Bonaventure

QUAESTIO I.

Utrum Deus cognoscat alia a se.

Quod autem Deus cognoscat alia a se. osten- siderat? quasi dicat, hoc est impossibile, quod det ditur auctoritate et ratione. aliis potentiam cognoscendi, et ipse non cognoscat. 1. Aucioritate Qui piantavit sic: Psalmus': 2. Item, Ecclesiastici vigesimo tertio^: Domino aurem non audiet: aut qui finxit oculum non con- Deo antequam crearentur omnia sunt agnita, sic

Cfr. supra pag. .312, nota S. 3 Psalni. 93,

Supple cum Vat. ibi: Simul itaqve. * Vers. 29.  ::: ,

DIST. XXXIX. ART. I. QUAEST. I. 685

et post perfectum respicit onmia: ergo si non primum, quod eius cognitic vilescit, cum perficia- creat se, sed aliud, non tantum cognoscit se, sed tur a re minus nobili, quam sit Deus: secundum, etiani aliud. quod eius cognitio vel ipse Deus transmutatur 3. Item, hoc probatur ratione oslensiva sic: omne eniin quod ab alio perficitur , habet potentiam omne producens res secundum ordinem et liberta- passivam , quae est principium transmutandi ; et tem producit eas praecognoscens ' — si enim pro- tertium inconveniens quod Deus non sit sua est, ducit ordinate, necesse est, quod producat secun- actio , cum actio sit a perfectione el Deus alio per- ,

dum sapientiam; rursum, si secundum libertatem, ficiatur etc. iiecesse est, quod secundum sapientiam propriam, 2. Item, si Deus cognoscil aliud a se, cum non alienam — crgo in ipso est omnium cognitio. omne quod est in Deo% sit idem quod Deus, ne- 4. Item , in entibus est status ^ , ergo pari ra- cesse esl, quod illud quod cognoscit, sit extra tione et in cognoscibilibus ; sed primum e)is, in Deum: ergo si cognoscit aliud , cognoscil aliquid quo est status, est principium, a quo est omnis extra se. Et ex hoc similiter oritur triplex incon- entitas, et quo nihil est, nec aliquid est nisi sine veniens, scilicet quod cognitio eius sit indigens ex- ab eo: ergo eadem ratione in primo cognoscente, teriori, sit etiam transmutabilis, et quod sit aliud si quod ab ipso sit omnis status est, necesse est, quam ipse; quae omnia sunt inconvenientia. cognitio, et quod per ipsum omnia cognoscantur, 3. Item, ostenditur illud idem per rationem et sine ipso nihii. Si ergo « propter quod unum- cognoscendi, quoniam ratio cognoscendi est ipsa ve- quodque, et ilhid magis'»: patet etc. ritas; sed veritas idem est quod rei entitas, ut dicit 0. Item , hoc ipsum ostenditur per impossibile, Augustinus ' : ergo nihil cognoscitur a Deo nisi ens. quia si non cognoscit aliud a se, aut ergo quia non Sed Deus nihil cognoscit nisi ab aeterno: ergo nihil potest, aut quia non vult. Non quia non vult, quia cognoscitur ab ipso nisi ens , quod est ab aeterno; in Deo voluntas non praecedit cognilionem: ergo sed tale est unura solum, scilicet ipse Deus: ergo ete. quia non potest. Sed omne cognoscens, quod non 4. Itera, 7-atio cognoscendi est assimilatio — potest cognoscere aliquid, quod est cognoscibile , lia- ubi enim est cognitio, necesse est, quod ibi sit assi-

bet cognitionem deficientem et arctatam; quod im- milatio cognoscentis ad cognoscibile " — ergo ubi possibile est esse in Deo : ergo etc. summa cognitio , ibi summa assimiiatio; sed Dei 6. Itera, nihil potest Deus quod novit, , nisi cognilio est sumrna et perfectissima: ergo debet alioquin aliquid posset ignorans, quod absurdum attendi secundum summam assimilationem. Sed nihil est: ergo si non novit aliquid aliud a se * nec in se summe assimilatur Deo nisi ipse: ergo solum se ipsum potest. cuni non sit supra se, ergo nihil in toto cognoscit. mundo potest: ergo Deus esl impotentissimus, quod Vt. Item, videtur quod nulla necessitas sit po- est absurdissimum dicere. nere, Deum cognoscere alia a se. quoniara, sicut Sed contra hoc 1. opponitur secundum ra- potentia se habet ad productionem, ita intelligentia - tionem Philosoplii in duodecimo Metapliysicae " ad cognitionera : sed Dei potentia, etiamsi nihil pro- « Intelligibile est perfectio intellectus»: ergo si Deus ducat, non est minus potens: ergo si intelligentia intelligit ahud a se, inlellectus eius perhcitur ab Dei nihil aliud a se cogiioscat, nihilominus est

alio; et si hoc, tunc sequitur triplex inconveniens sumrae intelligens.

' De, hac propositione cfr. supra pag. 600 , nota 2. Verba alio codd. A T intellectus eius I perficitur ab illo, cod. bb secundum ordinem sic explicanda sunt : ordinate destinando in ab aliquo. In fine argumenti pro perfectione i. e. forma (dc finem determinatum. De connexu inter ordinem et sapientiam, quo cfr. supra pag. 84, nota 7.), Vat. cum edd. 4, .5 perfi- cuius mox fit mentio , respice illud Arislot. , I. Metaph. c. 2 ciente, et subinde eadem Vat. cum cod. cc omittit alio. Non enim ordinari (IraTiTTEsSai), sed ordinare (iTciTaTTEiv) opor- « Verba est in Deo Vat. non absque auctoritate codd. im-

tel sapientem. mutavit in cognoscit Deus , simul suo noniine inserens ante ^ Cfr. supra pag. 78 , nota 2. — Post pauca pro cogno- verbu praccedentia omne quod particulam hok, ut ralionabilem scibilibus plures codd. ut K V V Z bene cognosceniibus. redderet suam lectionem At nostram lectionem quam ex codd. . ,

3 Aristol., 1. Poster. c. 2. KVX restituimus, veram esse, evidens est nec non ex con- • Val. cum cod. cc hic addit nec potest supra aliad a texiu probuur. se; cod. bb non potest aliquid aliud a se; in ceteris codd. et ' Libr. II. Soliloq. c. 5. n. 8 : Nam verum mihi videtur ed. I nihil additur. Mox pro cum non sit multi codd. cum esse id c|uod est. — Maior hiiius argumenli sic exprimi solet: sit ; perperam. Quidquid cognoscitui', cognoscitur siib ratione veri. — Pro in- ^ Text. 51. (XI. c. 9.), ubi pro erronea sententia, quod tclligentia ultimae propositionis huius argumenti : sed tale primus intellectus non intejligit alia a se , haec afrerlur ratio est etc. , non inutile erit illud August. , 83 Qq. q. 46. n. 2. I Deinde dilucidum, quod aliquid aliud honorabilius esset afferre , ubi S. Doctor ideas Platonicas falso acceptas impugnans quam intelloctus, id scilicet quod intelligltur ». Averroes in sic eloquitur: Non enim cxlia se quidquam positum intuebatur, Comment. de hoc textu ait : « Qnapropter erit aliud ens nobi- ut .se<undum id constitueret quod constituebat ; nam hoc opi- — Triplex ,

lius isto; intellectum enim est perfectio intelligentis ». nari sacrileguni est. inconvenicns, quod S. Doctor mox commemorat, insinuatur ' Aristol. , VI. lithic. c. I : Siquidem ex similitudine quadam etiiim ab Aristol. , loe. cit. — Pro intellectus eias perficitav ab ot aflinitnte cognitio cxislit ipsis (scil. potentiis aniniae).  , ,

SENTENTIARUM LIB. I.

6. Item, bonitas creaturae comparata ad boiii- est idem quod ipse, a quo res cognoscuntur. Et hoc talem Creatoris est sicut punctus ad lineam, ergo modo nihil valet obiectio. similiter veritas ad veritatem; sed si intelligatur 3. Ad illud quod ohiicitur tertio, quod ab ae- punctus amoveri a linea, non est linea minor nec terno fuit unum solum ens; dicendum, quod duplex imperfectior: ergo si Deus veritatem suam cognoscit est rei esse, scilicet in se, et in sua causa, id est siue veritate creaturae, nihilominus sna cognitio per- in proprio genere, et in exemplari. Et ad cognitio- fecta est. nem rei sufficit existentia eius in causa sive in exemplari ; et quia per exemplar repraesentatur sicut futura est in proprio genere, ideo per exi- stentiam in exemplari omnino cognoscitur , sicut fu- tura est, nec aliter cognoscitur, postquam facta est. Deus cognoscit aliud a se, at non per Quod ergo obiicitur , quod ab aeterno fuit unum aliud, sed per se. solum ens; dicendum, quod verum est, in proprio genere sive in esse actuali; multa tamen fuerunt Respondeo: Dicendum, quod pium et neces- in causa. et esse illud eral ratio cognoscendi secun- .sarium est dicere, quod Deus aliud a se cogno- dum utrumque modum essendi. scat: pium quidem , quia omnis rectus animus hoc 4. Ad illud quod obiicitur quarto de assimila- dicit, quia non latet Deum quod cognoscit noster tione, dicendum, sicut supra dictum fuit in quae- animus; necessarium, quoniam non potest opus stione de ideis", quod ad cognitionem requiritur latere sapientissimum opificem. Et ideo oppositum assimilatio, non per convenientiam in genere vel dicere est impium et impossibile. specie, sed secundum va.\\mem exprimencli. Kt qm- Et propterea ad intelligentiam obiectorum no- niam divina verilas una et summa expressione ex- tandum, quod cognoseere aliud est dupliciter: aut primit se et alia; ideo summa assimilatio est, non per aliud a se oognoscente aut per se. Quando , tantum respeclu sui. sed etiam respectu aliorum. cognoscens cognoscit aliud et per aliud, tunc ve- Et ila patet illud. rum est, quod perfectionem habet aliunde, et tunc 5. Ad illud quod obiicitur, quod potentia dici- eius intellectus est in potentia et recipit aliunde tur perfecta, etiam si nihil faciat, ergo etc; dicen- perfectionem et ideo additionem et transmutationem, dum, quod non est simile de actu faciendi respectu d

et hoc oranino impossibile est circa Deum. Est ite- potentiae, et sciendi respeclu intelligentiae. Nanidiet!

rum aliud cognoscere per se; et tunc cognoscens facere est actus ut actus et ut egrediens, qui noji

est actus ' respectu cognoscibilis, et tunc non recipit facit perfectionem , sed consequitur et attestatur: sed perfectionem a cognoscibih, sed magis e converso. scire est actus ut habitus, qui significatur ut per- I. Et hoc modo ponimus Deum cognoscere aliud a se fectio potentiae '. Quoniam igitur divina intelligentia per se ipsum. est perfectissima , ideo non tantum cognoscit aliqua, 1. Et sic non procedit prima ratio, sed secun- sedomne quod potest cognosci, non autem facit - dum primam viam , et intellexit ita Philosophus, si omne quod potest fieri. verum dixit. 6. Ad illud quod ultimo obiicitur, quod veritas 2. Ad illud quod obiicitur secundo, quod si creaturae nihil facit ad primam veritatem etc; Deus cognoscit aliud a se, ergo aliquid extra se; dicendum, quod verum est, et ideo aeque nobilis et dicendum quod cognoscere aliquid exlra se est , perfecla erat prima veritas ante creationem verita- - tripliciter : aut per aUquid conceptum ab extra, et tum aliarum, sicut post. Sed tamen ponere, quod i.sic dependet cognitio ab extrinseco, et sic non est ahqua veritas sit, et non sit a Veritate aeterna,est ponere primam veritatem non esse summam sic ° possibile ponere in Deo; aut cognoscere aliquid extra, ;

quia aspectus cognoscentis deflectitur extra, sicut ponere, aliquam veritatem esse, et non esse cogni- cognoscit Angelus; aut quia illudquod est aliud et tam, tollit rationem perfectae veritatis, ut est ratio diversum, habel ortum ab mtra , et ita quod est cognoscendi. Et ideo patet, quod de perfectione extra cognoscitur per omnino intrinsecum, el hoc summae veritatis est cognitio creaturae, sicut et po- modo cognoscit Deus, sciliret per exemplar, quod tentia producendi.

' Cod. T uclu. Quorum vero non ost aliud quoddani opus praeler actionem, 2 Ed. 1 accepium. in ipsismet actio esl, ut Yisio in vidente, et speculatio in spe- 3 Dist. 35. q. 1. in corp. et ad 2. culante, et vita in anima ». Ex liis responsio S. Doctoris facile • .\rislot. , IX. Helaph. texl. 16. ( VIll. c. 8.) difterenliam intelligitur. iNam facere ut' actio (ransiens praesupponit per- inler aclionem trmtsmnlem immanentem, quae liic respici- et feclionem potentiae, et ideo potentia, sive faciat sive non, lur ,sic proponit Quorumcumque itaque aliud quiddam prae- : <c perfectissima et actus purus esse potest; at scire, ut actio im- ler usum est id quod flt, horum actus in eo quod fit, est manens, perfeclissimum et actus purus esse ncquit, nisi in ipso iit aedificatio in eo quod aedificatur, et contextio in en quod comprehendalur aclnaiis cognitio omnium reruni. contexitur; simililer et dn aliis, et omnino molus in moto. 5 Codd. A V sed. I  ,,;, ,

DIST. XXXIX. ART. I. QUAEST. I.

SCHOLIOK

I. Deum res creal^is cognoscere non tanlum secundum esse condilionatis (Gotli, Theolog. Scholast. tom. I. tr. 4. q. 5. dub. quod ab aeterno in ipso Deo habent, sed etiam inlelligibile , S, q. 6. dub. 2.). — Scotus (hic q. unica, n. 23, d. 41. q. secundum illud, quod in proprio genere habent est communis , unica, n. 10, Report. d. 40 q. unica) docet, divinam essentiam sententia Scholasticorum , excepto, ut videtur, Aureolo, et mani- repraesentare res , quatenus determinate futurae sunt, ex de- feste a S. Doctorc (hic ad 3.) asseritur. Res igitur eliam in se terminaiione suae voluntatis. Hanc determinationem Mastrius ipsis cognoscuntur , quatenus sunt terminus divinae cognitionis. (Disputat. theolog. tom. I. d. 3. q. 3. a. 8.) in sensu decreti Sed aliter dicendum , si verba in se ipsis intelliguntur de medio concomitantis explicare nititur, quae expositio post eum a plu- sivc raiione cognoscendi. Distinguitur igitur medium qm , et ribus recepta est. Sed tum ipsa verba Scoti , tum auctoritas medium in quo. Medium quo est id quod potentiam cogno- meliomm eius interpretum, ut Lycheti, Roda, Frassenii alio- scentem proxime habilem reddit ad cognoscendum , et vocatur rumque plurimorum, probabiliorem reddunt aliam interpreta- etiam medium no» cognitum, quod in nobis est species intel- tionem, quae istam determinationem intelligit in sensu decreto- ligibilis et etiam lumen intellectus agenlis. Medium in quo (me- rum antecedentium, ita ut haec determinatio sit causa, quod dium cognitumj est id quod cognitum ducit in cognitionem res a statu merae possibilitatis transeant ad existentiam in fu- alterius rei , ut in speculo videntur res , et in principiis con- turo infallibiliter quidem habendam, sed ita ul contingenter et olusiones. — Solam autem divinani essentiam esse medium libere a sua causa proxima procedant. quo D.'us cognoscit , evidens est et ab omnibus receptum 2. S. Bonav. alio loquendi modo utitur, scilicet quod eandeni solam esse etiam medium m quo , ita ut Deus oninia Deus K omnium ideas habet praesentes et simul, per quas co- creata cognoscat in sua essentia ut in medio cognito, est sen- gnoscit res futuras ita cerlltudinaliter, siciit si essent praesen- tenlia antiquorum Scholaslicorum. Unde Alex. Hal. (S. p. I. q. 23. tes j> (hic a. 2. q. 3.) , sivc aliis vcrbis : « Quia per exemplar m. 3. a. i.) dicit: « ScienUa Dei, quae est adres, non estpo' (res) repraesentalur, sicut fulura est in proprio generc, ideo res ; unde cum ipse sit causa immulabilis, per causam immu- per existentiam in exemplari omnino cognoscitur, sicut futura tabilem ot necessai'iam cognoscit eliam contingenlia » . Consen- est, nec aliter cognoscitur, postquam facta est » (hic ad 3.). tiunt S. Thomas (3. c. Gent. I. c. 48.), B. Albert., Richard. a Haec formula loquendi , quod Deus in suis ideis futura omnia Med. et S. Bonaventura (hic ad 2. et ad 6, a. 2. q. 1. argg. cognoscat, etiam nonnullis antiquioribus discipulis S. Thomae in fundam. et in corp.). — Bene autem notandum est , quod (hic placuit (cfr. Mastrius, loc. cit. a. 1.), sed a Scoto (hic q. unica, ad 2.) dicitur de triplici modo , quo aliquid exlra cognoscen- n. 7.) improbatur ea ijraecipue ratione, quia ideae repraesentent leni existens ciignosci potest, ne quis putot, Deum ita res tantum res ut inere possibiies ; item quia repraesentent eas creatas cognoscere, ut eius scientia sit, sicut nostra, discursiva, solum ut ierminos simplices, nonautem, quatenus contingenter vel ut aspectus cognoscentis deflectatur ad extra, « sicut co- hi termini copulantur in propositionibus coniplexis. Hae rationes gnoscit Angelus » (quod explicatur II. Sent. d. 3. p. II. a. 2. q. 1.). procedunt ex ea quam Scotus de ideis profitetur doctrina sed ,

Aliter censent plures auctores post exortas saeculo XVI. non valent, supposita acceptione ideanm, quam profiletur controversias de divinis auxihis, qui docent, Deum res creatas, S. Bonav. , ut supra d. 35. q. 1. in Scholio commemoravi- prout sunl in se ipsis, cognoscerc non in se ut medio cognito, mus. Idea enini ab ipso in sensu largiore accipilur, quatenus sed immediate in ipsis. lidem hoc principium applicant cum repraesenlat non tantum res in statu possibilitatis , sed eUam Suarez ad cognitioncm conlingentium conditionatc futurornm, et eas , quatenus in proprio genere existunt et delerminalioneni dicunt, haec cognosci in veritate ipsorum obieciu-a, antc et divinae voIuntaUs praesupponunl. Sumsit ipse hanc idearum independenter ab omni decreto volunlatis divinae. Huic senten- significaUonem ex Dionysio (de Div. Nom. c. 5. n. 8. in fine),

tiae a mullis contradictum est, et eliam a non paucis defenso- qui secundum versionem Corderii docet: « Exemplaria (jiapaSEf-

ribus scienliao mediao, intcr quos est cl. P. Kleutgen S. 1. in Yiiocta) dicimus essc rationes in Deo substanUficas rerum et unite pracclaro suo opcic : Instilutiones theolog. Ratisbonae 1881, praeexistentes , quas divinus sermo vocat praedefinitiones et

lom. 1. n. 548. divinas atque bonas voluntates, rerum definitrices et effecUices, II. Incidimus hic in quaestionem difticillimam , et a tribus secundum quas qui est supra substanUam omnia , quae sunt, saeculis inter theologos valde agitatam, de raiione sivc medio praedefinivit ct produxit». Eliani S. Thoni. interdum ideas in

quo Deus cognoscit contingentia libera absolute vel conditionate eodem largiore sensu accipit, ut de Veril. q. 3. a. 6, ubi di-

fulura. Nostrum non est de tot sentenliis, circa rem inhanc slinguit « ideas quodammodo indeterminatas » , quae respiciunt medium prolalis, iudicare; sed sufficiat, ut pnmo praeter iam ea quae nunquam sunt nec erunt nec fuerunt, et ideam, quae nominatam alias principaliores opiniones breviter referamus, et <! ad ea quae sunt vel erunt vel fuerunt producenda determi- deinde sententiam S. Bonaventurae proponamus. natur ex proposito divinae voluntatis » (cfr. ibid. a. 1 , ubi I. Nominales hanc quaestionem humano intellectui csse idcra locus Dionysii refertur, el S. p. 1. q. 14. a. 13.). Favet insolubilem afBrmant, atque recurrunt ad inflnitam inlellectus etiam B. Albert. (hic a. 12.), qiii in idea duplicem ralionem divini perfeclionem , cuius « acternus oculus intuitivam omnium dislinguit, quatenus est iux ut raUo cognoscendi, et vita ut

rcrum visionem habet , immo , ut proprius loquar, ipse est principium motus; et ut vita et lux est « principium universi incomprehensibilis quaedam intuitio, quae immediate super esse creati ». In Summa autem p. I. tr. 15. q. 60. m. 4. a. 1.

quamlibct rem actualiter \el possibililer exislentem simul fer- parUc. 5. explicite dicit, quod Deus «per raUones exemplares tur » (Grcgor. Ariminens. , hic q. 2. a. 2.). — Nonnulii inter cognoscit, ut dicit Dionysius ». antiquiores Tlwmistas , inter quos Caprcolus et Caietanus - Quod autem S. Bonav. , cum ideas dicit esse Deo raUonem clavem ad revelandum hoc secretum se reperisse putant in cognoscendi omnia alia ab ipso, causalitatem divinae voluntatis vcrbis S. Thomae (S. p. quod Dei intuilus I. q. 14. a. 13.), <t non excludat , sed praesupponat , ex multis locis manifeste ap- ferlur ab aelcrno siipcr oninia, prout sunt in sua praesentia- paret: v. g. hic a. 2. q. 1. inter alia dicit, quod scienUa Dei litate i>, de qua scnlcntia hic a. 2. q. 3. in Scholio nonnihil di- comparatur « ad creaturam secundum raUonem diversitatis el

celur. — Aiii scholae S. Tlwmae addicti nunc communiter tc- causalitatis, et ideo ad creaturam secundum raUonem ideandi » nent, Deum libera absolute futura cognosccre in suae volun- (cfr. supra d. 36. a. 1. q. 1, pracserUm arg. 1. in fundam. et

tatis decrelis ab inlrinseco efficacibus, libera autcm conditionate ad 2, a. 2. q. 1.). — Omnino hoc confirmalur profunda doelrina fiiliira in dccrelis ex partc subiecti absolulis, ex parle obiccli eiusdem de voluntate ut causa rerum , infra d. 45. a. 2. q. 1  SENTKNTIARUM LIB. 1.

iibi ad 2. dioitur : « In volunliile primo invenilur ralio iictuali- d. 36. dub. I. et 4. et mulia aigg. in fundamentis quaestionum lalis. Polenlia enini et scientia, eLsi hnbeanl ralionom causae d. 3S. et 36.). Hinc est, quod totics docet, omne verum depen- habilualis , non tamen actualis nisi per volunlatem. Unde vo- dere a prima causa exemplari (hic ad 6.), sicut omne ens a

luntas lacit de scientia dispositionem sive faoil , soieniiam esse prima causa cfRcienle, omne bonum a prima causa flnali ; ct

disponentem et potentiam exsequenlem • lofr. d. iO. diib. 7.). quod totios in dislinctionibus 33. 36. 38. 39. 40. praotor oau- Docel etiam d. 4S. a. 2. q. 2, quo sonsu divina volnnlas sit sam eflicientem nominet primani veritatem onincm voritatom causa immediatii omnium quae sunt , non o.volndondo oausas exprimcntem. Speciatim, quando agitur de cognilione contin- secundas, et ibi (ad i.) afnmial, quod voluntas Dei, plene genlium fulurorum, ad pertcctionom ol clarilaleni luminis aolorni cognita , sit suffioiens causa ad cognoscendum omnia alia. XJnde provocat, ut d. 40. a. 2. q. I. ad I. 2. 3, et d. 39. a. 2. q. 2.

S. Doolor non dissontit a S. Thoma, qui loties dicit, quod Fiindamontum huius doclrinae inconcussum est, soil. quod

Deus omnia alia exlra ipsum oognoscil, in quantum cst eis causa una siniplicissima Doi ossoiuia sub diversis ralionibus inlelligondi (S. c. Gonl. 0. til. 6.5. 67.), « et quod scienlia Dci in tantum I. est causa efficiens, exemplaris, flnalis totius ordinis rorum se exlondit, in quanlum se exlendil oius oausalitas » (S. I. q. 14. realis et idealis. Dissensio inter theologos tantum inoipit, quando

a. Il.l. Idem saope doconl B. .Vlbort., ut S. p. I. Ir. 13. ([.60. desoendilur ad species ot divorsos modos huius causalitatis de- m. -i. a. I. part. 3. ad I, ot .\lex. Hal.. S. p. I. q. 23. ni. 3. lerminandos ; nec hucusque inventum est systema, quod com- muni calculo approbatum est. .Notandum antem, quod seciindum verba S. Bona\enturae III. Alex. Hal., de hac et seq. q. S. p. I. q. 23. m. .3. per haoo caiisnlitns non vidolur reslringonda osso ad solam oausani totum. — Scot. de hac et seq. q. hio q. unica I. Keport. d. 36. ;

efficienlem, qu:ic snpponit bonoplaoitnni volunlatis (d. iO. dub.7.), q. I , et d. 38. q. 1.2. — S. Thom., do hac ol seq. q. I. Sent.

sed polius oMondenda ad Iriplox genus oausae , secundum quod d. 38. q. unica , a. 2. 3. 3 ; S. I. q. 14. a. 5. 6. — B. Albert., ros oiiiini iii Deo esse dicuntur, « videlicel ut in principio pro- do hao oi soq. q. I. Seni. d. 36. a. 4, d. 39. a. 9 ; S. p. 1. tr.

duceiite . n sic suin ibi ratione potentiac ; ut in exemplari 13. (|. 60. m. 3. — Pelr. a Tar., I. Senl. d. 33. q. I. a. 4.— exprimente. oi sio sunt ibi ratione nolitiae ; ul in fine conser- Bichard. a Mod. , I. Senl. d. 35. q. 3. — ;ligid. R., de hac et

mnte, ol sio sunt ibi ratione volunl;ilis » (supra d. 36. a. 2. seq. q. I. Sont. d. 35. prino. I. q. I. 2, d. 38. p. II. q. I , d.

q. I.). quod duo ad rationom exomplaris oon- Explicite dicil, 39. princ. I. q. 3. — Durand., I. Senl. d. 33. q. I. — Dionys. ourrnni, scil. ratio poteniiae et uotiliae. « non enim cst exem- Carth. , de hac et seq. q. 1. Sent. d. 3S. q. I . — Biol , de hac plar Dous nisi eorum quae cognoscil el polest (ibid. ad 2, ot I. Ser d. 35. q. 2. 4.