Bonaventure

QU.^ESTIO II.

Utrum Dcm cognoscat oninia alia a se.

SecDiido, dato qiiod Deus cognoscat alia a se, 0. Item, ratione videtur: quia quanto substan- quaeritur, utrum cognoscat oinnia alia a se. Et quod tia est spiritualior atque simplicior, tanto plurium sic , videtur: est cognitiva ° ; sed Deus est subslantia simplicis- 1. .\uctoritate leremiae decimo septimo Pra- ' : sima et spiritualissima: ergo est omnium cognitiva. cor fiominis etc, et post: Ego Dominus fimaamenta.fMWi Bst 6. Item, Deus est creator et remunerator; sed

scrutam corda et renes; sed nihil incerlius, nihil in quantum creator est artifex in quantum remune- ,

occultius nostris cogitationibus: ergo si has cogno- rator iudex sed perfectus arlifex cognoscit omnia pro- ;

° scit, et omnia alia. ducta, perfectus iudex omnia remuneranda: si ergo 2. Item, ad Hebraeos quarto^: Omnia sunt omnis creatura spectat ad artificium, et omne bonum nuda et aperta oculis eius ad quem nobis sermo. , et malum ad iudicium, ergo Deus omnem creatu- Et iterum: Vivus est sermo Dei et efficax, usque ram cognoscit, et omnem bonitatem et malitiam. ibi, et non est aliqua creatura invisibilis in con- 7. Item, impossibile est, aliquid esse, in quo spectu eius. non Deus per praesentiara essentiae, ut supra sit

3. Item, loannes ultimo^: Domine, tu oninia nosti. probatum est ' sed cuicumqiie praesens est per ,

k. Item, .^ugustinus tertio de Trinitate^: «Ni- essentiam, et cognitionem: ergo impossibile est, ali-

hil fit visibile nec intelligibile , quod non de aula quid Deo esse incognitum. interiori atque invisibili summi Imperatoris aut iu- 8. Item, si esset in una re ita, quod non in

beatur , aut permittatur secundum ineffabilem , alia , esset eius essentia limitata : ergo si ita cogno- iustitiam poenarum et praemiorum et gratiarum et , sceret, quod aliqua essent incognita, esset eius co- meritorum». Et si hoc: ergo omnia cognoscit. gnitio limitata et airtata, et ita imperfecta.

' Vers. 9. et 1 , ubi Vulgata pro hominis exhibet 5 Cfr. liber de Causis, prop. 10, et Aristot. , III. de Ani- et voci renes praemittit probans. — Mox pro incertius oodd. ma, text. 3. seqq. (c. 4.).. 1 interius. « Cum codd. D PQ (T a secunda manu) et ed. I posuimus 2 Vers. 13. Textus sequens ibid, ubi pro si ergo pro sed , quod exstat in Vat. aliqua creatura Vulg. ulla creatura. ' Dist. 37. p. I. a. I. q. I. seqq. — In propositione mi- 3 Vers. 17. nori, quae sequitur, inter verba et cognitionem supple ; prae- • Cap. 4. n. 9. In textu originali pro visibile nec intetli- sens est per. Ratio sentenliae in hac propositione minori enun- gibile legitur visibiliter et sensibiliter, et in line ri-tributionum tiatae est, quia in Deo essentia idem est ac cognitio. Pro cui-

pro meritorum. cumque multi codd. oum ed. minus concinne cuique. I  , ;

p DIST. XXXIX. ART. I. QUAEST. II. (389

Sed contra; I. Onine nobiiius Deo est attri- bona et bonos; et de hac intelliguntur duae ultiraae i- buencluni ; sed « quaedam raelius est nescire quam auctoritates '. Est alia cognitio simplicis notitiae scire», sicut dicit Augustiiius in Enchiridio': ergo et haec quia habet rationem cognoscendi a Veritate, necesse est ponere, qiiod Deus illa non sciat. quae est lux summa, cui nihil potest occultari, 2. Item , intellectus noster propter sui inimnte- nec etiam tenebrae obscurantur ab ipsa \ ideo de rialitatem non intelligit singularia — unde, ut Phi- necessitate cognoscit oninia, magna et parva, bonaconciijsioa.

losophus - dicit , « intellectus est universalium , et el mala, sicut ostendunt rationes ad primam partem. sensus singulariuin » — sed divinus intellectus I. Ad illud ergo quod primo obiicitur, quod soiatio op- '"""""""'• multo magis est immaterialis quam noster; ergo si omne nobilius Deo est attribuendum; dicendura, noster non intelligit singularia, uec divinus. quod est melius simpliciter , et est nielius huic et 3. Item, noster habitus scientialis propter sui secundum statum. Dicoergo, quod omnia scire .sm- certitudinem non esl nisi necessariorum , et non melius et nobilius est; sed homini corruplo, pliciter contingenliuni , quia dicit Boetliius ^ quod « scientia qui accipit occasioneni peccandi ex cognitione, me- est eorum quae sui immutabilem existentiam sor- lius est quaedam nescire. Ideo non seqiiitur, quod tiuntur». Si ergo diviua cognitio est mnlto certior sit Deo attribuendum. quam nostra scientia, patet etc. % Ad illud quod obiicitur de immaterialitate 4. Item , quae necessitas est Deum ponere co- intellectus, dicendum, quod hoc, quod non cogno- - gnoscere orania ? Et videtur quod nulla, quia cognitio scat singularia, non tantum venit ex immateriali- nostra non rainus dicitur perfecta, si non cognoscit tate, immo ex materiahtate coniuncti et immateria- unani muscam; si ergo divina cognitio inulto mi- litate sua. Quoniam enini coniungitur corpori, ideo nus perficitur a scibili, non erit imperfecta, si non liabet potentias, secundum quas dependet a corpore cognoscit ista viiia. quantura ad operationem, et per quas intellectus, 3. Item, sicut Deus est^ omnisciens, ita est quamdiu est in corpore, exit ad exteriora, quia oninipotens; sed potentia mah non est de omnipo- illae sunt mediae, scilicet sensus particularis et tentia nec de perfectione potentiae; ergo et simi- imaginatio. Quoniam ergo singulare non pervenit ^iotandnm. liter cognitio mali non est de perfectione scientiae, ad intellectum nisi per istas potentias, et ascensus ergo etc. per has est secundum abstractionem et depuratio- 6. Item, hoc ipsum ostenditur auctoritatihus nera, et abstractio facit de singulari universale'; et primo auctoritate Habacuc^; Mundi sunt oculi ideo non potest singularia cognoscere nt intellectus, lui, Domine, ne videant malum etc. Item de ma- , nisi intellectus sit separatus vel divinus. lis dicitur Matthaei vigesimo quinto " : Nescio vos. 3. Ad illud quod obiicitur de certitudine scien- tiae, dicendum, quod hoc non est propter certitu- dineni simpliciter , sed propter certitudinera causa- c N c L u s I 0. tam a re. Et quoniam causatur certitudo in nostra cognitione vel " pendet ex re , ideo non potesl no- Deus cognitione simplicis notitiae omnia cogno- stra cognitio esse certa, nisi res sit necessaria. Di- scit , bona et mala, approbationis vero tan- vina autem cognitio, quoniam a re non causatur tum bona. nec dependet, ideo potest esse certa de re con- tingenti. Respondeo: Dicendura ad intelligentiam obie- 0. Ad illud quod obiicitur, quod potentia maU ctorum, quod in Deo est nolitia approbationis , et non est de oranipotentia; ergo etc; dicendum, quod '

simplicis nolitiae. Et notitia approbationis conno- non est siinile, quia rectitudo, manens rectitudo, tat complacentiam voluntatis. Hac non cognoscit est ratio cognoscendi malum ; sed rectitudo non est ji.Deus omnia, quia nec mala nec malos, sed tantum carisa mali, nisi declinando a rectitudine et defi-

1 Cap. 17. n. 3. Et Aristot., XII. Metaph. te.xt. 31. (c. 9.): ' Quae lilleruntur in 6. arg. ad opposit. Etenim quaedani melius est non vidcre quam videi-e. * Psalm. 1 3S , 12: Quia tenebrac non obscui'abuntur a te. '- Multis lojs. Cfr. I. Poster. c. li. 20. 24. (18. 21. 31.); 3 Sicut intcllcctus in eiicienda cognitione exleriorum, per il. de Aninia, text. 60. (e. 3.); I. Melapli. c. I. medias i. e. sensibiles potentias quasi exit et descendit ad 3 Libr. I. de Aritlimetica , c. I : o Est enim sapientia rerum, exteriora , sic simjulare sive species quam singulare generat ,

(.luae sunt .suique immutabilem substanliam sortiuntur, com- in medio et organo, intrat et ascendit a sensu particulari ad preliensio veritatis ». Idem docet Aristot. , I. Poster. c. ult., et VI. sensum communem indeque per phantasiam usque ad intel- Etliic. c. 3. 6. lectum. Sic ascendens species abstrahitur et depuratur a condi- * Val. cum cod. cc dicitur. Mox post potentiae Vat. adiun- tionibus singularibus sive individuantibus. Cfr. Itiner. mentis in git iiaturaliter. 5 Deum, c. 2, et Aristot., III. de Anima , texl. 39. (c. 8.). — Mox Cap. I, 13, ubi Vulgata, omissa voce Domine, prose- pro ut intellectus cod. noster intellectus, et subinde multi quitur: ne mdeas malum. iVostra lectio, ut testatur editio codd. utCGHKLORSUVY prosequunlur: non sic iniellectus Ilieronymi, alias erat in usu. :et divinus. 6 Vers. 12. "> Pro vet cod. necessario. S. Boruw. — Tom. I. 87  ,

090 SENTENTlMtUM I.IB. I.

cieiido. Ideo -scire iiialuin est de perteelione scien- cogiioscendi Deuiii omiiia: dicendum, quod iiifiuitas A(i<

tiae, sed pos-se maliim non est de perfeetione po- et iunnensitas veritatis. quae non patitiir, aliqiiid

tentiae. latere Deum, siciit immensitas diviiiae praesentiae

4. .\d illud t|uod qnaeritur'. ipiae necessitas est non palitur. aliquid absentaii a Deo.

SCHOLION.

1. In huu ge ;ili 11« aionc Sorai.lii pi-c q. 14. a. 10. ad 4.). Kundamenli doctrinae cst , qnod bleniiila spfui;ilia iiliis magislrjj Vlcx, llal., S. p. « nialum substantificiiliir in liono, cl solum non solu in bono, .sed 1. q. 23. m. ".. a. 1-7.1 clisliiiclis inKicsliniiiliiis Iracdintui-. etiam in bono qnodam moilo sihi opiiosilo ». (S. Bonav., II. Senl. in specie solvilin- {m\ i.) qiiacsiio, iiliiiiii Dciis .siiigularia co- d. 34. a. 2. q. 2.),ctqiio,i punin, ni;,l,i,„ non iion csl possibile , di-

gnoscat, iibi langilur ctiam i|uacslio, Litriim iiilclioctus nosler centccodem (loc. cil. q. I.); » cic niiilii niiiliim I iiMqiiod essc

pro stalu \iiitoris directe cogiioscat singularia ; quod S. Doclor quod nihil liabeat de bono, noii si,|i,in csi p,, negat cum Alcx. Hal. (loc. cit. a. 6. ad I.) cl S. Thoina (S. licac, sed eliam manifestae caciiiiiis il siiiliji

1. q. Sii. ii. I.i. Alilcr senlit Scotus (II. Senl. d, 3. ([. 2. et quod « quanivis malum non subsil ,li\in;„' /i/v, piissini nni Hiiriiido aliisque. Cohaeret haec opinionum dillc- tanieii iimcisiom y> (infra d. 46, q. J. ad .!.

rcnli.i rnin . ,.nirM\cmia de adiiequato intelleclus humani obieclo, Itrieatio non liabeat nisi causam deficienlnu ulnmi sii .|niil(lii ,s rci materialis, ut docet schola S. Thoniac, l)eo aliquani causam, iamen potest « css,' iii

an cns eoiiimunissinie sumtum, ut est ens ]-eale in communi, quae non Ad hoc autem, quod iquid sit in Dei est nisi veri.

non tantum quidditas rei sensibilis, uti Scotus censct ; de quo praescientia , quod ipsum, \el eius causa, vel eius sufBoit,

dilTusc disiniiatur in utriusque seholae libris philosophicis. opposilum sit in Deo tanquam in causa » (ibid. q. L ad 4.). II. In respons. et in solut. ad S. agitur bi'eviter dc cogni- Quod- posse facere nialum non sit de ralionc potentiae, explica- tione nHili. Quae hic tanguntur magis cxplicantur supra d. 36. tur infra d, 42. q, 2, a. 3. q. 1.2, et infra d. 46. q. i. -5. .Vntiqui Scholastici in hoc III. Petr. a Tar., I. Sent. d. 36. q. I. a. I. 2, d. 38. q. 2. conveniunt, quod nialum a Deo non cognoscitur nisi per aliud, a. 2, d. 39. q. 2. a. I. 2.— Richard. a Med., I. Scnt. d. 35.

; quia de ratione mali est, quod sit privatio boni, et sic nec q. 6, d. 36. a. t. q. I. 2, d. 38. q. S. — Durand., I. Sent. d.

deflniri nec cognosci polest nisi per bonum » (S. Thom., S. I. 33. q. I. 2. 3, d. 38. q. 3.

QU\ESTIO in.

Utrwm Deus possit scire plura, quam sciat.

Tertio quaeritur , utrum Deus possit scire vel Infinita, sicut probatum est supra^; sed infinitis

praescire plura, quam sciat. Et quod possit plura non possunt esse plura nec cogitari: ergo etc. scire, ostenditur sic. 2. Item, si potest praescire plura, aut plura in-

1. Nihil scitur nisi ens et verum-; sed multa complexa sive plures res, aut plura complexa sive

i.possunt esse, quae non sunt, et veriflcari, quae enuntiabilia.Non plura incomplexa, quia res scit falsa sunt : ergo multa possunt sciri a Deo, quae Deus, etiamsi nunquam sint; scit enim omnia quae tamen non sciuntur. possunt fleri. Similiter non plura complexa, quia cu- 2. Item, quod possit plura praescire, videtur, iuslibet contradictionis semper altera, pars est vera, quia praescientia est tantum futurorum; sed multa altera falsa'': ergo de complexis seraper tot sunt possunt esse futura, quae nunquam fient nec erunt: vera quot sunt falsa. : ergo qui scit omnia non potest ergo raulta possunt praesciri, quae non praesciun- scire plura, quia non possunt plura esse vera. tur : ergo Deus potest plura praescire, quam sciat ^. 3. Item , quod non possit plura praescire, quam Sed contra: 1. Quod non possit plura scire, praesciat, videtur, quia quaecumque Deus praescit, .\ciopposi- videtur, quia scientia Dei est infinitorum. cum sit siraul praescit nec potest praescire nisi simul: si

" 35. q, 5, 1 Codd. hanc solutionem ultimo loco ponunt , forlasse qiiia Dist.

respondet ad quaestionem incidentem. 5 Cfr. Aristot., de Priiedicam. c. de Oppositis, eX I. Periherni. - Aristot. , I. Poster. c. 2. de conditionibus ad scire rc- c. 6, (c. 7.), et IV. Melaph. text. 9. seqq. (III. c. .3.). — In

quisilis disserens ait : Vera (scil. principia) quideni igitur opor- initio huius argumenti post Hem auctoritate codd. II M V bb tet esse, quoniam quod non est, non est scire. restiluimus si, quod Vat. omittit, quae et deinde pro praeswrf ^ Val. cum i)aucis mss, praesciat. exliibet scire.  ,, ;

DIST. XXXIX. ART. I. QUAEST. UI. 6i)I

ei-go potest plura praesdre, quam praescial, aut praescientia potest esse pluriiun. — Concedendum ergo simul, aut successive. Simul est impossibile ergo, quod quaedam scientia potest esse plurium, successive similiter impossibiie, quia in aeternitate quaedam non. Et per hoc patet responsio ad obie- ( non est suecessio: ergo nuUo modo. cta de scientia.

4. Item, si potest plura praescire, ergo cum 1. 2. Quod enim obiicit, quod scientia Dei est soiutioop- I * . ,, . 1 ., ., positoram. . . ,

maior sit praescientia plurium saltem extensive, et mlinitorum, et quod mhil connotat circa incomple-

quod potest esse maius potest augeri. ergo divina xum; dicendum, quod hoc veruin est de scientia praescienlia potest augeri; sed ubi augmentum, ibi inleUigentiae sed non est verum de scientia visio- ,

mulatio et variatio ergo divina scientia potest mu- : ' nis. — Quod autem obiicitur de praescientia, con- tari et variari. cedendum est, qnod potest esse plurium. 3. Quod autem obiicitiir ad oppositum, quod CONCl.USIO. si potest scire plura. ant simul, aut non simul

plu- dicendum, quod simnltas potest attendi dupliciter Disiinciio. : Scientia approbationis' et visionis potesl esse aut quantnin ad .mbslantiam praescitorum * sive rium , non autem scientia simplicis intelli- cognitionem: sic est verum, quod simid, quia ab genliae. aeterno praescivit quaedam et ab aeterno potuit prae- Respondeo: Dicenduin, quod cum quaeritur, scire plura et potest praescisse. Si autem attendatur

utrum Deus possit plura praescire vel scire, aliter simultas quantum ad rationem paucitatis et plura- est iudicandum de praescientia quam de scientia. litatis; sic est imphcatio oppositorum,-et sic est ipiei Dei Nam, sicut dici consuevit, triplex est Dei cognitio, sensus, quod simul praesciat plura et pauciora. Et non quantum ad diversitatem cognitionum, sed conno- primo sensu obiectio habet veritatem. tatorum ^ scilicet cognitio approbationis, visionis et 4. Ad illud quod obiicitur , si potest plura intelligentiae. Cognitio approbationis est solummodo praescire , quod potest praescientia augeri ; dicen- de eis ad quae se extendit beneplacitum voluntatis, dura , quod esto, quod praescita possent augeri , non et liofi est solummodo de his quae flunt et bona tamen augeretnr praescientia, quia uno et eodem Miusioi. sunt; et liaec absque dubio potest esse plurium. praescit Deiis et multa et unum, et plura et pauca. vero intelligentiae dicitur cognitio, qua Cognilio Tamen quamvis praescita possint e.sse plura, non votaiidom. Deus cognoscit omne possibile et sibi et aliis, et tamen possunt augeri, quia augeri est de paucioribus .ciusioa. hac cognoscit Deus infinita et haec nuUo modo ; fleri plura; sed haec: posse esse plura habet dnas potest esse plurium. Cognitio visionis est eorum causas veritatis: aut quia de paucioribus possunt fieri quorum ab aeterno fuit praevisio^, et haec solum plura, aut quia ab initio potuerunt esse plura; et est eorum quae sunt vel fuerunt vel erunt et haec ; hoc ultimo sensu est oratio vera. Et ideo, cum pro-

ciusios. cognitio potest esse plurium, quam sit. Et quia cedat a pkiribus causis veritatis ad unam, facit

eiusdem est haec cognitio, cuius esl praescientia sophisma secundnm conseqnens^

SCHOLIOK

I. Ad hanc qu.iestionem solvendam distinctione iitendum est pitur respectu rerum unquam existentium. Alii idem sic dicunt: inter scientiam simpticis inteltigentiae et sqientiam visionis. Ean- scientia visionis est invariabilis in sensu composito, id est sup- dem quaesiionem S. Thom. (S. I. q. 14. a. 15.) proponit sub posita determinatione volnntatis iam facta; variabilis autem in titulo : utrum scientia Dei sit variabilis. Differentia , quae est sensu diviso , sive ut separata ab illa determinatione. — Pro inler soluliones antiquorum doctorum, in solo modo loquendi meliore explicatione cfr. supra d. 38. a. 2. q. 2; infra d. 41. a.

consistere Communiter enim receptum est: 1. quod videtur. 2. q. 2; et quoad solut. ad 2. infra d. 42. a. 2. q. 1. 2. Nam scientia simplicis intelligentiae est omnino invariabilis; 2. ilem, quod obiicitur quoad scientiam coniplexorum , quorum tot sunt etiam scienlia visionis et approbationis , quatenus consideratur falsa quot sunt vera et falsa sunt praevisa sicut et vera , suh- ,

ex parte cognoscentis , .3. sed qu.ntcnus consideratur ex parte tilitatem aliquorum posteriorum Scholasticorum non parum exa- rerum cognitarmn, cum Deus alj aeterno plura in tempore gitavit eosque movit, ut solutionem liic datam negarent. Sed ge- creanda sibi prnponere potuisset, stiontia visionis et « praescien- neralis responsio S. Doctoris sufficiens esse videtur. — Ad obiecl. tia potest esse plurium » (hic in corp., cfr. S. Thom., S. I. q. 14. 4. duplex solutio datur. Prima patet, secunda procedit a distin- a. 1.'). ad 2.). Hoe valel etiam de scientia approbationis , si acci- ctione inter esse plura et aiigeri sive peri plura; illwd potest

1 Cod. T praescientia. 5 De quo vidc Aristot., I. Elenrh. c. 4. (c. a.), ubi ad « Pro connotaiorum Vat. cum cod. cc cognitorum. ostendendam falsilatem huius sophismalis inter alia et hoc 3 Cod. T praevisor. exeniplum affertur : Quemadniodum nequo si febriens calidus, * Scilicet quatenus sunt praescita. — Pro praescitori eliam calidum necesse cst febrire. — Paiilo anlc verbis hoc sola Vat. praescientiae. Mox pro potest pra ultimo od. I praefigit in ; deindc pi-o oratio codd. P Q Z quibus mss. potuit praescisse. omnino.  : , : ,

SENTENTIARUM 1115. 1.

.idmillii sensiim diomm, hoe ,. 7. — Poli-. a Tiii'., Iiic q. I. ii. 2. — (iiminisiliim. Uicliiir.l. .1 ,Mo a. I. q. .3.— /Egid. R., hic I. |irinc. q.

m. 4. a. S. — S. Tliui. 2. — IJuinn.l. I. — Dionvs. Carlh., hic q. I. — Biel,

— B. .\lberl., hic ii. I. I.io q. ..nici..