Bonaventure

QUAESTIO II.

Utrum in ideis ponenda sil pluralilas secundum rem.

Secundo quaeritur, utrum sit ponere in ideis c N c L u s I 0. pluralitatem secundum rem. Et quod sic, videtur: 1. Quia Augustinus dicit, quod « ideae sunt ' Ideae in Deo sunt ipsa divina veiitas, opposi- formae aeternae et incommutabiles». Si sunt formae el ideo secundum rem est una idea. plures, cum forma dicat ipsum quod est idea abso- lute, tunc videtur, quod sint plures, secundum id Rkspondeo: Ad intelligentiara praedictorum est quod sunt absolute. notandum, quod hic fuit duplex opinio. 2. Item , idea est similitudo exprimens ideatum Quidam enim dixerunt, quod ideae in Deo se- npinio i. secundum totum; sed quaecumque uni et eidem se- cundum rem habent distinctionem. Dixerunt enim cundum tolum sunt similia nullo modo ad invicem , quod est considerare universitatera formarura in differunt-: ergo si idea omnium, secundum id quod Deo, in anima et in niwido sive in raateria. Et in esl, esset una, tunc omnia essent indifferentia. materia sive in universo habent distinctionem , com- 3. Item , si idea est unum quid, aut una com- positionem et oppositionera , quia sunt ibi raateria- munis aut una propria simiiitudo: si una com- , liter. In anima vero huraana habent distinctionem et munis: ergo per ipsam nunquam res dislinguuntur corapositionera , sed non babent oppositionera, et hoc, si una propria: ergo per ipsam nunquam plura quia sunt aliquo modo spiritualiter, non tamen om- cognoscuntur. nino, quia sunt a rebus extra"; ideo est composi- 4. Item, si idea est ralio cognoscendi; sed tio: differunt enjm ab anima. In Deo habent distin- unumquodque cognoscens cognoscil secundum exigen- ctionera, sed non compositionera , nec oppositionera tiam rationis cognoscendi : ergo si^idea est unum propter sumraam simplicitatem. Et quaravis in Deo quid , cum in uno non cadat distinctio, Deus non sint distinctae, sunt tamen unum exemplar, sicut cognoscit res distincte, sed indistincte. plures formae particulares in sigillo faciunt unum CoNTRA: 1. Augustinus sexto de Trinitate^: «Fi- sigillum. — Sed ista positio, quamvis in sui initio improbaiar. lamenia.lius Bst ars quaedam onmipotentis Dei plena omnium videatur probabilis, in fme lamen continet errorem. rationura viventium , et omnia in ipso unum sunt » Nam si in Deo esset ponere ideas realiter differen- 2. Item, quod perfectius est Deo est atlribuen- tes sive distinctas, tunc esset ibi alia pluralitas rea- dum : sed perfectius est uno posse cognoscere plura lis, quam sit plurahtas personalis; quod abhorrent quam pluribus^: ergo Deo est attribuen- et operari aures piae. Si dieas, quod non est pluralitatem dum: ergo Deus una idea omnia cognoscit. aliam ' absolutam ponere, sed respectivam; tunc 3. Item, in omni genere causae stalus est in quaero de illo respectu: aut est aliquid, B.u\,nihil: uno simplici , utpote in genere efficientis et finis ° si nihil, nulia est ibi realis distinctio; si aliquid ergo cum Deus sit exemplar, in quo est omnimode non est dare nisi divinam essentiam; sed omnia es- status, est ergo in Deo summa Sed exem- unitas. sentialia in Deo unum sunt. plar, quod continet multa, non omnino unum est Et ideo est alia positio, quod ideae sunt unumsenientiaan- et simplex: ergo in divino exemplari non est- nisi secundum rem. Et hoc patet sic: idea in Deo dicit una idea secundum rem. similitudinem , quae est ratio cognoscendi; illa au-

1 Vide supra pag. 602, Scholion n. I. — Post verba Augu- 5 In codd. L adiungitur et materiae. — Cfr. Aristot., II.

stini citala Vat., interiecla particula scd, sie prosequitur: ««rf m de Caelo et Mundo, text. 22. (c. 4.), et II. Metaph. text. 5.

formae sunt plures : et cum elc. (I. brevior c. 2.). ' Cfr. supra pag. 546, nota 2. — Hoc argumentum etiam « Cfr. August., XI. de Trin. c. S. n. 9. — Sensus est: sic formari potest : quae sunt similia uni tertio, inter se sunt Obiecta cognita habent in anima esse spirituale, quia quidquid similia; sed creata omnia supponuntur similia uni ideae: ergo recipitur, recipitur per modum recipientis; non tamen omnino sunt inter se similia; sed consequens est falsum: ergo et an- spirituale, quia sunt species a materialibus rebus acceptae. — tecedens. Paulo superius verbis aliquo modo sola Vat. non male praefi- 3 Cap. 10. n. 11. git ibi. Dein post ideo est codd. LO sic prosequuntur : ibi di- * Cfr. Aristot., II. de Caelo et Mundo, text. 63. seqq. stinctio; qwia vero aliud ab anima, ideo est ibi compositio. In (c. 12.), ubi ostendilur, illud quod paucioribus actionibus bo- Deo vero habent etc. nitatem parlicipat, nobilius esse quam quod pluribus. In — ' In Vat. et cod. cc deest aliam; non bene, quia defen- fine huius obicctionis ante cognoscit Val. cum cod. cc omiltit sores illius opinionis aliam quidem pluralitatem ponunt, non omnia , quod in omnibus codd. et ed. 1 exstat. tamen absolutam.  ,: ,;

;o6 SENTENTIARLM LIB. 1.

secundum rem est ipsa divina mritas , sicut teni genere differentium; et haec est simiUtudo, quae supra' monstratum est; et quia illa est una patet, , exprimitur et causatur a re generis determinati °. condiisio. quod secundum rem oranes ideae unum sunt. Et Alia est similitudo simpliciter extra genus;,el haec, voi-nndui, hoc dicit .Vugustinus ^ expresse, quod in illa arte quia ad hoc genus non arctatur, qua ratione est

omnia sunt ununi. huius ea ratione est illius, et qua ratione est huius Espiicai,^ ,

1. \d iUud ergo quod obiicitur, quod sunt for- secundum partem, eadem ratione secundum totum; soiuiioop-mae; dicendum, quod forma duplex est, scilicel et talis similitudo est divina veritas et idea in Deo. ''°*"°''"'"" forma , quae est perfectio rei, et forma exemplaris. — Si tu quaeras, quomodo hoc possit intelligi;

Et Augustinus accipit ideas in ratione formae pro aliqualiter intelligi potest, quamvis non possitaptari «fouindimi. forma exemplari. Ulraque lamen relalive dieitur omnino simile. Cum enim illa similitudo sit actus illa ad materiam, quam informat, sed ista ad exem- purus et ipsa veritas , sicut dictum est ', et omnia

platum. Et ideo, quia forma dicit' ut ad alterum, si- alia cognoscibilia , quantumcumque nobilia secundum cut simi'itudo, quando dicuntur jo/wre* formae, non id quod sunt, comparentur ad ipsam per modum ex hoc notatur, quod in ideis sit pluralitas secun- possibilis: sicut unum secundum formam potest

dum rem sive secundum id quod sunt, sed secun- assimilari pluribussecundum materiam' diversis dum id ad quod sunt^ sic in proposito nna reahs similitudo potest esse

Ad illud quod obiicilur, quod idea est simi- 2. omnium cognoscibilium. Et potest poni exemplum soiniio.iuo- litudoexprimens secundum totum: ergo etc. ad hoc ; in luce aliquo modo, quae una secundum iiumerum '"'""""' est unus modus dicendi quod idea non dicit simi-. exprimit muUas et varias species colorum. In cogni-

htudinem aliquam, per quam cognoscens assimilelur tione autem nostra, quoniam se habet per modum aliis, sed cui mnlta assimilantur; et niulta possunt possibilis respectu cogniti et quodam modo informa- assimilari uni, sicut si a forma sigilli eadem fiat bilis ab illo, non potest inveniri similitudo, immo expressio figurae in cera, poterunf^ esse ab eadem invenitur dissiinilitudo ; et ideo aspiciendo ad cogni-

forma una multae et variae impressiones, secundum tionem nostram videtur nobis in Deo non esse intel- quod sigilhim magis et minus imprimitur. Sic in Deo ligibile.

intelligunt: quoniam multitudo in rebus venit secun- Ad illud quod quaeritur , utrum illa simi- 3.

dum grailus et approximationem ad ipsum esse litudo sit propria velcommunis; dicendum, quod irapiobaiur divinum. — Sed ilhid non sufficit dicere, quiaDeus Deus iion dicitur cau^a universalis nec particu- l\e"r^^' facit omnia diversa secundum formam, non tantum laris simpliciter; sed aliquid habet de nobilitate

secundum gradum et dignitatem et illa cognoscit ; causae universalis , quia potest in plurimos effectus; per unum secundum rem, quod quidem est simih- similiter' aliquid de causa particulari, quia im- tudo cogniti. — Si tu dicas, quod lioc est, quia mediate et suflicienter potest in effectum quemlibel.

Deus se ipso cognoscil, sicut se ipso agit, ideo, si- Sic in cognitione Dei intelligendum, quod nec oni- ^»''""'

cut uno agit multa, ita uno cognoscit muUa; adhuc nino est in universali, nec onmino in particulari. non est solutum, qnia adhuc manet quaestio, quo- Similiter de similitudine et idea intelligendum est. modo ipse Deus possit assimilari mullis. quod communis est quantum ad indifferentiam ei Propter hoe dicendum, quod similitudo quae- amphtudinem, propiia"' vero quanlum ad discretis- soiniio an- t/ttHi est secmxdnm proprietatem gencris ; et de hac simam expressionem. Ratio huius est, quia est — "'„«.'j <

disHnciiM™ non est dubium , quod non potest esse una plurium similitudo exprimens, non impressa nec expressa:

1 Quaest. praec. — Mox pro secundmn rem, quam le- riam ed. I inserit etiam. Subinde pro una reatis eod. T ea- clionem auctoritate codd. P Q aa bb in te.\tum recepimus, Val. dem realis. minus distincte per eam. ' Pro similiter codd. T X et ed. .\ simul, quod cod. I

- Cfr. supra fundam. I. — Proxime post pro qiiod Val. qitia. T sine interpunctionis signo cum praecedentibus connectit, ' Vat., fere omnibus codd. et edd. 1 , 2, 3 refragantibus, post simul ponens virgulam. Eadem constructio, verborum didtur. ordine tantum paulo immutato, invenitur in cod. X: in pluri- * Verba ultinia sed secvndvm id ad quod sunt a vetustio- mos simul e/fectus , quae tamen lectio nobis minus arridet, ribus codd. absunt. Forte a librariis ut supervacanea liabita quia conceptum causae univcrsalis nimis arctat. .\d rem Scot., II. et omissa sunt propter consonantiam cum verbis immediate Phys. q. 8: Dieitur causa universalis in causando, ct tunc uni- antecedentibus. In Vat. nec non in ed. I exstant, et insupor versalitas causae attenditur penes diversitatem effectuum, quos in Vat. eis adiungitur; id est, ad ea quae sunt extra, scilicet illa causa potest producere; secundo penes diversitatem to-

ratione connoiatorum , ut simt ipsa ideata. Paulo ante pro corum , in quibus potest simul producere diversos effectus

sive codd. aa bb sed solum; male. et tertio penes diversitatem temporum, in quibus potest pro- 5 Vat. possunt. Nostram lectionem poterunt, quae est codi- ducere diversos effectus successive: ita quod illa causa dicatur cis Z, non obscure suadent permulti codd. legentes poterit, et universalior, quae potest simul producere effectus plures in

cod. exhibens poiuerunt. pluiibus locis, aut in pluribus temporibus potest plures effectus s Sola Vat. delerminate, et paulo inferius eadem pro ea. producere. ' In corp. quaest. "> Cod. X particutaris, et dein distinctissimam pro discre- * Pro materiam plurimi codd. et omnes primae edd. timmam. Paulo inferius post nec expressa cod. R addil: quia excepta I, perperam naturam, cod. U num£rum. Post mate- omnino exprimens, non impressa nec expressa.  ; , ^

DIST. XXXV. .^RT. UNICUS QUAEST. IK. 607

quia omnino exprimens,. ideo sumnie exprimit et cognita distinctissime repraesentat secundum proprias secundum omnes conditiones. Et rursus, ex lioc conditiones; sic divina cognitio quantum ad modum quod non est expressa , ideo non est arctata nec li- cognoscendi , qui est in ipsa , est una et simplex niitata, sed extendit se ad omnia, sicut divina es- non distincta ; sed in comparatione ad obiectum di- sentia; quamvis tota sit in uno, non tamen sic est slincte cognoscit. Quando ergo dicitur: Deus cogno- in uno \ quod non sit in alio. scit omnia distincte; si distinctio ponitur in cogni- 4. Ad illud quod obiicitur ultimo, quod cogno- tione per comparationera ad cognoscentem , falsaest; scitsecundum exigentiara rationuni; dicendum, quod si autem per comparationera ad cognitum, sic habet sicut ratio cognoscendi esl una, et tamen plura veritatem.

SOHOLIOK

1. Pro inlelligenUa doctrinae de ideis, quam profitetur 5. Ideae nostrae non exprimunt rem nisi ex parte, di\ina idea Seraphicus, maximi momenti sunt solutiones ad 2. et 3. Eandem vero exprimit rem cum omnibus modis, ad obiectum quomo. doctrinam profundam comprobat Scotus, IV. Sent. d. 50. q. 3, documque spectantibus. Breviter hoc exprimit Seraphieus in et pluries alibi. — Quinque difrerentiae , quae obtinent inter Breviloq. (p. I. c. 8.) ; « Quia exemplar (in Deo) est simplicis- cognitionem et ideas Dei et nostras, hic innuuntur. 1. Intelle- simum et perfectissimum, ideo actus purus; quia vero infini- clus divinus est purus actus, et cognoscibile est in ralione tum et immensum ideo extra omne genus. Et hinc esl, quod exi- ,

potentiae ad illum, dum intellectus noster est potentia et in stens unuiTi, potest esse similitudo expressiva multorum». potentia ad cognoscibile. 2. Intellectus et intelleclio in Deo est II. Alii auctorcs fcre omnes hanc et sequentem quaestio- ipsa divina substantia; inlellectio noslra ut actus est accidens. nem simul traclant. Alex. Hal., S. p. I. q. 23. m. i. a. 1, et 3. Intellectus divinus non accipil a rebus ullam speciem im- q. M. m. i; p. II. q. 3. m. 2. — S. Thom., I. Sent, d. 36. pressam vel expressam, sed potius ut similitudo expressiva q. 2. a. 2; S. I. q. IS. a. 2; S. c. Gent. I. c. S4. — B. Albert., rebus exprimit et dat assimilationcm, sive, ut dicit Alex. Hal. de hac et seq. q. hic a. 9 ; S. p. I. tr. 1 3. q. 43. m. 2. a. — 2. (S. p. I. q. 23. m. I.), o cognoscit per similitudinem, quac non Petr. a Tar., de hac et seq. q. d. 36. q. 2. a. 3. — Richard. a est a rebiis sed ad res»; intellectus noster a rebus mutuat Med., I. Sent. d. 36. a. 2. q. 3. — ^gid. de hac R., et seq. speciem impressani et format speciem expressam. i. Idea rea- q. I. Sent. d. 36. princ. 2. q. 2. — Henr. Gand., S. a. 68. liter una in Deo est perfectissima similitudo onvniwm cogno- q. 5. n. 9. — Durand., de hac et seq. q. I. Sent. d. 36. q. 4. scibilium, sive actualium sive possibiliuni (cfr. Iiic q. i. ad 2.). — Dionys. Carth., I. Sent. d. 36. q. 2.