Bonaventure

QUAESTIO I.

Utrum proprietas sit persona.

Quantum ergo ad primum quaeritur de com- cumque se ipso referatur — unde quanivis niateria paratione proprietatis ad personam. Et quaeritur, se ipsa referatur ad formara , tamen non est ipse re- utrum proprietas sit persona. Et quod non , osten- speclus ad formam ' — ergo cum in divinis per- ditur hoc modo. sona vere sit substantia absoluta, relatio sit verus 1. Ubicumque est vere determinans et determi- respectus, quantumcumque se ipsa referatur per- . natnm secundum rem, ibi determinans differt a de- sona, non est verus respectus sive ipse respectus, terminato — nam si non difTert, non est determinans nec e converso: ergo jDroprietas non est ipsa per- vere, sed totum est determinatum — sed persona sona. in divinis est vere determinatum, et proprietas vere Ex his tribus suppositionibus arguebat Porre- delerminans, quia proprietas vere et non secundum ianus quod persona non est proprietas nec e con- , ,

modum dicendi solum distinguit personam: ergo verso. Et quia omne quod est in persona, est proprietas differt a persona. Sed differentia non persona propter summam simplicitatem, arguebat praedicatur de se in abstractione ' : ergo nec pro- ulterius, quod proprietates non sunt in personis, sed prietas de persona, vel e converso. assistunt.

2. Item, ubicumque est vere abstractum et con- 4. Et quod ista positio sil conveniens, videtur cretum, ibi differt quod abstrahitur ab eo, a quo auctoritate Boethii de Trinitate '. Dicit enim , quod abstrahitur - ; sed proprietas significatur in concre- «relatio non in eo quod est esse consistit, sed in

tione ad personam, cum rticitur Pater, et in abstra- comparatione » ctione, cum dicitur paternitas, et non tantum est 5. Item, hoc ipsum ostenditur ratione, quia differentia in modo loquendi, quia aliquid dicitur omne quod advenit alicui et recedit sine sui muta- de Patre, quod non de paternitale: ergo vere dif- tione, non praedicat aliquid, quod sit in illo, sed fert paternilas a persona. Sed quod vere differt ab solum * assistens; sed relatio est huiusmodi, ut patet alio non praedicalur de eo in abstractione : ergo etc. in dextro et sinistro: ergo etc. Cum ergo proprie- 3. Item, ubicumque est absolutum et respecti- tates sint relationes, non sunt personae nec in per-

vum, absolulum non est ipse respectus, quantum- sonis, sed assislunt.

' Sic non dieitur: rationale est rotionalitas. Hoc argiimen- * Cap. S: « Quae tota non in eo quod est ei

tum Gilb. Porret. insinuatur liic in li(. Magistri , c. I. circa sed in eo quod est in comparatione aliquo modo se habere ». medium. Ibid. insinuatur et proxime sequens argumentum de quo vide ,

' De quo vide supra d. 27. p. 3. supra pag. 433, nota 3. Cfr. eliam Comment. Gilb. Porret. in 1. q.

Vide supra d. 3. p. II. a. I. q. 3. ad i. — Mox posl abso- liunc locum. — Sola Vat. in lioc textu perperam omittit non. luta codd. IXbb cum ed. subiiciunt et. 1 Aliquanto infcrius 5 Val. cum cod. cc addit est. cod. T omittit verba venis respectm sive.  —

SENTENTIARUM LIB. I.

CoNTBA : 1 . « Omne simplicissimuni est id qnod c NcLus 1 0.

Fandamenta.habet, excepto eo, ad quod relative dicitur». Haec est .\ugustini undecimo de Civitate Dei ' et per se Proprietas esl persona et in persona, tame)i pro-

nota est; sed divina persona est simplicissima, ali- prietas et persona differunt secundum modum ter non esset Deus, et non dicitur relative ad pro- se habendi.

prietatem: ergo est proprietas. 2. Ilem , omne perfectissimum est omne illud a Respondeo Dicendum quod de comparatione : ,

quo perfieitur et denominatur haec per se nota — proprietatis ad personam triple^ fuit opinio. est, quia aliter denominans et perficiens esset perfe- Prima positio fuit. quod proprietates non sunt opinio i

ctius eo; et Aiigustinus islam proponit quinto de persomie nec m personis, sed assistunl personis, Trinitate quod quia ipse Deus est ma- '^ dicens sicut relationes. Et ratio, quae movit istos, fuit per-

— ,

ximus, ideo est sua magnitudo sed persona di- sonarum pluralitas et divina simplicitas. Quia enim vina est perfeclissimum quid et denominatur sua personae" plures sunt, plures habent proprietates, proprietale: ergo persona est sua proprietas, et Pater quae vere differentes sunt. Et quia differentes sunt. est paternitas. si essent in persona, auferrent ei simplicitatem.

3. Item , omne simpliciter primum est quidquid Quae cum non possit auferri a divinis, posuerunt, habet, excepto eo quod est ex illo ' nam si habet — proprietates esse assistentes personis, non esseper-

aliquid quod non sit ab ipso, vel qiiod non sit smias. Et huic videtur consonare natura relationis, ipsum illud est aeque primum nt ipsum ergo quae non videtur esse in substantia ' nec praedicare — , :

ipsum non erit simpliciter primum — sed Pater lia- aliquid in subiecto, sed dicere respectum ad aliud.

bet paternitatem , et paternitas non est ab ipso, et Et haec positio, etsi rationabilis aliquo modo fuit, improbaial ipse est simpliciler primus: ergo Pater est paterni- tamen stare non potest, quia ponebat, reJationes in

tas, eadem ratione FiUus est filiatio, et Spiritus san- divinis nec Deum esse nec creaturam. Unde etsi in ctus processio. principio sui modicum contineret errorem, ducebat

Ex his concludilur, quod proprietates non sunt tamen ad magnum " ; et ideo retractata fnit in Con- Reiraciaii| tantum personae, sed etiam in personis. cilio Rheniensi, et rnagisler Gilbertus Porretanus ore 4. Et quod istud verum sit , videtur auctoiH- proprio retractavit. tale Hieronymi in libro de Expositione fidei catholi- \A&o Mi secunda opinio", multum differens ab opinio 2.,

cae ad Damasum^: « Tres, inquit, personas expres- ista, quod proprietates omnino sunt per- videlicet,

sas sub proprietatibus distinguimus ». sonae nec differunt nisi solummodo in modo loquen- 5. Item, hoc videtur ratione. Quia omne quod di, et tantum sunt tres proprietates, sicut sunt tres

est, aut est ens per se et in se, aut in alio ^. Pro- personae. Et ista positio fundata est similiter super prietates igitur aut suntper se entes, et ita substan- divinam simplicitatem. Quia enim personae sunt sim- tiae; aut in alio. Si in alio, non nisi in personis, plicissimae, se ipsis distinguuntur, et ipsae sunt suae

quia proprielas non est nisi in eo cuius est proprie- proprietates nec habent alias differentes re, sed solo tas. Si per se, ergo proprielas est substantia: aul modo loquendi. Et ista positio fuit magistri Praepo-

ergo creata, aut increata, aut media. Sed non sitivi, et magis est probabiUs quam praecedens. creata , nec media — illud constat — restat ergo, Attamen ipsa improbata estsupra, distinctione vige- quod increata: ergo sunt personae. sima sexta '" , quia una persona plures habel rela-

' Cap. 10. n. I: Ideo simplex didlur, quoniam quod liabel, * Vide supra d. XXV. c. 3. — Pro ad Damastm codd. hoc est, cxceplo quod relative quaeque persona ad alleram di- et edd., except. 4 et S, ad Pliilippum. citur. — In cod.Haec est additur regula. post ^ Cfr. supra pag. 116, nota 6. — Mo\ pro substantiae Vat. Cap. 10. n. 11: Deus autem, quia non ea magniludine cum paucis codd. substantia. magnus esl, quae non est quod est ipse, ut quasi particeps 5 bb et ed. 1 hic additur vere. In cod.

eius sit Deus, cum magnus est alioquin illa erit maior ma- — ' Codd. E F I M X aa bb subiecto.

gnitudo quam Deus, Deo autem non est aliquid maius ea — 8 .\ristot., I. de Caelo et MuHdo text. 33. {<.: Ei.): i Qua-,

igilur magnitudine magnus est, qua ipse est cadem magnitudo. propter quod in principio modicum est, in fine fit perquam Cfr. et VI. c. 7. n. 8. seq. Mox post qaod ex codd. M — Z I WX magnum», quam sententiam .\verroes in suo Commenlario in bb restituimus coniunctionem quia, quae in Vat. desideratur. hunc loeum sic exprimit « minimus error in principiis vel in :

Codd. I X bb omittunt ipse ante Deus. Paulo superius pro aliter principio rei est magnus in ultimo ». Haec Averrois verba postea denominans mulli codd. cum ed. 1 incongrue tunc denominans. apud Scholasticos fi-equentissima eranl. Paulo ante pro con- — Deinde post eo cod. (L in marg.) addit: ad minus secun- tineret Vat. cum aliquibus codd. et ed. 1 conlinet. dum quid; et si secundum quid: ergo simpliciter, maxime ^ Codd. I Y et ed. 1 posido. Paulo inferius anto voccm in simplidssimo , ubi nmi est quid et quid. In flne argumenti tantum cod. T repelit quod. voci paternitas ced. I praemitlit swa. '" Quaest. 1-3. — Posl Attamen in initio huius propos. cod. ^ Codd. I M bb cum ed. 1 ab illo. I et ed. 1 subiiciunl et.  ,

DIST. XXXIII. ART. UNICUS QUAEST. I. 573

quae sunt verae relationes; et plures perso- et secundum illum respectum transit ' quia tamen Itiones, nae habent unam proprietatem et una persona alio ; manet in comparatione ad terminum, hinc est, quod ;

et alio modo se habet ad Filium et ad Spiritum relatio non tanlummodo loquendi differt, nec tamen sanctum, etiam secundum rem. Ex quo necessario oportet,quod sit ibi vera abstractio. modo differt proprie- sequitur, quod realiter aliquo Ad illud quod obiicitur tertio, quod absolu- 3.

tas a persona, et non solum in modo loquendi, si- tum non dicilur de respeclivo; dicendum, quod ve- cut dicebat magister Praepositivus. rum est in creatura, quia respectus ipse verus aut neisuo m Et propter hoc intelligendum , quod ulraque esl alius per essentiam , aut in comparatione ad aliud fe™ '°"rei'i """«'' "=»• ludicium de praedictarum positionum aliquid veri dixit et in per essentiam, ut materia et forma, quorum „3^. nione.^^^aliquo defecit. Nam prima, quae dicebat, quod pro- trum est in divinis : unde respectus in creaturis po- prietates aliquo modo differunt a personis, verum nit dependenliam, et ideo privat summam simplici- dixil; sed in hoc male, quod dixit simplmter dif- tatem, et ideo non praedicatur in creaturis. Omne ferre. Sequens , quae dixil, quod proprietates sint enim simplicissimum est independens omnino". In personae, verum dixit; sed in hoc excessit, quod divinis autem relationes dicunt respectum sine depen- dixit, quod nullo modo differunt a personis. dentia; et ideo non privant summam simplicitatem Ideo ex his duabus positionibus conflatur ' una et ideo dicunlur de hypostasibus. conciusio ). vera et communis positio, quam tenent modo ma- 4. Ad illud quod obiicitur postmodum , quod gistri communiter, quod proprietates .sunt personae onines relationes sunt assistentes; dicendum, quod' et in personis, tamen aliquo modo dilferunt a per- esse in comparatione dicuntur a Roethio, non quia Expiicaiur

sonis. — Et quod ista positio sit conveniens, patet, non sint in re, sedqnia, cum sinl in re, non snnt Raiio. si quis inspiciat naturam proprietatum. Dictum enim in ea absohUe, sed in comparatione ad alterum; est supra^, cum quaerebatur, quid esset proprietas quo quidem mutato et corrupto, contingit relationem in divinis, quod erat relalio. Dictum est etiam, quod pariter corrumpi et desinere propter hoc, quod non relatio ratione comparationis, quam habet ad subie- est in subiecto absolute, sed ad alterum; nihilomi- ctum, transit in substantiam in divinis; et ideo de nus tamen est in subiecto. subiecto suo omnino vere praedicatur, ut Pater est 3. Ex hoc patet responsio ad illud quod obiicit. paternitas. Ratione vero comparationis , quam habet Nam illud non habet veritatern nisi in ente absoluto, ad obiectum, manet verissime in divinis et habet non respectivo. Et illud " trahitur ex ratione et ver- quodam modo differenliam a persona; nec facit se- bis Roethii: ex ralione, quia quando dico, hoc esse Probatio i. cundum hoc compositionem sed distinctionem respe- , ordinatum ad aliquid. non nihil dico de illo, de ctu cuius est. Compositio enim attenditur per cnm- ' quo dicitur, et quando de aliquo, quod non habet jfoiandum. parationem proprietatis ad subiectum, distinclio re- ordinem, fit habens ordinem, quia non erat illud ad spectu obiecti. El ex hoc patet, qu(jd proprietas est quod ordinaretur — et ideo ordo erat in potentia persona et m per.tona, quia idem est per essentiam in hoc non' ratione sui, sed ratione eius ad quod conciusio 2. sive modum essendi, dilfert tamen quantum ad ' est — quantum est ex parte sui, erat in actu ; et ideo, modum se habendi. — Concedendae igitur sunt ra- nulla mutatione facta in ipso, sed in obiecto, intro- tiones, quod proprietates sani personae et inpersonis. ducitur in esse et desinil. Et hoc patet ex verbis Probaiio 2. \. El patei ex dictis responsio ad primum argn- Roethii, quia Roethius non negat simpliciter, quod soiutio op- mentnm. Quia enim aliquantulam habent diiferentiam relalio non in eo quod est esse consistit, sed non posiorum. pj.pp|,jgjgg ^ persoua penes modum se habendi, ideo totaliter consistit. Unde dicit": « Non potest praedi- proprietas vere determinat et distinguit; hoc tamen catio relativa quidquam rei, de qua dicitur, per se non tollit praedicationem', quia raodus ille non addit addere, vel minuere, vel mutare, quae non tota in aliam essentiam. eo quod est esse consistit». Ex hoc innuit, quod 2. Ad iUud quod obiicitur secundo de abstra- aliquo modo consistit; et ideo nec in creaturis nec ctione, dicendnm, quod non est abstractio secundum in Deo est verum dicere , quod relatio non sit in ali- rem, sed solum secundum modum intelUgendi et quo; sed verum est dicere, quod non tota esl in ali- loquendi : qnia abstractio respicit subiectum in quo. quo absolute.

1 Cod. bb conficitur. ratione plurimi codd. cum cdd. 2, 3, i, 3 perperam in relatione; 2 Dist. 26. q. 2. cod. T sic : quod non esse relationes dicuntur, nOH quia etc. 3 Codd. T X modum praeniiltunt secundum. Paulo voci « Cod. T hoc, cod. L idem, alii codd. falso ideo. Paulo post voci rationes cod. R bene adiungit ostendentes. superius post absoluto cod. T et nonnulli alii inserunt el. ,

* Scil. qua proprietas praedicatur de persona ' et e con- " Pro in hoc non codd. M P Q X et hoc non, codd. verso. nec hoc, cod. T brevius sic: in hoc , tamen ratione sui erat 5 Supple cum Vat. m subsiantiam. In (ine solutionis ante in actu , et ideo etc. vera Vat. cum paucis codd. omittit ibi. '» Libr. de Trin. c. 5. — In loco citato Vat. quae mutavil " Cfr. supra pag. 169, nota i. in quia, renitentibus tum codd., tum ed. 1, tum etiam textu ' Simul audi relaiionts. — Immediate post pro m compa- originali.  , ,

SENTKNTLARUM LIB. I.

SOHOLIOK

I. Quod sint proprietates in divinis, iam supra (d. 26. q. I.) modo dicendi. Hic error refutatur argg. 3. 5. in ruiidam. ct in probalum est, el simul aliquid dictum est de naiiira earum corp. — Media igitur et vera sententia statuil, tum quod propric- et de duabus exlremis falsisque opinionibus Gilberli Pori'etani liites snnt personae per idenlitatem, tum qupd sunl in personis et Praepositivi. In hac quaestione nalura propriet.rtum accnra- propter quandain distinctionem , ab intellectu noslro necessario tius determinatur. — Gilbertm, Episcopus Piclaviensis (f IJSi), et saltem cum fundamento ex parte rei faciendam. Dc natura in pliilosophia immoderato realismo addiclus, ex sententia Boe- huius distinctionis doctores in modo loquendi differunt, de quo thii (in i. ad opposil.), quod relatio habeat tanlum esse in com- vide supra d. 26. q. I. Scholion , et hic solut. ad I.

paratiotw, id est in ordine ad terminum, inferre voluit, rela- II. Quoad solut. ad 2. cfr. supra d. 27. p. I. q. 3, ubi nega-

tiones non csse personas , nec reduei per identitatem ad essen- lur, quod in proprietatibus sit vera abstractio. Oplima hic et ibi tiam ; item, ipsas non esse nec in persnnis ncc in essentia (scilicet ad 3. additur ratio huius assertionis, scil. quod abstractio rcspicit denominative, et secundum nostrum modum intelligendi quasi subiectum, in quo est relatio; et sub hoc respectu relatio (ut per informationem), sed eas esse tantum assistentes , utpote in qv^) Iransit in substantiam et identiflcatur cum ipsa. Relatio respectus ad aliud. Ut ipsius sententia melius intelligatur, haec vero ut ad (sive quoad respectum ad terminum) manet quidem ex B. Alberto (S. p. I. Ir. 13. q. 52.) transcribimus: Distinguunt et dislinclio relativa inter personas est realis, sed hoc non est (Porretani) inler subsistens , existens , insistens et assistens. ratione abstravtionis. enim in divinis abstrahitur, quod Nihil

Subsistens dicunt esse quod sibi ad esse suCflcit ct alio non realiter differt, diflert, quod abstrahitur. nihilque realiter — indiget; sic est divina essenlia. Existens autem dicunt esse Obiect. 3, quod nullatenus relatio praedicari possit de essenlia quod alio quodam ut causa indiget, ex quo sit, sicut causatum divina, non exiguam diBflcultatem continet, quam Seraphicus

et creatum. Insistens autem dicunt esse quod ad aliud fluit ut solvit cx hoc principio, quod relationis conceptus, a creaturis

ad subiectum, in quo insit. Assistens vero dicunt quod non ad Dcum a nobis translatus, puriflcari debeat ab omnibus inest, sed per habitudinem alicuius extrinseei dicit respecluni quas habet in creatis iniperfectionibus, et ab omnibus quae unius ad allerum, sicut relativa, quorum esse est ad aliud. Et repugnant siniplicitali divinac. Paulo aliter sed in eodem sensu, ,

tales rcspectus dicunt essc in his nominibus dominus et crea- S. Thom. (S. I. q. 28. a. 2. ad 3.) eandem dimcultatem solvit.

tor. — Argumenta pro hac sententia principalia habes hic 1-3. — Solut. ad i. bene explicat dcflnitionem rclalionis a Boelhio ad oppos. Hunc errorem conlixit Conrilium Rhcmcnse, an. MiS factam; cfr. S. Thom. loc. cil. a. 3. ab Eugonio III. celebratum, his verbis: « Credimus et confltenun-, III. Alex. Hal., S. p. I. q. 68. m. I. a. I, m. 5. a. I. et 6. § i. solum Dcum Palrcni et Filium et Spiritum S. aeternum essc, — Scol., hic quaest. unica ; Report. hic q. 3. — S. Thom., hii

nec aliquas omnino res, sive relationes, sive proprietates, sive q. i . a. 2 ; S. I. q. iO. a. I — . B. Albert., hic a. 2 ; S. p. I. tr. 9 singularitales \el unitates dicantur , vel alia huiusmodi adessc q. 39. m. 2. a. 3. — Petr. a Tar., hic q. 2. n. I. 2. — Richard Ueo quae sint ab aeterno et non sint Deus ». — Praepositims a Mcd., hic a. I. q. 1. 2. — .Egid. R., hic I. princ. q. I. i ,

e contrario ex eodcm principio divinae simplicitatis intulit aliam — Henr. Gand., S. a. .56. q. i. — Durand., de liac et .scq. q exlremam opinionem, scilicct proprielalcs esse quidem pcrsoMas, — Dionys. hic q. 3. Carlh., de hac et seq. q. hic q. I . — Bicl

sed non esse in personis cum non diffei'ant a pcrsonis nisi , dc hac et seq. q. hic quaest. unica.