Bonaventure

QUAESTIO III.

Ulrum Deus cognoseat universa praesenter.

Tertio quaeritur, utrum Deus cognoscat orania ergo non cognoscit omnia simul; quod si simul, praesenter. Et quod sic, videtur. tunc ergo in eodera nunc cognoscit omnia, et ita

1. Secundae Petri ultimo' super illud: Mille praesenter. Si antem non cognoscit simul, ergo unum .anni etc, Glossa: « In agnitione divinae veritatis post aliud; sed in omni tali cognitione est traosrau- praeterita et praesentia et futura aequaliter praesen- tatio: ergo in Dei cognitione caderet transmutatio tia sunt». quod est oinnino falsum et irapossibile "^. 2. Item, Augustinus super loannem^: « In veri- CoNTRA: 1. Praescientia non est nisi futuri, etAdopposi- tate, quae manet, praeteritum et futurum non in- ut futurum est: ergo si Deus cognoscit orania prae- venio, sed solum praesens, et hoc incorruptum » senter, ergo nihil omnino praescit; sed praescit, 3. Item , quanto res est praesentior, tanto co- ergo etc. Si tu dicas, quod improprie dicitiir prae- gnitio est nobilior, quia hoc facit ad nobilitatera scire; contra: in praescientia non sunt nisi duo, cognitionis"; sed Deus omnia cognoscit nobilissi- scilicet scientia et antecessio respectu cogniti; sed me : ergo omnia quae cognoscit , praesentissime co- constat, quod in Deo proprie est scientia, constans gnoscit. est etiam, quod in ipso proprie est anlecessio quia ,

4. Itera, si non cognoscit orania praesenter. proprie antecedit Deus omnia alia ergo si cognoscit :

1 De hac fallacia cfr. supra pag. 58, nota S. — Codd. aa Trael. 38. n. 10, ubi in textu originali incorruptibililer bb addunl: %d hic, scio Deum esse multipliciter : ercjo verum pro incorrvpium. est , Deum esse mullipliciter. = Cfr. supra d. 3. p. I. q. 1. fundam. 3. ^ Ed. 1 connotat. s Vide de hoc argumenlo Boeth., V. de Consolalione phi- Vers. 8, ubi in Glossa Lyrani virtutis pro veriiatis, et losophiae, prosa 6. constmt pro suni.  , ,

cm SENTIiNTlARUM LII5. I.

alia a se proprie, ergo Deus praescit alia\ ergo re- lit ratio huius esl, quia Deus onmium ideas H-nio.

sponsio illa nulia est. habet praesentes et siniul, per quas cognoscit res

± Item , oiiiiie praesens secundum statum suae fnturas ita certitndinaliter', sicnt si essent praesentes.

praesentialitatis est necessarium: ergo si Deus omnia Et iterim, snper omnes illas simul et praesenter

cognoscit praesenter et seniper praesenter , ergo se convertit, et ita simul et praesentcr cognoscit. Et

oninia cngnoscit iieci^ssaiio. Sicut ergo qnoii praesens iterum , praesens suae cognitionis est praesens sim- est iioii poli'sl noii c-sc . ita, si Uens alitpiicl prae- plicissimnm, ipiod circumplectitnr oinnia tempora"'. scil, ncccssc csl [ir:ifscivisse. et si praescivit, erit: Ex liis Iribns rationibus siniul imictis dicitur Deus ergo necesse est esse °. omnia praesenter cognoscere. — Et rationes istae

3. Iteni, lioc ostendilur per inipossibile , quia totuin habent ex hoc , quod praesentialitas divinae N'oundun

si omnia cognosceret praesenter. ergo plura siniul cognitionis, quae quidem aeternitas est, est «mpfea; ergo siiiinl se convertit ad innlta; sed simplex, ad et infi.nita. Quia simplex est, ideo semper praesens; quod se coiiverlil, lolaliter sc converlit: ergo cuin qnia iiifinita, ideo sunt ei omnia praesentia. lil

unum intelligit. iion potest in alterum. exempluin huius ponitur in praesentialitate Dei quan- 4. Item, si cognoscit omnia praesenter: ergo tum ad rerum existentiani , secundum quain Deus simul scit dno contradictorie opposita; sed qnidquid totns est in una °, et ita est in una, ut nihilomi-

scitur est vernin ^: ergo duo conlradictorie opposita nus sit et in alia; et hoc est, quia simplex et infini-

sunt simul vera. lus. — Ideo Deus iudical, aliquid esse futurum sed non futurmn sibi; et omnia praesenter cogno- scit, et tamen niliilniiiinns prne.wiL 1. % Et per lioi- i)al('l |iriiiiiim et secundum , soiutio <

Deus cognoscil oinnia praesenter, tanien praesen- quia procednnt, secimdnm qiiod praesentialitas est

tialitas non accipienda est a parte cognito- dispositio rei cognitae in .s«.a natura, non in cogni- rum , sed cognoscentis. tione divina. 3. Patet etiain tertium. quia hoc ' est simplex

Respondeo: Dicendum, qnod cognoscere oninia et infinilum. et in nno multa cognoscit; ideo simul praesenter dupliciler potest intelligi: aut^quod no- supra ninlta se convertit. tetur praesentialitas a parte cognitorum, et sic est 4. Quod obiicitur de oppositis, similiter patet,

coQciusio 1. falsa, quia non cognoscit. omnia esse vera praesenter quia cjuamvis cognoscat opposita simul ex parte sua, et simul; aut ita, qnod notetur praesenlialitas a tamen scit, nnum alteri esse incompossibile, unum conchisio 2. parte cognoscentis , et sic habet veritatem. tamen alteri posse succedere.

SCHOLIOK

1. Deiim omnia cognoscerc praesenter, ab omnibus llicologis veril. At econtra censoros ipsius Pelri loannis lianc ccnsuram calholicis docetiu'; sed multum disputatum est de duabus quac- rcprobarunt ut erroneam (D'Argcntre, Collectio iudiciorum stionibus connexis , quarum prima est quomodo ista praesen- , tom. I. pag. 229, ed. Paris. 1728). Eliam Scotus (hic. q. unica, tia sit intelligenda ; secunda vero , utrum eadem sit Deo ratio n. 9.) non nisi primam illam rationcm praesentialitatis admittit

cognoscendi res creatas. ct docet, quod inflnita acternitatis duratio, quae omne tempus Quoad primam quaestionem S. Ttiom. (S. I. q. U. a. 1.3, supergreditur non nisi potentia, minime autem actu relationem ,

q. .^7. a. 3; S. c. Genl. I. c. 66. 67; de Veril. q. 2. a. 13; 1. Senl. coexistentiae ad res futuras liabeat; quippe quia quod non exi- d. 38. q. unica, 0. S. ) docet: i Omnia quae sunt in tempore, stit nullatenus coexistere, vel fundamentum relationis coexi- sunt Deo ab aeterno praesenlia non solum ca ratione, qua lia- stenliae csse possit. Scoto favet etiam Alex. Hal. (S. I. q. 23.

bet rationes rerum apud se praesentes, ut quidam dicunt, sed m. -i. a. 3.), eumque sequuntur non tantum Durandus et No- quia eius intuitus ferlur ab aeterno super omnia , prout sunt minales , sed cfiani plurimi posteriores theologi ex omnibus fere in sua praesentialitate^ (Sum. I. q. U. a. 13.). Ilaec secunda scholis.

ratio multis displicuit, inter quos Pelrus ioan. Olivi Ord. Min. eo Nihilominus sententiam S. Thomae, recte intellectam ve- ,

I tanquam haereticam censura- rissimani Dcoque dignissimani reputamus et omnino confor-

' In Vat. et cod. cc desideratur conclusio : ergo si cogno- tract. 38. n. 10, et Enarrat. in Psalm. 101. n. 1 , et in Psalm.

scit alia a se proprie , ergo Deus praescit alia. Paulo ante pro 121. n. 6; Anselm. , Proslog. c. 20, et de Concord. praesc. qitia proprie cod. W qua proprie. Dei cum lib. arb. q. I. c. '6. — Paulo superius pro quod - Cfr. Anselm. , de Concord. praesc. Dei cum lib. arb. q. codd. A quia et paulo inferius I , pro totmn Vat. cum paucis -I. c. i. mss. ortum. 3 Cfr. supra pag. 690, nota 2. « Pro una cod. M iinaquaque re. • Cod. R post avt subiicit ita. ' Scilicet illud simplex, quod totaliter se converlil super ^ Cfr. August., 83 Qq. q. 17. et 19, nec non in loan. obieclum suae cognitionis; et loquitur de Deo.  ,: :,

DIST. XXXIX. ART. 11. QUAEST. III. 697

mem doctrinac S. Augustini, S. Gregorii, S. Anselmi et S. Bo- liter competit eis propter defectum, scil. propter finitam suae naventurae. Tola diflicultas versatur circa rectam intelligentiam durationis mensuram. huius profundae positionis. Unde haec pauca praenotamus. II. Licet S. Bonav. a plurimis auctoribus ad sententiam 1. Aliud esl nunc (sive instans praesens) temporis, aliud Scoti Irahatur, praesertim ob solutionem dubii 5. distinctionis

twmc aevi, aliud nunc aeternitalis, ut bene explicat Alex. Hal. 35. (quam parteni etiam Barthol. de Barberiis, Curs. theol.

(S. p. 1. q. 13. m. 9. a. i. % 3.). SufBcit hic dicere, quod tom. I. disp. S. q. 7. mordicus tenet); tamen ipsa verba Se- mmc temporis est instans indivisibile, raplim fugiens, quod co- raphici (hic et infra d. 40. a. 2. q. I. ad i, el d. 41. a. 2.

pulat tempus prius cum posteriore; nunc aeternitatis est ipsa q. I. ad 4; lliner. mentis in Deum, c. .5. circa flnem) satis de-

aeternitas, quae ratione infinitae simplicitatis est toia simul et monstrant, plene eum convenire cum Angelici sententia, sane indivisibilis, et hac ratione similis instanti indivisibili temporis, intellecta. In Itinerario ita dicit : « Quia aeternum el praesen- ralione vero immensitalis illimitatae omnes duraliones temporis tissimum, ideo omnes duraliones ambit et intrat, quasi simul et aevi eminentissime in se romplectitur et superexcedit. exislens earum centrum et circumferentia. Quia simplicissimum 2. Intellectio divina , cum sit substantia, eandem mensuram et maximum, ideo totum intra omnia et lotum extra omnia, ac habet, quam ipsa divina substantia , unde etiam « praesentialitas per hoc est sphaera intelligibilis, cuius centrum est ubique et divinae cognilionis, qiiae quidem aeternitas est, est simplex circumferentia nusquam j>. Nihil autem dubii relinquit cxpositio et infinita » ( hic in corp. ). Intellectio autem humana , quae est huius doclrinae, quam S. Doctor facit in inedita quadam quae- accidens , mensuratur tempore , subslantia autem animae men- stione disputata, u nobis suo tempore publicanda, ex qua tan-

suratur aevo. tum unam propositionem transcribimus: « Sicut divina incir-

3. Alia est praesentia, qua res corporales, vcl in genere cumscriptibilitas habet omnia loca sibi praesentia , et ipsa non res, quae tempore mensurantur, sibi coexislunt, alia, qua i)e«s dislenditur per illa, licet illa vere sint distensa, sic divina ae- rebus coexistit, alia, quu res temporales et differentiae temporis ternitas habet sibi omnia tempora praesentia, nec tamen ipsa Deo coexistunt. Ut res corporales sibi sint praesentes, praeter in- succedit cum illis, licet illa vere succedant». — Plurimae distantiam loci requiritur, ut simul sint in eodem instanti tem- obiectiones, quae conh'a hanc sententiam fieri solent, optime pom. cuius mensura dilabitur per partes sibi succcdentes sive inter antiquos magistros solvit Richardus , hic a. I. q. I, et

per differenlias prneteritorum et futurorum, et non est nisi in in- d. 41 . a. 4. q. 2 ; qui tamen sententiam Scoti non omnino im- slimti. Unde in hac coexistenlia pars durationis succedentis est probabilem censet. Circa utriusque positionis fundamenta pos- extra aliam eius partem , et nullum instans potest coexistere sunt conferri Rada, contr. 30. a. 2, Macedo, cofl. 9. diff. 4. et nisi wni soli instanti durationis rei coexistentis. Si mensura utriu.s- alii ulriusque senlentiae patroni. que durationis est aequalis et in eodem fluxu temporis, tunc III. Verba, quibus S. Doctor in principio responsionis du- tota duratio unius coexistit toti durationi alterius, sed ita, ut pars plicem sensum locutionis praesenter cognoscere distinguit, ali-

unius durationis tantum parti alterius coexistat. Si autem men- qua explicatione indigere videntur. Si praesenter ut adverbium sura ulriusque est diversa, tunc non tanlum secundum partes, determinat ipsum divinum actum sciendi, omnes concedunt sed etiam ex parte sibi coexistunt , vel nullatenus coexistunt eundem esse extra omnem mensuram temporis in simplicissimo V. g. mensura horae coexistit quidem mensurae anni, cuius nunc aeternitatis, ita ut nec praeteritum nec futurum nec prae- est pars, sed tamen nec toti anno nec parti eius proportio- , sens temporis ei convenire possint. Si autem pruesenter tra- natae indivisim, sed per successionem partium. hitur ad omnia., tunc iterum duplex sensus distingui potest: Aliter Deum coexistere omnibus rebus et mensuris tempo- vel ut noletur « praesentialitas cognitorum », ut est » disposi-

rum et locorum , manifestum est. Tota aeternitas existit per tio rei cognitae in sua natura » (hic ad 1. 2.); "quasi res futu- moduni unius indivisibilis instantis, sine successione permanens rae in mensura temporis non inter se realiter distent, sed sint et omnes successiones et mensuras temporis actu complectens simul et praesentes, quod manifeste est falsum — vel ipsa co- et excedens. Sic est mensura divinae vitae et actionis ad inlra ; gnita comparari possunt non ad nunc temporale, sed ad prae- sic mensurat etiam omnes ad extra creatarum rerum mensuras sentialitatem aeternitatis, quae sirnul est praesentialitas di-

unde in eodem simplicissimo et immenso nunc aeternitatis coexi- vinae cognitionis; et si in hoe sensu sumitur, subsistit duplex stit omnibus rebus, non lantum iis quae in mensura tempo- illa opinio scholarum. Ita fere Richard., d. 41. a. 4. q. 2.

ris sunt praesentes temporali nunc vel cuidam parti aeternita- IV. Quoad secundam quaestionem, utrum haec praesen- tis quam nos imaginamur sed etiam iis quae in mensura , , tialitas Deo sit ratio cognoscendi futura contingentia non defue- ,

temporis et loci ab invicem distant secundum differentiam prae- runt, ut supra in Scholio (hic q. H notavimus, qui nodum teritorum et futurorum. Immensa et indivisa aeternitas finitis difficultatum , quae sunt circa praescientiam divinam , ita solvi

rebus coexislit quidem toia propter indivisionem , sed non tota- posse putarent, inter quos numerantur etiam Salmanticenses. liter propter excessum , quia etiam aliis unquam existentibus Ipse S. Thom. saepius istam rationem profert, quam Scotus rebus in actu coexistit, et aliis possibilibus in potentia. (hic q. unica, n. 9.) nititur evertere. Communius autem S. Tho- .\Iiter denique ipsas res creatas et eurum mensuram (tem- mae sententia aliter explicatur, nempe quod ipse istam ratio- pus) aeternitati cocxistere, tencndum est. Manifestum est, easdem nem non a priori tanquam unicum et proprium medium in quo pro mensura temporis, in qua sunt, et pro eo statu, in quo statuere velit, sed quod potius a posteriori, supposita iam eorum duratio in omni inslanti a differentia futuri fluit ad dif- praescientia , inde sumat optima argumenta, ut manuducat ad ferentiam praeleriti, minime respondere toti aeternitati nec eas , intelligendum , praescientiam Dei esse intuitivam, infallibilem, virtute suae durationis posse coexistere eidem aeternitati. Sed immutabilem , nec ipsam contingentiae rerum derogare. Hoc qualenus haec flnila mensura temporis circumplectitur et quasi inter alia insinuant ipsius verba (S. c. Gent. I. c. 67. in princ.) includilur in alliore et supereminenti mensura aeternilatis , ad « Ex his autem iam aliqmliter patere polest, quod contingen- quam totum tempus non est nisi minimum instans, dici potest, tium ab aeterno Deus infallibilem scientiam habuit, nec tamen quod etiam res temporales coexistant toti aeternitati, non au- contingentia esse desistunt i . — Et revera , si scienlia Dei non tem totalitrr. Sed tb non totaliter, dictum de coexistentia re- est, ut nostra, a rebus, sed potius ad res , isla praesentiali- rum temporatium, aliam rationem habet, ac dictum de coexi- tas rerum, sallem sola, non potest esse propria ratio divinae stenlia Dei. Deo enim convenit illa coexistentia per se, et tb praescienliae. non totaliter ratione excessus suae mensurae. Creaturae autem, V. Praeter iam citatos auctores: .Alex. Hal. , S. p. 1. q. 23.

cum non sint aeternae nec Deo coaeternae, illam coexistentiam m. 4. a. 3. — B. Albert. , S. p. 1. tr. IS. q. 60. m. 4. parlic.

non habent ex se el ratione suae durationis, sed ratione im- 3. — Petr. a Tar. , I. Sent. d. 41 . q. 4. a. 2. — Durand. , I.

mensitalis el simplicitatis aeternitatis divinae , et tb non tota- Senl. d. 38. q. 3. n. II. seqq.  .

SENTENTIARLIM \.IB. I.