Bonaventure

QUAESTIO I.

Utrum Pater el Filius diligant se Spiritu sancto.

Qnod autem "' sit admittenda, ostenditur auclo- 2. Item, Hieronymus super Psalmum decimum ritate et ralione. seplimum ': « Spiritus sanctus est anior Patris ad Fi- 1. Primo auctoritate sic: Augustinus sexto de lium et Filii ad Patrem » sed amore qui est Pa- , ; ,

i.Trinitate': « Non est aliquis duorum, quo genitus a tris ad Filium, Pater amat Fihum, et e converso:

gignente dlligitur genitoremque suum diligit » : si ergo etc. ergn est aliquis, et non est Pater vel Filius, ergo est 3. Item , Bernardus de Amore Dei ' « Amas :

Spiritus sanctus. te, inquit, amabilis Domine, cum a Patre et Filio

superius vorbis sapientia genita adiungit, rursumque paulo in- ^ Vat. addit: Et determinat cum hoc, quod in Trinitate ferius posl verbii sapiens sapientia inlerponit quam genuit, est dilectio, quae est Triniias , et in Spiritu sanclo est dile-

vel sapienlia. ctio, quae non est Trinitas. Et hoc ibi: Et sicut in Trinilale. 1 Proposilionem incipienlem cum Secundo et finienlem 3 Codd. P Q aa bb cum ed. voci lectori praefigunt pru- I

cum solet etc. Vat. sic iransformavit : Secundo movet hanc denti.

quaeslionem, utnm Filius sit sapiens sapientia genita, vel * Codd. P Q addunt hie. ingenita. Et determinat eam ajfirmative quantum ad primam 5 Supple cum Val. islnlocutio: Pater et Filius diligunt se partem scilicei quod sil sapiens sapieniia genita. S. Tliom., , Spiritu sancto. hic in divisione texlus ait: In secunda inquirit, utrum Filius ^ Cap. S. n. 7, de quo vide hic lit. Magislri, c. I.

sit sapiens sapienlia genita, vel ingenita , et determinat eam ' Vers. 1. Vide supra d. X. c. 2. prinio oslendens, quod non est sapiens sapientia genita, sed s Intellige opus de Contemplando Deo , c. 7. n. 1 4, qiri liber

sapienlia ingenila: secundo ostendens, quod cst sapiens per falso Iribuebatur S. Bernardo. In ipso textu post verbuni Do- sapienliam genilani. mine originale addit in te ipso.  : , :

DIST. XXXII. ART. I. QUAEST. 1. S57

procedit Spiritus sanctus, amor Patris ad Fiiiiira, Spiritus sancti; sed haec est falsa: Pater est sapiens et Filii ad Patrem, et tantus amor, ut sit unitas». sapientia genita: ergo et illa similiter. 4. Itera, ratione ostenditur sic: Magister Hugo 3. Item, omne plurale infert singulare; sed haec de sancto Victore facit talera rationera in epistola est falsa: Pater diligit se Spiritu sancto: ergo et pri- quadam ad Bernardum ' : « Si recte diceris araare ma. Si dicas, quod diligere tenetur notionaliter ; iKefhcna?. amore, qui a te procedit, cur non Pater et Filius contra: nulla notione contingit mutuo reflecti unam recte dicuntur amare amore, qui ab ipsis procedit » ? personam super aliam = sed secundum dilectionera ;

Et iterum ibidera : « Si Spiritus sanctus esset araor est mutua reflexio in praedicta locutione: ergo dili-

cordis tui , sicut Patris et Filii , quis, quaeso, posset gere non tenetur notionaliter : ergo idem quod prius. negare, Spiritu sancto, hoc est araore tuo, te diJi- 4. Item, nulla notio convenit tribus; sed dili-

gere » ? gere Spiritu sancto convenit tribus. Nara Pater di-

5. Iteni, alia ratione videlur sic: sicut se habet ligit Spiritu sancto, et Fihus dibgit Spiritu san- verbura ad dicere, sic amor ad diligere; sed Pater cto, et Spiritus sanctus diligit Spiritu sancto, quia Verbo suo, quod ab ipso procedit, dicit se et orania^, se ipso: ergo non tenetur notionaliter: ergo idera quia Pater Verbo suo, quod ab ipso procedit se , qnod prius. ipsum declarat: ergo Pater et Fihus amore, qui ab 5. Itera, Pater et Filius eodem amore diligunt ipsis procedit, se ipsos diligunt. se et nos; sed dilectio Dei ad nos est essentiahs, 6. Itera , sicut fdius non potest produci nisi ge- cum connotet effectum in creatura: ergo sirailiter

nerando, sic nec amor nisi diligendo: ergo Pater et cura dicitur: diligunt se.

Filius diligendo se producunt Spiritum sanctura', qui 6. Item, si tenetur notionaliter, quaero, pro qua Quacsiio in est amor personalis: aut igitur dihgendo amore, qui notione? Non est dare nisi spirationem: aut ergo est Spiritus sanctus, aut qui non est Spiritus san- j active, mXpassivc. Si active: ergo idera est diligunt ctus. Si amore, qui non est Spiritus sanctus, aul se quod spi?-ant; sed haec falsa: spirant Spiritu amor ille est essentialis, aut personalis: non perso- sancto ", ergo et prima. Si passive; contra: illa non nalis, quia tunc essent duae personae in divinis, praedicatur de Patre et Filio, sed de solo Spiritu quibus conveniret amor proprie, quod est impossi- sancto. Si dicas , quod denominative praedicatur bile; similiter nec essentialis, quia ille est Spiritus contra: omnis proprietas, quae de persona praedi- sanctus. Et iterura, si essenlialis , tunc ergo, cura catur in divinis in concretione, praedicatur et in conveniat Spiritui sancto, Spiritus sanctus siraihter abstractione ' : ergo cum processio non conveniat produceret. Restat igitur, quod producant Spiritura Patri et Filio in abstractione : ergo nec denominative. sanctum dihgendo se araore, qui est Spiritus san- ctus: aut igitur dihgendo se, aut dihgendo aliud a CONCLUSIO. se. Non aiiud, quia tunc aliud exigeretur ad pro- ductionem Spiritus sancti: ergo diligendo se Spiritii- Ista locutio falsa est, si tenetur essentialiler sancto, producunt Spiritum sanctum: ergo Pater et vera autem, si tenelur notionaliter. Filius dihgunt se Spiritu sancto. CoNTRA : 1. Diligere idem est quod velle bo- Ad praedictorura inteUigentiani no- :

num', et velle ideni est quod esse: ergo cura baec tandura , quod quidam pi-aedictam locutionem sim- opinio i. sit faisa: Pater et Fiiius sunt Spiritu sancto, haec pliciter negaverunt et dixerunt, oinnes consimiles simihter: dihgunt se Spiritu sancto. retractatas esse a beato Augustino in sua simili, in

2. Item, sicut se habetsapere ad Patrem respe- hac scihcet: « Pater est sapiens sapientia genita ' ». ctu Fihi, ila diligere ad Palrem et Filium respectu — Sed haec solutio non polest stare , quia non so- improbaiur.

' Habetui- apud RicJtard. de S. Vict. in opere , quod in- ergo eo quo Paler et Filius se diligunt, siint; sed non smH scribitur: « Quomodo Spiritus est amor Patris et Filii», ubi et Spiritus sancius , e.tc.

sequeus textus invenilur, qui verbotenus transcriplus est, ex- 5 Scotus, hic q. 1. n. 1, hoc ita proponit: Nullus actus cepto solo vcrbo esset, cuius loco originale exhibet dice- notionalis est conversivus in idem agens, a quo est vel proce- reiur. dit, proptcr distinctionem , quam talis actus requirit inter agens ^ Codd. L interiiciunt secundum Anselmwm in Monolo- et terminum. gio, de quo cfr. supra d. 27. p. 11. q. 2. fundam. 4. Ibidem « Pro Spiritu sancto Vat. cum uno et altero cod. se. — et in seqq. quaest. istius dist. quae hic sequuntur explanala Mox post illa supple: spiratio passiva, vel cum Vat. notio. invenies. — Vat., suffragante solo cod. cc, praetermittit verba ' Cfr. supra d. 27. p. I. a. 1. q. 1 , et de praedicatione omnia usque ad conclusionem ergo etc. Eadem Vat. in inilio denominativa vide supra d. 5. a 1. q. 1. ad 2, nec non pag. 473, huius argumenti pro ratione videtur substituit ratio for- nota 1. — Pro verbis in ahstractione et in concretione , quae matur. in hac propositione occurrunt, multi codd. substituunt abslra- ^ Pro Spiritum sanctmn codd. L aa amorem. cte (aliqui abstractive) et concrete (nonnulli concretive). Aristol.. 11. Rhctor. c. de Amore {c. i.): Est igilur amare De qua cfr. hic lit. Magistri, c. 2. notula. Dicla alio-

vellc alicui bona. — Post verba subsequentia supple el velle rum Sanctorum , quorum mox fit menfio, invcnies hic in fun-

in Deo. — Immediate post verbo csse codd. aa bb adiungunl damentis.  338 SENTENTIVRUM LIB. I.

lum .Uigustiuus eaui dicil, sed eliaiu alii Sancli, quo- .Vd illud quod obiicitur. quod non possit teneri aii diinoui- '''«'n "pli- . ,,. , .

runi dicta .Vugustinus non retractat. notionaliter ; intelligendum est, quod sicut generatio "i^™'

Ideo fuerunt alii, qui eani siuipliciter conces- dupliciter potesl significari, uno modo, ut dicit enia- opinio 3. serunt diceiites, haiic locutionein debere inteliigi per nationem, alio modo, ut dicit wtorf«m emanandi su- rasiiuciio.

appropriatimem , non propriekUem , ut sit per peraddita expressione: et primomodo per hoc ver- sensus: Paler et Filius diligunt se amore, qui ap- bum generare, secundo modo per hoc verbum dicere impiob.iiur. propriatur Spiritui sancto '. — Sed ista solutio non signiticatur, sic et spiratio dupliciter potest signifi-

potest stare, quia tuiic similiter liaec esset conce- cari. Primo modo per hoc verbum quod est spirare; denda: Pater et Filins sunt boui Spirilu sancto; secundo modo per hoc verbiim quod est diligere.

cum Spiritui sancto approprietur bonitas", quae ta- Quemadmodiun enim dicere importat generationem NoiaDdum. men nullo moilo conceditur. Igitur prinia opinio non et ultcrius quandam expressionem circa personam,

potest stare. quae simpliciter tales locutiones negat, sic et diligere, Unde sicut dicere importat actum cum multiplex auctoiitas eas dicat; similiter sequens, generandi et declarandi ^ sive exprimendi, et ra-

quae eas simpliciter concedit, non potest stai'e, cum tione actus declarandi dicitur: Pater se dicit Verbo,

multiplex ratio contradicat. hoc est, se declarando sive expririiendo generat Ver- Restat igitur eligere opinionem niediam, scili- bum, vel generando Verbum se exprimil Verbo; sic opinio3, cetquod uno modo sit vera, alio niodo falsa. Nam et in proposito diligere importat actum connectendi Sla'''' hoc quod est (Uligere potest teneri essentialiler , vel sive concordandi et spirandi, et ratione actus con- notionaliter. Secundum quod tenetur essentialiter. nectendi dicitiir: Pater et Filius diligunt se Spiritu sic coraplacentiam dicit voluntatis quae communis , sancto, hoe est, invicem concordando spirant Spiri- est Secundum quod tenetur nolionaliter sic tribus. , tuin sanctum, vel spirando Spiritum sanctum invi-

dicit voluntatis fecimditalem ad producendam perso- cem connectuntur. Ex his patent obiecta. nam ex se, quae quidem feciuiditas solum est in Quod enim obiicitur de mutua reflexione, patet duobus, quamvis voluntas sit in tribus. Si ergo te- responsio , quia haec est ratione actus essentialis

conciusio 1. neatur essentialiter , falsa est locutio. quia tunc se- cointellecti ".

quitur, quod Paler et Filius sunt Spiritu sancto^ Et 4. S. .\d illud quod obiicitur, quod diligere in hoc sensu iiroiioinpn ciiin verbo construitur reci- Spiritu sancto convenit tribus et dicitur respectu coaciasio i. proee. Si aulciii /(()//();(((//7/v, vera est, sicut probant creaturae; dicendum, quod non convenit tribus ra- rationes ad opposiluni. Et in hoc sensu pronomen tione spirationis, quara importat; et ideo , quamvis construitur cum verbo retransitive. Unde sensus est: dicatur respectu creaturae, non taraen dicitur essen- Pater et Filius diligunt se, id est, Pater diligit Filium tialiter oranino, sed connotat aliquid essentiale; di-

et Filius Patreni; et tunc vera est locutio, quia cit taraen notionem ratione respectus, quem irapor- amor, qui est Spiritus sanctus, est amor nectens tat ad personam, sicut supra dictum est de Verbo Patrem cum Filio et e converso; et tunc non licet et Dono'. inferre: ergo Pater diligit se Spiritu sancto. 6. Ad illud quod ultimo obiicitur , pro qua ^^^f°_ Ex hoc patent Iria prima. Nam primum I. 2. 3. notione stat: patet, quod stat pro communi spira- "''«'"'^' soiQiio op- procedit secundum quod diligere tenetur essenliali- tione ; tamen non licet pro eo ponere verbum spi- positormn. ^^^, secundum similiter, nam sapere non dicitur _ randi, quia aho modo iraportat illara notionem. notionaliter , sicut diligere , sed vel est commune, Unde sicut conceditur haec: Pater dicitVerbo, non vel appropriatum ; tertium siniiliter, quia procedit taraen haec: Pater generat Filio, et tamen dicere secundum quod obliquus^ construitur reciproce, et importat ipsam generationem ; sic * in proposito in-

tunc diligere tenetur essentialiter. telligendura est.

' 1'oitasse lectio genuina est, quae liabetur in cod. T : Pater 5 Pro (lectarandi Vat. cum aliquibus codd. Iiic ct paulo et Filiui diligunt se Spiritu sancto , cui appropriatur amor, post dicendi rursumque dicenilo pro se declarando. cui lecUoni favere videntur multi codd., in quibus invenitur cui ^ Nam verbum diligere, notionaliter sumtum, non solum appropriatur pro qni appropiiaiur. significat productionem Spirilus sancti praecise, quae pi'oprie - Maior pars codd. et ed. I sic: cui Spirilui sancto ap- signilicatur verbo spirare, sed significat plus: eonnotat cnim propriatur bonitas ; minus congrue. simul cum cmanatione S|)iritus sancti actum iimoris seu actum 3 Plures codd. cum primis edd. Spiritus sanctus. — De concordantiae , qui est quid essentiale; et ralione liuius habetur

duplici coiislructione , reciproca scilicet ot retransitiva, notamus, rellexio. — Pro Imec est ratione actus multi codd. pei'peram ijuod constructio reciproca ea est, jn qua actio verbi imme- hic est actus , et subinde pro essentialis cointellecti Vat. «o- diate regreditur ad substantiam, a qua egressus fuerat, v. g. tionalis (cod. cc et edd. 2, 3, 4, 5, 6 essentialis) communiter Socrates diligit se; et facta liac coiislructione , sensus locutionis, intellecU. Lectio ed. 1 et eodd. L haec est : quia lioc est de qua hic agitur, esset: Pater diligil se, et Filius diligit se actus essentialis communis inteltigendi ; lectio cod. I haec: Spiritu sancto ; quod falsum est. Constructio autem retransitiva quia haec esl communis ratione actus essentialis communis illa est, in qua actio verbi egreditur ab aliquo supposilo in aliud, cointetlecti. et iterum regreditur ad primum suppositum, v. g. diligo te, ut ~ Dist. 27. p. II. q. 2; et d. 18. q. 2. seqq. — Paulo su- lu diligas me. Cfr. Priscian., XVII. Grammat. c. 10. et 17. perius in Vat. et cod. cc desideratur ratione. Intellige: casus i. e. accusativus se. 8 Cod. Z addit et.  DIST. XXXII. ART. l. QUAEST. II.

SCHOLIOK

I. Haec quaeslio supponil, Spirilum S. procedere per mo- ad nos sil omnino essentialis , licet connotel aliquid essentiale. dum mutuae caritatis et ut nexus Pati'is et Filii, de quo vide Expressius idem docetur a S. Thoma (loc. cit. ad 3.), ubi ait:

supra d. 10. a. 1. q. 2-.S, et a. 2. q. 2. — De sensu tiuius X Dicendum, quod Pater non solum Filium, sed etiam se et nos locutionis PetrusLombardus (liic c. I.) niliil ausus est definire, diligit Spirilu S. ». Scotus vero (loc. cit. n. 14.) iuxta viam multaeque e.xortae sunt opiniones, quarum quinque ab Alberto, suam lioc non approbat, et etiam Suare?. puUit, loculioncm novem a S. Tlioma (.in Comment. liic q. I. a. I.), tres hic a hanc non esse propriam nec facile usurpandam. De fundamenlo S. Bonaventura recensenlur. Prima opinio liic posita, quod sententiae Angelici et Seraphici cfr. supra d. 27. p. II. q. 2, et S. Augustinus lianc ipsam locutionem retractaverit, adscribitur d. 18. q. 2. 5. — Propositionem vero hanc: Pater diligit se cuidam Gotfredo; sncundam sequitur Durandus, qui (liic q. 1.) Spiiitu S., Seraphicus (in fine corp.) non videtur concedere, dicit, quod « omties pracdictae propositiones sunt simpliciter quam tamen S. Thom. (S. I. q. 37. a. 2. ad 3.) et Scot. admit- falsae, si diligere sumatur notionaliter ; si vero sumatur essen- tere non dubitant. S. Bonav. autem loquitur ibi de amore pure tialiter, sic sunt verae, licet sint impropriae et ideo exponen- essentiali et de Spiiitu S. personaliter, non autem de diligere qua- dae » (scil. ut accipiantur per appropriaiionem , quia amor tenus « importat etiam personam productam per modum amo- appropriatur Spiritui S.). Haec sententia evertitur duobus argu- i'is, qui habet habitudinem rem dilectams (ita S. Thom. ad mentis positis in corp. (sed distinctis locis). Tertia opinio est loc. cit.). De diligere non omnino essentiali S. Bonav. tractat in

Hugonis a S. Victore, cui S. Bonav., 3. Thom., B. Albert., solut. ad 4. 6, ubi disserit de diligere accepto notionaliter, et Alex. Hal. (falso ipsi atlribuitur sententia Durnndi), Petr. a Tnr., connotante aliquid essentiale, ac distincto a spirare, sicut dicere Richard. a Med. aliique suffragantur. Haec optime explicatur a (jenerare. iVam tcrmini spirare et diligere eandeni quidem in solut. ad 3. (cfr. supra d. 27. p. II. q. I , et d. 1 0. dub. 3.). rem, sed diversa ratione significant. DilTeriint enim sicu t octe, — Scotus utitur fundamentis u S. Bonav. ad 3. iaclis, distin- quo persona producitur differt a modo huius productionis. Scd ,

guendo inter amorem essentialem et notionalem (sicut inter transitus a r« ad modum est conlra regulas logicae. Quoad intelligere et dicere), et resolvit, locutionem esse falsam, tum si solut. ad 6. cfr. S. Thom. loc. cit. ad 2. diligere sumatur pure essentialiter , tum si sumatur pure no- III. Alii auctores hanc quaestionem simul tractanl cum se- tionaliter; nihiloniinus eandem esse verani, si sumatur medio quenti. Alex. Hal., de hac et seq. q. S. p. I. q. 67. m. 3. a. 3. modo, ita ut sensus sit: producunt Spiritum S., habentem — Scot., de hac et seq. q. hic et Report. q. 1 . — S. Thom., hic habitudinem quandam ad pi-oducentes , quorum ipse est rmor. q. 1. a. 1 ; S. I. q. 37. a. 2. — B. Albert., de hac etseq. q. hic Idem arguit etiam contra rationes S. Thomae satis subtiliter. a. 1. 2; S. p. I. tr. 12. q. SO. m. 1. q. 3. incid.— Petr. a Tar., de Cui placent hae disquisitiones subtiliores quam uliliores, videre hac et seq. q. hic q. 1 .— Richard. a Med., de hac el seq. q. hic eas potest apud Caietan. (ad S. I. q, 37. a. 2.); apud Conimen- a. 1.2. — /Egid. R., de hac et seq. q. hic 1. princ. q. 1. — latoreni Scoti Lychetum (hic q. 1.); et Bada, controv. 17; Ma- Henr. Gand., de hac et seq. q. S. a. 61. q. 7. — Durand. de ,

cedo, coll. 9. diff. I, aliosque multos utriusque scholae auctores. hac et seq. q. hic q. 1 . — Dionys. Corth. , hic q. —1 . de Biel, II. In solut. ad 5. negatur minor, scilicet quod dilectio Dei hac et seq. q. hic q. 1.2.