideo dilcctlo , quae ita Deus est, ut ex Deo sit, noii ipse Pater est, sed aut Filius, aut Spiritus sanctus. Sed in consequentibus cum Dei dilectionem commemorasset loannes ', qua dilexu noSj et hinc hortatus esset, ut et nos invicem diligamus ^, atque ita Deics in nobis maneat, quia utique dilectio- neni Deum dixerat, statim, volens de hac re apertius aliquid eloqui, inquit: In hoc cognoscimus _, quia in ipso manemm, el ipse in nobis , quia de spiritu suo dedit nobis. Spirilus itaque sanctus, de quo dedit no- bis, facit nos in Deo nianere, et ipsura in nobis. Hoc autem facit dilectio. Ipse igitur est Deus dilectio -. Deus igitur Spiritus sanctus, qui procedit ex Deo, significa- tur ubi lcgitur: Deus dilectio est, et dilectio ex Deo est" ». Ecce his verbis aperte dicit Augustinus, Spiri- tuni sanetum esse caritatem Palrls et Filii; et in tantum quoque seniionem produxit, ut videatur dixisse, Spi- ritum sanctum non solum esse dilectloneni Patris et Filii, qua se invicem et nos diligunt, sed etiam dile- ctionem, qua diligimus Deum. Sed utruni ipse sit ca- ritas, qua nos diligimus Deuni, in sequenti explica- bitur \

Nunc \enr quod incepimus ostendere curemus, scilicet Spiritura sanctura dilectioneni esse sive amo- rem Patris et Filii, quo scilicel Pater diligit Filiuni et Filius Patrem. De hoc Hieronj^raus super deciraum se- ptiraura Psalnium '^ ait: « Spiritus sanctus nec Pater est nec Filius, sed dilectio, quara habet Pater in Filiura et Filius in Patrera. » Augustinus quoque in sexto libro de Trinitate ° ait : « In oninibus aequalis est Patri Fi- lius et est unius eiusdemque substantiae. Quapropter etiara Spiritus sanctus in eadem unitate substantiae et aequalitate consistit».

« Sive enini sit unitas amborum, sive sanctitas, sive caritas, manifestum est, quod non aliquis duorura est quo uterque coniungitur, quo genitus a gignente dili- gatur genitoreraque suura diligat, sintque non parti- cipatione, sed essentia sua, neque dono superioris ali- cuius, sed suo proprio servanles unitatem spirilus in vinculo pacis ' » . Ecce hic habes Spiritum sanctum esse quo Filius diligitur a Patre et Pater a Filio , et quo ilh duo servant unitatem pacis. « Spiritus ergo sanctus , ut ait Augustinus in eodeni , cnmraune est aliquid

Palris et Filii, quidquid illud est. At ipsa comraunio consubstantialis et coaeterna est, quae si araicitia con- venlenter dici polest, dicatur, sed aptlus dicitur cari- tas; et haec quoque substantia, quia Deus substantia est, et Deu^ caritas est ". Tria ergo sunt et non amplius: unus diligens eum qui de illo est, et unus diligens eura de quo est, et ipsa dilectio, quae si nihil est, quomodo Deus dilectio est? Si non est substantia, quo- niodo Deus substantia est?»

Cap. III.

Quod Spiritus samlus, sicut Palri el Filio est commu- niSj ila commune nomen habel proprium.

Hic notandum est, quod sicut Spiritus sanclus in Trinitate speciahter dicitur caritas, quae est Patris et Filii unio, ita et nomen tenet proprie, quqd Palri et Filio coniniuniter quodara modo congruit. Unde Au- gustinus in quinto decinio libro de Trinitate ° : « Si caritas , inquit , qua Pater diligit Filium , et Patrera diligil Filius, ineffabileni communionem demonstrat amboruni, quid convenientius, qujm ut ille pi'oprie dicatur caritas, qui spiritus est corainunis ambobus? Hoc enira sanius creditur et intelligitur, ut non soluni Spiritus sanctus caritas sit in illa Trinitate, sed non frustra proprie caritas nuncupetur, propter illa quae dictasunt; sicut iion solus in illa Trinitate vel spiri- tus est vel sanclus, quia et Pater spiritus et Filius simiiuer spiritus, et Pater sanctus et Filius sanctus, et tamen "' pip°J™" ipse non frustra dicitur Spiritus sanctus. Qui enim est corainunis ambobus, id vocatur ipse proprie, quod aiiibo communiter. Alioquin si in illa Trinitate solus Spiritus sanctus est caritas, profecto et Filius non so- lius Patris, sed etiam Spiritus sancti Filius invenitur. Ait enini Apostolus '° de Deo Patre: Translulit nos in regnum Filii carilatis suae. Si ergo non est in illa Trinitate caritas Dei nisi Spiritus sanctus, Fllius est etiani Spiritus sancti. Sed quia hoc absurdissirauni est, restat ut non solus ibi sit caritas Spiritus sanctus, sed propter illa, de qnibus satis disserui, proprie sic vo- catur » .

' Ibid. V. 11-13. — Vat. sola iiiepte quia pio qm.

- Vat. oum ceteris edd. contra originale; lp.se ergo Detis i:st dilectio.

3 Omnia in lioc capitulo sunl ex Augustino, XV. de Trin. c. 17. n. 30. et 31. — Paulo ante finem lextus post Deus dile- cUo Vat. cum paucis codd. oniittit est.

* Inli-a disU XVll. — Vat. conlra mss. et edd. I , o, 8 omiltit diteclionem post sed etiam , et liic cum ed. l legit explioatur pro explieabitnr.

° Vers. 1. — Ant'ja post Nunc edd. I , 8 enjo pro vero.

« C:ip. I. ot -S. n. fi. et 7; ex ullinio cap. eiiMii se(|ueMl"< liuius capiluli textus excerpti sunt. In fine priiiii IrMns ]iro niih nistit cod. D et edd. I, 8 subsisti t ,m\m\ ni,ii,'is i.i.Hvrci , si

' Ephes. 4,8. — Paulo ante pro siidqu suntque ac forte meliiis. Deinile codd. .\C inc textum verbis: Spiriius quoqur: pro Spiritui:

8 1. loan. i, 16. — Vat. el cd. 4 jiosl ii, omittunt : quoniodo Deus dileetio est, si mui <

" Cap. 19. n. 37. — Cod. C brevius : /V/ Patrem dHifiit Filius. Mo\ codd. BCIi n origin:'li jii-'' iiii'!fiit)i'cm lri;iinl iiii'lpiliilili-r . r

ACDE

l)io

ililiii

194

SENTENTIARUM UB. 1.