Bonaventure

QUAESTIO I.

Utrmi ponemhie sint icleae in Deo.

* Qnanlum ergo ad primnni quaeritur, ulruni sit rissime est finis : ergo pari ratione , quia ab ipso

in Deo ponere ideas. Et quod sic, ostenditur cognoscuntur et exprimuntur , per se ipsum Deus 1. Primo auctoritate Augustini libro Octoginta verissime est exemplar. Sed exemplar non est, nisi

.trium Qnaestionum ': « Ideae sunt formae aeternae et in quo sunt rerum exemplatarum ideae: ergo ete. incommutabiles , quae in divina intelligentia continen- CoNTRA 1. Dionysius de Divinis Nominibus^: ^''ly'' :

tur». Ex his triijus conditionibus concluditur, quod «Cognoscit divinus inlellectus, sed ex se ipso et

idea sit in Deo. per se ipsum, non secundum ideam singuhs se im- 2. Item, ratione ostenditur sic: omne agens ra- mittens, sed secundum nnam excellentiae causam tionabililer ^, non a casu, vel ex necessitate, prae- omnia noscens et conlinens»: ergo Deus singula non cognoscit rem, antequam sit; sed omnis cognoscens cognoscit per ideam. habet rem cognitam secnndum verilatem, vel vel 2. Item, ratione videlur: quia idea dicit ratio- secundnm siniilitudinem sed res, antequam sint, non : nem similitudinis, et similitudo dicit ralionem con- possunt haheri a Deo secundum veritatem ergo se- : venientiae; Dei autem ad creaturam, cum sit summa cundnm similitudinem. Sed similitudo rei, per quam dislantia , nulla est " convenientia , aut si est , mi- res cognoscilur et producitur , est idea: ergo etc. nima est: ergo aut nulla similitudo, autjninima. 3. Iteni, omne quod determinate dncit in alle- Aut ergo non est idea in Deo, aut si est, secundum rum cognoscendum . liajjet penes se simihtudinem rationem imperl'ect:mi est; sed nihil imperlectnm po- cogniti , vel ipsum est eius similitudo ; sed speculum nendum est in Deo: ergo etc. aeternum mentes se videntinm ducit in cognitionem 3. Item, nobilissimus modus cognitionis est Deo

omnium creatorum, sicut dicit Angustinns', quod attribuendus ; sed cognitio per rei essentiam est no- rectius ibi cognoscunt quam alibi : ergo restat, quod bilior quam per similitudinem rei: ergo Deus eo- in eo resident similitndines. Et constat, quod sunt gnoscit per essentiam rei, non per simihtndinem. in eo sicul in cognoscente, quia non tantum aliis Sed idea est similitudo, non essentia rei : et sic etc.

repraesentat , sed sibi ; sed liaec est tota ratio ideae 4. Item, idea non est necessaria nisi ad diri-

ergo etc. gendum in cognoscendo et regulandum in operando '; 4. Item , quia res a Deo producuntur, ideo sunt sed nihil indiget dirigente vel regulante, nisi quod in Deo tanquam in efjiciente, et Deus verissime est potest errare vel deviare. Deus autem nullum ho- efQcieiis; similiter, quia ab ipso finiuntur, ideo ve- rum habet : ergo frustra ponuntnr in Deo ideae.

' Quaesl. 46. n. 2, in quo loco toUis oiiginalis pio tte- * Cod. Q voci finis praemittit earum. — De hoc argumento ternae exhibet prmcipales. cfr. Dionys., de Div. Nom. c. .5, et Schol. S. Maximi (ed. Migne) 2 In codd. aa bb hic interseritur vel ex proposito sive ex in hunc locum. voltmtaie, et subinde post rem anteqmm additur fiat, sed 5 Cap. 7. % 2. In ipso textu Vat. hic et infra in solutionc

Deus est agens ratiombilissime non a casu , vel ex necessi- huius ohiectionis pro se immittens substiluit innitens. Nostrae tate, ergo cognoscit rem, anlequam fiat vel. — Dc hac pro- lectioni, quae habetur cliam apud Scotum Erigenam, favent positione maiori cfr. Aristot. , 1. Metaph. c. I , ubi docetur , quod mulli codd. exhibentes immitteits, omissa auleni vocula se.

agentes per intellectum, nescientes rationem operum suorum, ^ Vat. et cod. cc hic addunt ibi.

non agunt, sed faciunt, sicut comburit ignis ; ac II. Phys. ' Respicitur hic Senecae definitio ideae, quae habetur text. 39. seqq. (c. 5.), et XI. Metaph. e. 7. (X. c. 8.), ubi per Epist. 6S. ad Lucilium: Idea esl exemplar, ad quod respiciens oppositionem ad causam per se distinguitur forluna, quae est artifex id quod destinabat, effecil. Ibid. et haec Platonica defi-

praeter electionem et intelJectum. De prima minori vide supra nitio ideae invenitur: Idea est eorum quae naturaliter fiunt

d. 3. p. I. q. 1. Summam huius argumenti invenies apud Au- exemplar aeternum. — Pro confirmatione huius argumenti com- gust., I. Retract. c. 3. n. 2; et XI. de Civ. Dei, c. 10. n. 3; muniter allegatur Aristot. , I. Metaph. texl. 31. (c. 9.): Dicere vero nec non Anselm., Monoiog. c. 9. exemplaria eas (formas) esse... vaniloquia et melaphoras poeli- ' Libr. XI. de Civ. Dei, c. 29. — Proxime post pro co- cas dicere est. Quod enim est, quod agit, ad ideas inspiciens? gnoscunt codd. D P T Z cum ed. i cognosctmtur. — Paulo inferius pro vel deviare Vat. cum cod. cc et deviare.  ,, ;

DIST. XXXV. ART. UNICUS QUAEST. I. 601

C N C L U S 1 0. simihtudo, secundum quod ununi dicitur" similitudo alterius; et haec similitudo non concernit convenien- Deus cognoscil per ideas et liabel in se rationes et tiam in aliquo communi, quia simihtudo se ipsa est similitudines reriim, quas cognoscit. similis, non in hoc modo dicitur creatura tertio; et

similitudo Dei, vel e converso Deus similitudo crea- Respondeo: Dicendum, quod circa hoc duplex turae. Hoc modo sumendo similitudinem, similitudo conciusio -2

fuit opinio '. est ratio cognoscendi , et haec dicitur idea. — Sed Quidani enim dixerunt, quod Deus non cogno- ahter est in nobis, aliter in Deo. In nobis quidem Amenatk ,. . ... , . . cognoseend scit secundum rationem ideae, sed secundum ratio- ratio cognoscendi est similitudo, cognitum est veri- |n nobis ac

nem causae. Et ponunt simile: sicut si punctus co- tas. Nam in nobis est simihtudo accepta et impressa gnoseeret suam virtutera, cognosceret lineas et cir- ab extrinseco, propter hoc quod intellectus noster cuniferentiani ; similiter, si unitas haberet potentiam respectu cogniti est possibilis et non actus purus cognitivam, per quam converteret se super se, co- ideo fit in actu per aliquid cogniti , quod est simi- gnosceret omnes numeros. Per hunc modum dicunt litudo eius ". In Deo autem est e converso, quia ra- in Deo esse. Quoniam enim Deus habet virtutem tio cognoscendi est ipsa veritas, et cognitum est producendi omnia et cognoscit totam suam virtutem, similitudo veritatii, scilicet ipsa creatura. Et quia ideo cognoscit omnia. Et hoc dicunt, Dionysium sen- ratio cognoscendi consistit in ipsa veritate prima', Noiandum. cum dixit, quod «non secundum ideam, sed sisse, ideo ratio cognoscendi in Deo est summe expressiva. secundum unam excellentiae causam cognoscit om- Et quoniam omne id quod summe exprimit, perfe- nia». — Sed haec positio non potest stare. Primum ctissime assimilat cognitum assimilatione competente quidem, quia Deus cognoscit non per collationem cognitioni , ideo patet , quod ipsa veritas ex hoc , coiiciusio .1

deveniendi a principio ad principiatum , sed simpUci quod facil cognoscere, est similitudo expressiva ° et aspectu. Et iterum, omne cognoscens, in quantum hu- idea. E contrario est in nobis, quia eo ipso, quod iusmodi, simile est cognoscibiii : ergo '^ habet eius si- est similitudo, facit cognoscere. Ex his patent obiecta. militudinem , vel ipse est similitudo. Rursus, omnis 1. Quod enim obiicitur, quod non ° secundum .soiutio op . , ... ideam smgulis se immitlens . . ,. , , T.. posilorum. cognoscens ideo distincte producit, quia distincte co- ; dicendum , quod Dio- gnoscit, non e converso : ergo ratio prorfMcencJt" non nysius ex hoc non vult removere rationem ideae a est ratio cognoscendi. Et iterum, ahqua cognoscit, Deo, sed vult dicere, quod non sic est multitudo quae ab ipso non sunt ^ Propter haec et similia ali- et differentia idearum secundum singula , sicut in ter dicendum. nobis. secundum Sanctos, et Ideo est alia positio, et 2. Ad illud quod quod nulla est con- obiicitur, •ententia secundum philosophos, quod Deus cognoscit per iciusiol. ideas et habet in se rationes et similitudines rerum .... venientia, vel minima; dicendum quod est siraili- tudo umvocationis sive parlicipatioms ,

, et simihtudo Tnpiex jiiilitudo. si.

quas cognoscit, in quibus non tantum ipse cogno- imitationis, et expressionis. Similitudo participa- scit , sed etiam aspicientes in eum: et has rationes tionis nulla est omnino, quia nihil est commune"'. vocat Augustinus ideas et causis primordiaies ^ Similitudo imitationds est modica, quia in modico Ad intelligentiam autem obiectorum inlelligen- potest finitumjmitari infinitum, unde semper maior dum, quod idea dicitur similitudo rei cognitae. Si- est dissimilitudo quam similitudo. Similitudo vero mihtudo autem dupliciter dicitur: uno modo secun- expressionis est summa , quia causatur ab intentione dum convenienliam duorum in tertio, et haec est veritatis , ut visum est, quae est ipsa expressio; ideo similitudo secundum univocationem ; alio modo est Deus summe omnia cognoscit.

' In cocl. Y hic additur: quoniam secundmn elymologiam <> Supple: unde immediata ratio cognoscendi mn esl obie- idea dicitw ab ydos (e"oos), quod est forma; forma autem ctum cognilum (veritas), sed similitudo eius. — In sequenti dicitur tripKciter : aut a gua res formatur , ut forma agentis propositione e converso accipiendum est pro e contrario, quod a qua procedit formatio effectm; aut per quam atiquid in- etiam exstat in ed. I.

formatur , ul anima fonna naturalis liominis ; aut ad est ' Vetustiores codd. cum ed. 1 primo. Mox pro assimilat quam aliquid formatur et haec est forma exemptaris, ad , cognitum cod. bb assimilatur cognito, et subinde pro com- cuius imitatioiiem, aliquid producitur. Et hoc tertio modo di- petente plures codd. cum ed. I minus clare competenti. citur forma idea et de hac quidam dixerunt etc. , * Cod. Z expressissima. Paulo inferius post cognoscere ' Siipple: et Deus. — Mox Vat. omnibus ferme codd. contra- cod. D addit veritatem, quae est extra; e contrario autem dicentibus ipsum. Subindo voci similitudo cod. Z adiungit eius. erat in Deo , quia in ipso veritas , quae est intra, facit co- \n cod. adtexitur ut mala culpae. gnoscere similitudinem, quae est exlra. Deinde post patent ' De ideis cfi-. supra fundam. I. seqq. dc causis primor- ; cod. S addit omnia. dialibus cfr. V. de Genes. ad lit. c. 4. n. 10, et VI. c. U. ' quo multo nielius substituen- Vat. hic subiic.it est, pro n. 23, ac IX. c. 17. n. 32. seqq. — Explicationem doctrinae dum esset: cognoscit intellectus divinus. Paulo inferius eadem .\ugustini invenies apud Bonav., II. Sent. d. 18. a. !. q. 2. Vat., nonnullis codd. faventibus, vocem multitudo immutavit ^ Pro divitur Vat. cum cod. cc est. Paulo inferius ante in simititudo. tertio sola Vat. omittit in. — De hac duplici acceptione si- " Supple cum cod. X .Kiticet Deo et creaturae. militudinis cfr. supra pag. 69i, nota 6.

S. Bonav. — Tom. I. 76  ; ,

SENTENTIARUM LIB. 1.

Ad illud quod obiicitur tertio, quod nobiliur 3. 4. Ad illud quod obiicitur quod idea est ad ,

est eognitio per essentiam; dicendum. quod est si- regulandum et dirigenduni; dicendum, quod regu- militudo caumta a verUate rei extra, et de hac lari et dirigi potest esse duphciter: aut per regularn i

verum est, quod nunquatn ita perfecte exprimit rem, differentem a directo et reguJato, et haec ponit im- sicut ipsa res si praesenlialiter esset apud animam , ' perfectionem et possibihtalem erroris; aut per regu- et hac similitudine non cognoscit Deus. Est aha si- lam , quae est idem quod regulatum , et haec ponit

mihtudo, quae est ipsa veritas expressiva cogniti impossibihtatem erroris. Quia enim regula errare et eo similitudo, quo veritas; et haec similitudo me- non potest, et* Deus est ipsa regula et idea: ideo hus exprimit rem, quam ipsa res se ipsam expri- impossibile est, eum errare. El sic patet, qund mat, quia res ipsa accipit rationem expressionis ab idea in Deo non ponit^ imperfectionem, sed coinple- iha: et secundum hanc est perfectior cognitio, et mentum. hac cognoscit Dens.

SCHOLIOK

I. Doclrina cJe ideis, quae el gra^itale i-ei et controver- ralio cognoscendi omnia cognita, dicitur liw; in quantum cst siaruni mullitudine celebris est, a Scliolastieis ex S. Augustino, ralio cognoscendi visa et approbaln, dicitur speculum; in quan- praecipue ex libro 83 Quaest. q. 46, et de Civ. Dei, VII. c. 28. tum est ratio cognoscendi praevisa et disposita, dicitiir exemplar; desumta esl. In prinio loco S. .\ugustinus asserit, Platonem in quantum est ratio cognoscendi praedestinata et reprobata primo nomen ideae usuriiasse, non autem reni ipsam primo dicitur liher vitae. Est igilur liber vitae respectu rerum ul

intelle.xisse ; deinde (n. 2.) docet : « Idcas igitur Latine possu- redeuntium, e.Temp/ac ut e.xeuntium, speculum canimia \\\.

mus vel formas vel species dicere, ut \erbuni e verbo traiis- lux vero respectu omnium. Ad exeraplar autem spectat — ferre videamui-. Si autem ratioiies eas vocemus , ab intcrpre- idea, verbum, ars et ratio: idea secundum actum pracvidendi, tandi quidem pioprietale discedinms — rnUones enim Graece verbum secundum actum proponendi, ars secundum actum XoYoi appelliiiitor , non ideae — sed tanien (iiTisquis hoe voca- prosequendi, ratio secundum aetum perficiendi, quia superad- bulo uti voluerit, a re ipsa iion abeirabit. Sunt nanique ideae dit intentionem finis. Quia vero haec oninia unum sunt in Deo, principales formae quaedam vel rationes rerum slabiles atque ideo frequcnter accipitur unum pro alio». incommutabiles, quae ipsae forniatae non sunt, ac per hoc Paulo tiliter de iisdem loquitur Uldaricus (apud Dionys.

aelernae ac semper eodem niodo se habentes , quac in divina Carth., hic I. Sent. d. 36. q. i.): » Vocatur idea, id est prima inlelligentia continentur. Et cum ipsae neque oriantur neque forma, quia idea est forma omnium formarum, cuius parti-

intereant, secundum eas tanien formari dicitur omne quod oriri cipatione formalitas omnibus eis inest; exemplar, in quantum et interire potest, et omne quod oritur et interit ». — Omnes ipsani omnia imitanlur; ratio, in quantum est similitudo autem doctores catliolici in hoc conveniunt, ponendas esse renim in intelleclu; species in quantum est niedium co- .

ideas in Deo , quia alias sequeretur , eum agere vel a casu, gnoscendi; paradigma in quantum secundum respectum ,

vel necessitate naturae, non arbitrio voluntatis. Nam agere eius ad rem Deus operatur — paradigma enim dicitur a per voluntatem quod per intellectum agenda praesupponit , para, quod iuxta, et dogma (!), quasi docens operari [jiapi-

praedefiniantur. i\am secundum naiuram producit per t agens BEiYiJ-a a napa3Eixvu[ii]. Vocatur etiam mundus archetypus a formas,quae sunt vere naturae, sicut homo hominem et asi- Plalone in Timaeo , id est principale exemplar». — Similia

nus asinum ; agens per intellectum producit per formas quae leguntur apud Alex. Hal., S. p. I. q. 23. m. 4. a. 1, et p. II.

non sunt aliquid rei , sed ideae in menle, sicut arlifex ,

produ- q. 3. m. 3; et B. Albert., S. p. 1. tr. 13. q. 55. m. 2. a. i. — cit arcam » (S. Bonav., II. Sent. d. I. p. I. a. 1 q. ad 3.). « Crea- . I . Notandum autem, quod proprie loquendo ratio cognoscendi tura egreditur a Creatore sed non pcr naturam quia alterius , , accipitur polius ex parle potentiae ut dispositio, qua ipsa red- naturae esl, ergo per aitem , cum non sit alius modus ema- ditur expedita ad intelligendum, sive est id quo cognoscitur.

nandi nobilis quam per naturam, vel per artem sive ex vo- Haec in intellectu humano est tum species intelligibitis , tum luntate; et ars illa non est exti-a ipsum: ergo est agens per lumen inlellectus agentis, vel etiam illuminatio a superiore artem et volens : ergo necesse est, ut habeat raliones expres- causa etfecta. In Deo autem ipsa eius essenlia sola est ratio

sivas. Si enim dat formam huic rei, per quam distinguitur cognoscendi se et omnia. Idea autem , ut ex sequentibus palebit,

ab alia re , quam distinguitur necesse vel propiietatem , per , a plerisque nunc accipitur ut id quod cognoscitur, sive ut id

est, ut habeat formam idealem, immo formas ideales» (Hexaem. quod intellectui obiicitur ut terminus ipsius , ad quem respi- Serm. 12, in princ). Cum doctrina de ideis maximi momenti ciens agens operatur et rem producit; et sic proprie esl exem- sit, ut sententia S. Bonaventurae de praescientia et scientia Dei ptar. Nihilominus S. Thomas et praecipue S. Bonaventura (infra d. 38. 39.) recte intelligatur, nonnulla praemittimus tum ideam accipiynt etiam ut principium, quo cognoscitur; et sic de pluribus terminis, qui hic occurrunt , tum de opinionum est idem quod ratio cognoscendi.

principalium differenlivs, quae fere in eo fundantur, quod de III. Circa formatem idearum signiflcalionem existit magna

formali idearum ratione auctores non idem sentiunt. in scholis opinionum pugna.

II. De variis terminis fere synonymis Seraphicus in Bre- 1 Secundum senlentiam Scoti (hic q. iinica), cum qua fere .

viloq. (p. I. c. 8.) sic ait: Sapienlia divina ct in quantum est conveniunt Durandus (I. Sent. d. 36. q. 3.) multique Nomina-

1 Aliquot codd. ut A T V cum ed. I praesenter, alii ul 2 Supple cum cod. bb quia. X Z aa praesens. Voci animam, quae pro.xinie sequilur, cod. 3 Vat. praeler fidem codd. et cd. hic inlerponil defe-

R praefigit ipsam.. Dein post alia similitudo cod. addit cav- sata a veritate, el paulo inferius post et eo cod. X inserit esi.  ,, , ,,

DIST. XXXV. ART. UNICUS QUAEST. I.

quam non impi-obabileni aestimiit Richard. a Med. (I. Sent. les, et Verbo suo quod ab ipso proeedit, dicit se et omnia, « Pater ,

d. 36. a. 2. q. 2.), ideae sunt ipsae creaturae secundmi esse quia Verbo suo se ipsum declarat » (supra d. 32. a. 1. q. 1. possibile, cogrdUm in mente divina, sive, ut dicit Mastrius arg. 5. in fundam.). « Summus Spiritus, cum sil purus actus

(Disputationes tlieolog. t. 1. disp. 3. q. 2.) «sunt creaturae et sit non tantum intelligens, sed et intellectus, non potest se praecognitae a Deo ut factibiles, adeo ut obiective lantum non inteliigere. Cum igitur intellectus aequetur intelligenti , in- in divina intelligentia contineantur lanquam reales conceptus telligit quidquid est et quidquid potest: ergo et ratio intelli- obiectivi». Docet enim Scotus (IV. SenU d. 50. q. 3. n. i.): gentis .aequatur intellectui, quia similitudo eius est. Haec autem « Si idea ponitur respectus essentiae divinae ad extra , cognitio simililudo Verbum est, quia secundum Augustinum et Ansel- illorum, ad quae est respectus ille, necessario praesupponitur: mum similitudo mentis cnnvertentis se super se, quae in acie essentia enim nunquam est comparata, nisi prius intelligatur mentis est, verbum esl. Si ergo haec similitudo aequalis est illud ad quod fit comparatio; non enim fll comparatio ad Deus est. Igitur species originata i'epraesentat originantem se- ignotum». — In hac sentenlia ide;ie non sunt praecise divina cundum omne quod est, et secundum omne quod potest: ergo essentia (quae tamen praesupponitui-), nec quatenus essentia repraesentat multii. Item, cum virtutcm Patris repraesentat, re- divina absolute acoipitur, nec quatenus includit relationem praesentat virtutem immensissimam » etc. « Igitiir cum summus ad creaturas sive respectum imitabilitatis. Idem tamen dicit intellectus sit activum principium, in similitudine sua omnia (loc. cit.), quod oninia cognoscantur « per illam essentiam, quae disponit, omnia exprimit, omnia agit » (Hexaem. Serm. 3.). perfectissime omnia repraesentat, quae, ut sic repraesentans b) /dea est divina essentia in comparatione ad creaturas. illa ut obiecta cognita, habet rationem ideae ». — Inde sequitur, Ipsa signiflcat «divinam essentiam in comparatione ad crea- quod in via Scoli ideae non possint poni tanquam ratio cogno- turam » (hic. q. 3. in corp.), sive « in respectu ad id quod scendi creaturas (nisi terminative et secundario), sed tantum futurum est, vel etiam potest esse » (ibid. ad 5.). tanquam ratio sive principium producendi easdem, et quidem c) Idea autem non est essentia, praecise quatenus esl non e/fective, sed tantum exemplariter. Sequitur etiam, — essentia , sed cum ordine ad intellectum, quatenus est veritas ideas per se non habere resppctum nisi ad res conceplas ut (hic in corp. et passim). Veritas autem concipitur ut proprie- possibites, non ut productas vel producendas in tempore. — tas divinae essentiae, quatenus se exprimit intellectui, sive ut Cum autem Scotus illud esse cognitum, quod res habent in «proprietas, quae est ratio signiflcandi et intelligendi essenliam intellectu divino, nominet esse diminutum et esse secundum increatam » (supra d. 8. p. I. a. I. q. I. ad ult. ; ofr. d. 3. quid, haec verba non debent inlelligi in sensu WiClefji, qui p. I. dub. 4.). Sicut enim ens dicitur bonum per comparatio- fertur docuisse, creaturas in Deo ab aeterno habuisse reale nem ad causam flnalem, sic verum per comparationem ad esse essentiae et existentiae ; neque in sensu Henrici Gand. causam exemplarem. k Sicut dicilur bonum ralione ordinis qui creatiris in Deo attribiiit quoddam esse essentiae , non (in flnem), sic verum ratione eocpressionu , et ratio exprimendi aulem existentiae (quam sententiam Scotus mullis argumentis est ipsius exemplaris B (ibid. ad 4. 7.).

inipugnat), neque in hoc sensu, quem Caietanus (ad S. I. q. 14.) d) Divina veritas est lux et sunime expressiva. « Veritas aliii]ue Scoto imponunt, quod illud esse teneat medium inter est lux summa, cui nihil potest occuliari, iicc etiani tenebrae ens reale et ens rationis. iVam ex ipsius Scoli verbis (loc. cit. obscurantur ab ipsa » (infra d. 39. a. 1. q. 2.), ipsa esl « ex- et d. iS. q. unica , n. .5; d. 3. q. 4. n. 18.) nec non ex prae- pressiva omnium » (hic in corp.). « Divina veritas una et summa cipuis Scotistis satis apparet, illud esse diminutum ponendum expressione exprimit se et alia ; ideo summa assimilatio est non esse inter entia ratimis (cfr. Mastrius, loc. cit.; Rada, loc. cit. tantiim respectu sui, sed eliam respeclu aliorum » (infra d- 39. a. 3 ; et inter nostrae aetatis auctores cl. P. Kleutgen : Die a. I. q. 1. ad 4.). Philosophie der Vorzeit, tom. II. Abhandl. 6. n. 582. 583.). e) Idea est similitudo cogiiiii expressiva. « Idea dicitur si- 2. .\lii doctores in hoc conveniunt, quod statuunt, ideas militudo rei cognitae » (hic in corp.). « Idea secundum rem est crealuiaium esse divimm, sed de modo, quo est essentiam divina veritas, secundum rationem intelligendi est similitudo idea sive de ratione formali dissentiunt. S. Thomas (de Verit. cogniti » (hic q. 4. in corp.) iNon autem « similitudo impressa q. 3. a. 2.) primum dicit: «Essentia (Dei) est idea rerum ul vel expressa (ut aliqui posteriores Soholastici putarunt), sed csl intellecla 7, , et deinde: n Divina essenlia, cointeUectis di- exprimens. Quia omnino exprimens , ideo summe exprimit versis proportionibus rerum ad eam, est idea uniuscuiusque » secimdum omnes conditiones n (hic q. 2. ad 3.); ipsa dicil (cfr. S. I. q. IS. a. 1. 2; S. c. Genl. 1. c. 54.). Secundum S. Tho- « immensitatem divinae veritatis in exprimendo el cognoscendo mam igitur, ut Caietanus eum interpretatur, idea est divina omne quod est Deo possibile » (hic q. 5. ad 3.) et atiis (d. 39. essentia, ut formatioa esl rei medio inlellectu, sive est divina a. I. q. 2, d. 40. a. 2. q. \. ad I. 2. 3.).

essentia, quatenus a Deo intelligitur ut imitabilis a creatura. Haec similiiudo differt a similitudine uimocationis f) .

Unde cum omnibus suis attributis, essenlia, considerata in se et imitationis. Non est simiUtudo univocationis qua utrum- ,

cst obiectum divini intellectus pnmarium, proprium et moti- que extremum per participationem convenit in aliquo tertio, lyum ; at considerata in comparatione arf aSa extra Deum pro- nec solum similitudo imitationis, qua finitum in modico imi- ducenda , est obieclum intellectus secundarium. — Porro, ideae tatur inflnitum, sed potius similitudo expressionis et quidem ,

referuntur tum ad res mere possibiles , tum ad res in qualibet I summa , quia causatur ab intentione verilatis , quae est differenlia temporis exiMent£S, attamen non eodem modo (de ipsa expressio » (hic ad 2.).

Veiit. q. 3. a. 6; S. p. I. q. 15. a. 3. ad 2.). — Item , idea g) Idea ut similitudo est ratio cognoscendi , sed differt a non tantum est principium producendi , sed etiam cognoscendi simihtudjne, quae est in nostro intellectu. « Aliter est in nobis, (S. I. q. IS. a. 3.). Exemplar autem sunt ideae, quatenus aliter in Deo. In nobis quidem ralio cognoscendi est similitudo, sunt in intellectu ut aliorum similitudo ; raUo vero sunt cognitum ost veriias. Nam in nobis est similitudo accepta et quatenus sunt in intellectu ut in se intellectae, scilicet actu impressa ab cxtrinseco... In Deo autem est e converso quia quasi reflexo (ibid. a. 2. ad 2.). — Denique distinctio idearum ratio cognoscendi est ipsa veritas, et cognitum est ,

similitudo resultat ex diversis ad divinam essentiam respectibus , qui in veritatis, scilicel ipsa creatura » etc. (hio in corp.), rebus sunt. h) Haec similitudo est ratio cognoscendi omnium expres- Haec omnia sallem quoad substantiam approbantur ab siva. «Haec similitudo est ratio expressiva cognoscendi non .Mex. Hal., B. Albert., Petr. a Tar., liichard. a Med. et etiam lantum universale, sed etiam singulare » (hic q. 4. in oorp.). a S. Bonaventura. « Haec est ipsa veritas expressiva cogniti , et eu similitudo, quo 3. Nihilominus S. Bonaventura in nonnullis alium modum veiitas... melius exprimit rem, quam ipsa res se ipsam expri- loquendi et procedendi adhibet, quem ob rei gravitatem ex mat» (hic ad 3.); ipsa « est actus purus et ipsa veritas»; est mullis locis contractc exhibemus: « extra genus», « non arolata nec limilata, scd extendit se ad a) Pater se intelligendo exprimit se et oninia in Verbo. omnia , sicul divina ossentia » ; ipsa est « similitudo communis  ,,, . , ,

SENTENTIARUM LIB. I.

(univovsalis) qiiantiim ud indinVrfiiliiiin ft ampliludinem, pro- sed potentia. S. Bonaventuriim autem priieter illiim continen- pria vei'o quanlum ad discrelissimoni expiTssionem » (liic q. 2. liam eminenliae et causalitatis in essendo requirei-e continenliam ad 3.). Dum igitur res creata per siniilitudincm (speciem) ab eminentialem in cognoscendo, quam habct diviiui essentiii ex ipsa causatam non potest exprimere nisi se ipsam (II. rient. duplici capite: primo, quatenus est prima et summa veiitas d. 3. p. II. a. 2. q. 1.), et ne hoc quidem nisi ex parte; e contra summe et inflnite exprimens se et omnes alias veritates ; secundo, « divina veritas una et summa expiessiono exprimit so el alia; quatenus liabet rationem universalis et particularis causae el ideo sumnia assimilalio e.st, non ti.ntum respectu sui, sed ctiam communis et propriae similitudinis (speciei), ut explicalur hic respectu aliorum » (infra d. 39. a. I. q. I. ad 4.). q. 2. ad 2. 3. Hanc esse rationem quare S. Bonav. loties ,

A prima veritate omnia vera dependent. Sicut omnia ij connectat duplicem rationem , scilicet continentiam virtmlem entia et summo ente, ita omnes veritates a dependent a primo rerum in poientia Dei , et continentiam exemplarem in summa primo et summo vero. « Omnia enim vera sunt et nata sunt veritate (ut I. Sent. d. 36. a. I. q. 1. ad 2, a. 2. q. I ; d. 39.

se exprimere per expressionem illius sumnii luminis; quod si a. '\. q. 2.), et quare (hic ad 2.) non praecise similitudinem cessaret inlluere, cetei-a desinerent esse vera. Ideo nulla veritas imilationis, scd similitudinem expressionis ad ideam spectare creata est vera per essentiam, sed per parlicipationem » (supra asserat. Porro dieit, ideam esse simul rationem cognoscendi d. 8. p. I. a. I. q. \. ad 4. 7.). In eodem sensu dicit S. Tiiom. rem ideatam et producendi eam ipsamque sccundum primam ,

(S. c. Gent. I. c. 68.): « Sicut prima essentia omnis essentiae rationem proprie ideam dici secundum aliam exemplar. Haec ,

iia prima intellectio et volitio omnis intellectionis et volitionis ex longiore discursu huius auctoris excerpsimus. principium est». Utrum autein doctrina Angelici et Seraphici Doctoris prae- k) Idea est similitudo rei, per quam res cognoscitur et ter diflerentiam in modo loquendi et procedendi rcvcra ita

producitur (hic arg. 2. in fundam.). Ipsa igitur non tantum differat, ut vult de Barberiis, subtiliore et longiore disquisi-

est terminus cognitionis (id quod cognoscitur) et principium tione indigeret, quam libenter sapientioribus rclinquimus. Tamen exemplare producendi ut « ratio, secundum quam artifex pro- manifestum est, S. Thomam, S. Bonaventuram ipsumque Sco- ducit opera sua » (III. Sent. d. H. a I. q. 2.), sed etiam pnn- tum concorditer docere haec: ideae sunt in divino intellectu cipium cognitionis (id quo cognoscitur), sive rotio , qua Deus per modum formarum sive similitudinum ipsae habent — omnia alia cognoscil (cfr. d. 39. a. I. q. I. ad 3.). triplicem compiirationem scil. ad essentiam divinam, ad intel-

1) Proprietates idearmn. « Idea quamvis iii Deo sit abso- lectum, ad res ideatas extra Deum, quas connotant — reali-

lutum, tamen secundum modum intelligendi dicit respectum ier iii Deo idem sunt essentia , intellectus , veritas , idea.

medium inter cognoscens et cognitum», qui «secundum rem Manifcstuni est etiam ex praedictis, a S. Bonaventura praecipue plus se tenet ex parte cognoscenlis , quia est ipse Deus, lamen urgcri illn incrciiliic essentiae proprietas (in qua ultima omnis secundum rationem intelligendi sivc dicendi similitudo plus se veritatis radix quacrcnda est), qua essentia divina se sibi ul in- tenet ex partc cogniti" ihic q. 3. in corp.). PluralUas idea- telligenti inlinile exprimit ac dcclarat; unde est, quod incrcata rum est secundum ralionem inieliigendi (ibid.). esscntia est prima et infinita veritas. Sicut autem a prima e.i-

m) Deftnitio ideae. Ad mentcm igitiir Seraphici videtur sentia res crcatae acceperunt, ut sint, ita a prima verilate, ul esse detinitio ideao, quae legitur in anecdoto compendio Com- se ipsas possint exprimere, sive ut sint verae pcr participatio- mentarii eiusdem. scripto a l'r. Gulielmo de Marra, in I. Senl. nem primae veritatis. Ipsae autcm non possunt exprimerc nisi se d. 33. q. 3. (biblioth. National. Florenliae, cod. n. 727, A. 2.): ipsas, et per imperfcctam similitudincm. Prima iiutem veritas, « Idea esl essentia divina seu aeterna ^erihis delcrniinato modo quae est per essentiam , exprimcndo sc cxprimit etiam omnia imitabilis et expressiva hniiis imitabilitalis apud intellectum di- alia a se, et sic est eorum idca. — Doclrina liiiec est profun-

vinum quoniam inutabilis, hoc )»fl,temte in ratione ideae ; : dissima. quod expressiva imitabilitatis, hoc formale. Unde in ratione Quoad primam opinionem in respons. improbatam cst V. ideae est considerare quod est, scilicitt divina cssentia vel ve- notandum, quod cognoscere per causam intelligi dcbel sub ritas; ad quod est, scil. ideata; et quo est, et hoc est ratio additione in ratione causae sive inferendo effectum cx cuusa. exprimendi apud inlellcctum divinum». Hoc observat Alex. Hal. (S. p. 1. q. 23. m. 2. a. 2.) ita di-

IV. Si quiieritur, utrum doctrina S. Boniivenlurae omnino cens: « Potest considerari Deus velut id quod est causa , \c[ conveniat cum sentenlia S. Thomae, P. Trigo.sus (Sum. q. M. in ratione causae. Si consideratur ipse, qui est rausa, omnia a. 3. dub. 2.) aliique expositores asseruiit, utrumque S. Docto- scit per causam, quia omnia scit per se, qui est causa oninium. rem idcm aliis verbis docere; sed P. Barth. de Barberiis (Cur- Non autem scit omnia in ratione causae. iNam ubi intelligens et sus theol. t. I. disput. 3. q. 2, et q. 6.) late probare nilitur, intcllectum sunt idem non est necessarium medium causa ,

notiibilem differentiam esse inter ulramque positionem. Hanc ut patet, cum anima intelligit se, non intelligit se per cau- dinereiitiam explicat iisserens, secundum « Thomistas » ideam sam » etc. Ceterum cognitio per causam non opponitur cogni- esse cssentiam Dei , quatenus ipse sit ratio eminenter continens tioni per ideam quae potius in causalitate nititur (cfr. S. Thom. ,

omnes creaturas tanlum in essendo , « sive prout contineat eas de Verit. q. 2. a. 4.).

eminenter ct virtualiter per modum causae aequivocae, et VI. Praeter auctores iam cilatos: Alex. Hal., S. p. I. q. 23. prout cognita directe ab intellectu divino sub diversis respe- m. 2. a. I. 4, et m. 4. a. 1. — Scot., de hac et duabus seqq. qq. ctibus imitabilitatis ii creaturis ». Hanc autcm continentiam reruni hic q. unica ; Beport., de hac et duabus seqq. qq. hic q. 2. — B. in Deo secundum eminentiam et causativam potentiam non suf Albert., hic a. 7; S. p. I. tr. 13. m. 2. a. 1. — Petr. a Tar.,

ficere , ul sit ratio perfecte cognoscendi creaturas in individuo d. 36. q. 2. ii. 2. — Richard. Med., a d. 36. a. 2. q. I. 2.

quatenus sunt per flnitatem contractae , scd sub hac ratione — .Egid. R., I. Sent. d. 36. princ. 2. q. I. — Henr. Gand., essentiam divinam tantum radicaUter et quasi sub ratione nni- S. a. 68. q. 3. n. 6. seq. — Durand., I. Scnl. ri. — 36. q. 3.

terinli esse ideam ; atque ipsas res sic essc in Dco non actu Dionys. Carlh., Iiic q. — I. Bicl, hic q. 3.  :.; ,,

DIST. XXXV. ART. IINICUS QUAEST. II. 603