Bonaventure

QUAESTIO II.

Utrum aequalitas et similitudo in divinis dicantur secundum substantiam an secundum relationem.

nomina supradicta Secundo quaeritur, utrum inquit, non est relatio vel notio, sed naturae unitas Ad opposi-

dicantur secundum substantiam au secundum rela- , vel identitas»; et Hilarius de Trinilate ° : «Simili-

tionem. Et quod secundum substantiam, videtur: tudo est indifferens essentia»: ergo tam similitudo 1. Auctoritate Magistri in littera': «Aequalitas, quam aequalitas dicit divinam essentiam.

1 Cod. R essenlialem. Subinde post unitalem multi codd. vide supra d. t9. p. I. q. I. 2. 3, ubi et plura alia occur-

mi. ed. I repetunt quod. runt, quae hanc quaestionem conccrnunt. 2 Dist. 24. a. 1. q. 1 , et ibid. a. 2. q. 1. — Paulo supe- ' Cap. I ; aliam autem lectionem recepimus; cfr. ibi nota 4. us post duo cod. T interiicit et. 8 Hilarius in opere suo de Trin. saepe saepius, praesertim 3 Cod. V subiacet. in libr. VII. et Vlli, aequalitalem sive similitudinem (iuxta ipsum

* Quae diversitas in divinis dicitur distinctio. Cfr. supra in libr. de Synodis haec nomina eandem vim habent) Filii Dei

24.'dub. 1. ex eo demonstrat, quod in Filio Dei sit <t indifferens nalura sive

5 Maior pars codd. cum ed. 1 mensuratio, essentia ». Definitionem similitudinis magis perspicuam invenies « Supple cum codd. L quantitas scil. virtutis , de qua in libro de Synodis. Cfr. etiam hic lit. Magistri, c. 1 . pag, S29, nota 5.  :

DIST. XXXI. P. I. ART. UNICUS QUAEST. II. 538

2. Item, aequalitas dicitur secundum quanti- narum spectat ad modum dicendi secundum rela- tatem, et similitudo secundum qualitatem ' ; sed in tionem, unitas essendi ad modum dicendi secun- divinis qualitas el quantitas transeunt in substantiam: dum substantiam, ideo huiusmodi nomina nec omnino conciusio i.

ergo etc. dicunlur secundum substantiam, nec omnino secun- 3. Item, omne quod dicitur secundum relatio- dum relationem, sed quodam modo secundum sub- nem , importat distinctionem de suo principali intel- stantiam , quodam modo secundum relationem. Sed lectu ; sed simile et aequale dicunt convenientiam quia non possunt secundum hunc duplicem modum ergo non dicuntur secundum relationem. dici principaliter , sed necesse est, quod secundum 4. Item, nihil quod dicitur secundum relatio- alterum , ideo ulterius oportet quaerere , secundum oissensns in 1 1- 1- . ,. „ , ulteriorcde- m divmis. Et hic • . ,. • • •

nem, dicitur de duobus, nisi importet relationem quera modum dicendi accipmntur " terminatio-

in communi — hoc propter hoc nomen dico rela- sunt diversae opiniones. tus et distinctus — sed simile aequale important et Quidam enim dicunt quod huiusmodi nomina, opinio i. ,

specialem relationem, si eam important^ quia non secundum concretionem significata, dicuntur prin- est assignare specialiores sub ipsis, et dicuntur de cipaliter secundum relationem. Nam similes dicun-

pluribus: ergo etc. tur habentes eandem qualitatem. Quia ergo ' respicit Contra: 1. Hilarius de Trinitate': «Similitudo suppositum per se secundum quod concretum ideo , ,

Fnndamenta.sibi noH est » ; scd omne quod dicitur secundum dicitur secundum relationem. Sed in abstractione, substantiara, dicitur ad se: ergo etc. quia similitudo est unitas naturae vel essentiae, 2. Item, omne quod dicitur secundum sub- quia respicit unitatem formae primo , non distinctio- stantiam, dicitur de pluribus singulariter ; sed si- nem suppositorum nisi ex consequenti , principaliler

milis et aequalis dicitur pluraliter: ergo etc. dicitur secundum substantiam. — Sed iste raodus improbatur. 3. Item, aequalitate refertur Pater ad Fihum, solvendi non est conveniens. Nam est eadem signi- et Filius ad Patrem, sed non essentia: ergo aequa- ficatio in concreto et in abstracto in principali si-

litas non dicit essentiam. gnificato*:ergo si dicitur secundum substantiam 4. Item, aul Pater est aequalitas Filii ad Pa- unum, et reliquum similiter: ergo hoc non solvit trem, aut non. Si sic: ergo cum Fihus aequalitate quod dictum est. illa sit aequalis Patri^ Pater est aequalis sibi ; quod Secunda opinio est quod huiusmodi nomina opinio $. ,

non conceditur. Quod si Pater non est aequalitas et in concretione et in abstractione dicuntur prin- Filii ad Patrem , ergo aequalitas non dicitur de cipaliter secundum substantiani et connotant di-

omnibus: ergo non dicit essentiam; essentia enim stinctionem in suppositis. Et ratio ipsoruni est, quia Filii est Pater. cum similitudo respiciat ista duo, scilicet conve- nientiam et differentiara , immediatius et completius respicit convenientiam ". Dicuntur enira differentes esse similes, in quantum conveniunt, convenientes vero non dicuntur sirailes, in quantum differunt. Similitudo et aequalitas dicuntur aliquo modo Respicit ergo similitudo dislinctionera per modum tum secundum substantiam tum secundum materiae'^'', sed per modum formae respicit unita- relationem, sed proprie et principaliter secun- tem essentiae; et ideo completive dicitur secundum dum relalionem, ex consequenti el causaliter substantiam tam similitudo quara similis. Sed improbamr. — secundum sit,bstanliam. isla positio non potest stare. Certum enira est, quod similitudo dicitur respectus aliquorum ad invicem; Respondeo: Dicendum, quod secundum com- sed in divinis non est nisi respectus personae ad munem omnium opinionem , cura simile et aequale personam. Respectus autem personae ad personam dicant convenientiam plurium in uno, quod° de se non potest dici secundum substantiam: ergo necesse Axioma. iniportant distinctionem in suppositis et unionem est, quod hoc nomen simile, quod a sirailitudine sive unitatem in essentia. Et quia distinctio perso- imponitur, secundum subslantiam non dicatur.

1 Clr. supra pag. 342, nota 6. De minori vidc supra ' Inlellige : locutio illa in concreto ; vel : similis et ae-

d. 22. q. 4. qualis. 2 Intellige : si aliquam relationem imporlanl. — Vat. post 8 Ita benc Vat. ; pro principali significato codd. cum ed. I

si eam subiicit inquam pro quo codd. K V X aeque. substituunt partim et snpposito, parlim et in supposito vel ,

» Libr. 111. n. 23. et in sumto, quae lectiones corruptionem sapiunl. • Complures codd. ut G 1 TV W Y Z aa bb ee hic intcr- ' Codd. C L W Y addunt quam differentiam codd. R S U V ,

ponunt Pater esl aequalis Patri. perperam et dijferentiam , cod. X adiungit et secundaiio dif 5 Solummodo Vat. omittit quod; scd mos est Seraphici, ferentiam. in similibus constructionibus repetere quod. 1» Sive materialiter i. e. minus principaliler et quasi « Supple cum Vat. principaliter. — Paulo superius ante connotando. necesse est ex mss. restituimus sed, quod a Vat. abesl.  ,, ,

536 SENTENTIARUM LIB. I.

Et ideo esl tertia opinio , quod huiusmodi no- in divinis dicuntur secundum relationem quae sunt ,

opinio au- mina dicuntur secundum relationem , forraaliter lo- distinctiva relatorum, ut Pater et Filius; et talia' °'°"*' quendo. Dicunt enim respectum suppositorum distin- important respectum distinguentem, et talia impor- ctorum convenientium in aliquo uno; et ita respe- tant dislinctionem ut exercitam. Quaedam autem di- ctus cadit ibi per modum formalis, sed unitas cuntur secundum relationeui, quae sunt relativa essentiae et pluralitas suppositorum ' cadit per mo- distinctorum , ut similis et aequalis; et talia impor- dum causae. Ideo proprie et principaliter secundum tant respeclum, sed ille respectus non est notio conciusio 2. relationem , ex consequenti vero secundum substan- distimjuens, sed consequens distinguentem. Imporlat tiam causaliter loquendo. Et hoc magis dicuntur, enim distinctionem non ut exercitam, sed ut con- patet, si consideremus significationem horum nomi- ceptam. Nam respeclus distinguens est unius personae num in creaturis, unde fit translatio. Similitudo ad aliam, secundum quod est ab illa. In huiusraodi enim est^ secundum qualitatem, similiter et ae- vero nominibus importatur respectus unius perso- qualitas secundum quantitatem; et similitudo dicit nae ad aiiam, secundum quod communicant unam relationem formaliter, sed qualitatem causaliter, naturam. Et quia respectus est relatio, ideo plurifi-

similiter aequalitas dicit quantitatem causaliler catur; quia vero respectus unius essentiae, ideo di- sed relationem formaliter. Non enim est simililudo citur de pluribus.

qualitas, sed relatio, quae attenditur secundum 4. Et ideo patet ultimura quod dicitur, quod qualitatem ". nullum relativum dicitur de pluribus , nisi dicat Ad illud quod obiicitur de Magistro et Hila- 1. relationem in communi. Dicendum enim, quod hoc soiuiio op- rio, quod est essentia; dicendum, quod causaliter non solum est in his nominibus, quae important di- '°*"°""°' intelliguntur omnes tales sermones. stinctionem in communi, ut relatus et distinctus, 2. Ad illud quod postea dicitur', quod aeqicale verum etiam in liis ^ quae dicunt respectum plu- ,

dicitur secundum quantitatem; dicendum, quod se- rium, ut communicant in ahquo. Tale enim nomen cimdum dicit causam efficientem, non dicit formam; dicit respectum in communi, specificatum tamen sic de simili. ratione communicationis in uno; unde similes di- 3. Ad illud vero quod obiicitur, quod relativa cuntur ad invicem relati, participantes unam qua- Disunciio.importaiit distinctionem; dicendum, quod quaedam litatem.

SCHOLIOK

I. Constat , nnmina miile et aeqmle in Deo importare et tales sunt relationes reales. Consentit D. Bonav. Scotus hic; sed

distinctionem in personis et unitatem in essentia. Sed quaestio Bassol. dicit, haec non trahi, quod Doct. ponat has relationes

oritur, quem modum dicendi dicant principalius , utrum eum, esse realeSD.Et revera non videmus, quo iure ex ista solutione qui est secundum relationeni, an alium, qui est secundum sub- erui possit, S. Bonaventuram docuisse istam Scoti sententiam. stantiam. — Tertia sentenlia in respons., quae est auctoris III. Quoad solut. ad I. cfr. hic dub. 3. Solut. ad. L fun- — videtur esse nunc eommunis. Conveiiit S. Tliomas etiam in lioc, datur in eo, quod relationes communes in duplici sensu intel- quod « unitas essentiae et pluralitas suppositorum caditjpe;' mo- ligi possunt: scil. vel quatenus commune dicit aliquod genus dum causae j>. Nam in Comnient. (liic q. 1. a. 1.) dicit: « Uni- superius, quod sub se habet inferiores species, ut distinotus tas quantitatis est causa ipsius » (aequalitatis), et in Sum. (I. q. relatus; vel quatenus commMKe opponitur proprio, et sic plures 42. a. I. ad i.): t quia ex hoc personae sunt sibi invicem ae- personae dicuntur aequales vel similes, secunduin quod conve- quales, quod sunt unius magnitudinis et essentiae ». niunt in una essentia. II. De natura liarum relationum controverlitur. Scotus (hic IV. Praeter iam citatos: Scot., Report. hic q. I. — B.

q. 3. n. 2, d. 19. q. unica; Quodlib. 6.) docet, eas esse reales , Albert., hic a. 3; S. p. I. tr. M. q. 47. m. 1. ad 3. — Petr.

et videtur hoc respondere suae distinctioni fonnali. S. Thomas a Tar., hic q. I. a. 2. (qui doctrinam S. Bonav. fere repetit).

(loc. cit. ad 4.) omnino tenet, eas distingui tantum seeundum — Bichard. a Med., hic a. 1. q. 2. — JEgid. R., hic 1. princ.

rationem. In editione Vaticana ad marginem (iuxta solutionem q. — Henr. Gand., I. S. a. 68. q. 4. n. 8. seqq. — Durand., ad i.) legitur : i Ex his licet videre, quod apud S. Bonav. hic q. — de hac I. Biel, et seq. q. hic q. unica.

1 In codd. et edd. 1,2,3 desideratur suppositorum , in similiter et terniinantem cum verbo formaliter , aliqui codd. cod. T etiam et pluralitas, quae verba cum Vat, certe sup- omittunt solummodo primam partem huius propositionis. plenda sunt. 3 Codd. P Q adiungunt nec aequalitas est quantitas, sed ^ cum Vat. relatio. Paulo post pro et similiiudo Supple relatio, quae attenditur secundum quantitatem. multi codd. cum ed. sed similitudo ; minus congrue. Deinde 1 * Codd. I P Q obiicitur. nonnulli codd. cum ed. omittunt propositioncm incipientcm a I 5 Codd. P Q repetunt hic nominibus.  ,

DIST. XXXI. P. I. ART. UNICUS QUAEST. III.