Bonaventure

QUAESTIO II.

Utrum ohduratio sit a Deo.

Secimdo quaeritur, utrum obduratio sit a Deo corporibus et spiritibus est aliquid, quod habet sive sit effectus Dei reprobantis. Et quod sic, vi- Deum causam, patet etc.

detur 5. Item, quicumque habet curam aUcuius, si

1. Ad Romanos nono': Cuius vult miseretur, permitlit eum malefacere, cum possit probibere, et quem vult indurat; sed idem est aliquid fieri vel perire, cum possit adiuvare, non inconvenien- Deo auctoi^e et Deo volente: si ergo obduratio est ter dicitur causa sui maleficii vel peccati sive Deo volente, ergo et Deo auctore. mali. Unde praelatus , qui subditos non corrigit, 2. Item , ibidem in Glossa "•' : « Obduratio est causa dicitur malorum in siibditis; similiter, qui

nolle misereri»: aut ergo hic est praedicatio per habet unde pascat fame morientem, et non pascit, causam, aut per inhaerentiam , aut per essentiam. causa est inortis eius. Si ergo Deus potesl prohibere, Non per inhaerentiam vel per essentiam in Deo — ut affectus noster non ^ durescat, et potest pascere, enim tamen obduratio est voluntas miserendi, nec ut non deficiat, et non facit; videtur, quod sibi sit — ergo est dictum per causatn ; sed Deus non vult ratio et causa indurationis attribuenda. misereri aliquorum ut praescitorura, ut dicit Augu- 6. Item, Philosophus dal maximam °:«Si aliquid stinus: ergo ab ipso est eorum obduratio. est causa alicuius, et oppositum est causa oppositi », Ego indurabo ut, si habere pulmonem est causa respirandi, et ""

3. Item super iliud Exodi, :

cor eius, dicit Augustinus: «Induravit Deus Pha- non habere est causa non respirandi. Sed velle mi- raonem iusto iudicio», ergo secundum hoc fuit iu- sereri est causa gratificationis: ergo nolle misereri stum Pharaonem indurari , sed omne iustum a ; est causa obdurationis. summa iustitia procedit, quae Deus est: ergo etc. 7. Item, «si aliquid per sui praesentiam causa 4. Item, ratione videtur, quia omne quod est est ahcuius, per sui absentiam est causa oppositi » aliquid, est a Deo: obduratio est aUquid: ergo se- haec est alia maxima Philosophi'; sed Deus per cundum id quod est, est a Deo. Quod sit aliquid, sui praesentiam est causa mollificationis cordis: patet, quia durum dicit naturalem potentiam \ sed ergo per sui absentiam est causa obdurationis. molle dicil impotentiam. Ergo si moUities et in 8. Item , si aliqua duo sunt omnino similia . aut

' Vers. 18. respondct, quia illud argumentum procedit de ^ Dictum Glossae invcnies in August. , I. ad Simplic. q. 2. minore ad maius. n. 15. — De triplici praedicatione , cuius mox fit menlio, vide 5 Vat. omittit non, codd. refragantibus. — Particulas hic supra d. 30. q. \ . in corp. , el Scholion. — Sententia Augu- separatim positas «i... non accipias pro ne. Vide Grammaticos. stini, quae in flnc urgunienti conimemoratur, sumla est ex eius — Cfr. de hoc argumento Anselm., de Casu diaboli, c. 1.

libro 1. de Diversis Quaest. ad Simplic. q. 2. n. 13, ubi S. * Haec maxima eruitur ex I. Poster. c. 10. (c. 13.), ubi Doctor ait : Quia si vellet (Deus) etiam ipsorum misereri , posset demonstrationem, in qua ponitur causa remota non convertibi- i(.a vocare, quomodo illis aptum csset, ut et moverentur et lisneque sufTiciens ad causandum effectum per se ipsam esse ,

intelligerent et sequerentur. Et ibid. n. 16: Atque ila tenacis- demonstrationem propter quid a Philosopho negalur, prolato sime flrmissimeque credatur, id ipsum quod Deus cuius vult hoc exemplo : Ut propter quid non respirat paries? Quia non <t

miseretur, et quem vult obdurat, hoc est, cuius vult miseretur, est animal ; si enim non respirandi causa est hoc, oportet esse et cuius non vult non miseretur, esse alicuius occultae atque animal causa respirandi. Ut si negatio causa est ipsius non esse, ab humano modulo investigabilis aequilatis etc. — Pro volun- aflirmatio causa est ipsius esse 3. Cfr. et Averroes in hunc locum, tas miserendi, quae verba in medio argumento occurrunt, ubi etiam idem exemplum de pulmone invenies, quod S. Bonav. sola Vat. perperam voluntas non miserendi. hic affert. ' Cap. 4, 21. — Verba Augustini habentur in eius libro ' Libr. II. Phys. text. 30. (c. 3.) : Amplius autem eadem de Gratia et lib. arb. c. 23. n. 45. Cfr. supra pag. 71 8, nota 2. causa contrariorum est; quod enim praesens causa huius est, * Aristot. , de Praedicam. c. de Qualitate, inter varias qua- hoc et absens facimus aliquando causam contrarii, ut absentiam litatis species naturalem potentiam et impotentiam secundo loco gubernatoris navis subversionis, cuius erat praesentia causa salu- ponit et huic secundae speciei supponit dvrum et molle dicens : tis. — Pro sed, quod immediate sequitur, Vat. ergosi, refra- Durum enim dicitur, quod habeat potentiam non facile secari gantibus codd. et ed. 1. Dein ante verba per sui absentiam molle vero, quod eiusdem ipsius habeat impotentiam. — Mox pro non pauci codd. cum Vat. omittunl ergo . quod ex cod. Z et Ergo si mollities Vat. ergo si durities; quae lectio non ila be- ed. 1 rcstituimus. 720 SENTENTIAHUM LIB. I.

pVoiiriolas alii]iia noi iini .qnae non insil alii, anl si iiicsl . aliiiiiili' iiicsl. l'oiianlnr erpo hic duo

pai'vnli. sicnl lacoh rl Ksan'. I»i'ms uiinin obdurat,

ut Esau, alteruni non olxlnral. nl larob: er^o ('nm sint similes omnino qnanluin ail iialurain el qnanlnm ad merita, alinnde venil obdiiralio. Sed iion est dare nisi a Deo. ergo elr. .^'/' Ik ilini.^ . (piod :i di;diolp;

contra: esto qnod duiliolns iinllo niodo si' inlro-

mittal. nilnloiiiinns isle olidiii;diiliir. 9. Iteiii. oiimis elTectns. sive |iosilivus sive dele-

ctivns. liabel cansain pro\iiii;ini rl iiiiiiiedi:il;iin:

quaero crfio. qirie sil c;iiis;i olidiir:ilionis proxiina: ;iul eiiiiii fnljM iiriijiiKili^i . ;iill iicliiiilix, aut usus liberi arbilrii, ;iul nliiiu il II li. iil. Noii

ginaUs , quia lunc oinni

nec cutpa actualis . ip

peccans obdurarelnr: net  , . ,,

DIST. XL. ART. IV. QUAEST. II.

ordinatus est in poena sibi debita. Per Ininc niodum trium ut consentiens. Quia ergo ista duo concurrunt, est intelligendum in proposito. quodlibet horum potest causare defectum; et non Ad illud ergo quod obiicitur, quod obdura- 4. causat divina voluntas, quae est liberalissima, sed tio dicit positionem: dicendum, quod in corporibus causat liberum arbitrium, quod, quamvis non possit dicit positionem quia per naturam suam nata sunt , neque sulficiat efficere, potest tamen esse deficiens sibi resistere; sed in spiritibus dicit defectimi causa, quae sutficiens est ad defectum effectus. In bo- Noiaridum. quia de naturali aptitudine spiritus debet esse ha- nis enim (c facilius est destruere quam construere " » bilis ad susceptionem influentiae divinae. Unde ha- 8. Ad illud quod obiicitur de absentia, dicen- biiitas talis est potenliae et habitus^ sed econtra dum , quod cum absentia ahcuins est malum aut ,

obduratio et ineptitudo est per modum privalionis. ille est causa suae absentiae , aut non. Si ille est i)i5i.i.ictio. 0. Ad illud quod oJiiicitur, quod qui permittit, causa suae absentiae, dicitur per consequens esse subditum perire, est causa etc; dicendum. quod causa eius quod incurritur ex absentia; si autem verum est, si tenetur et debet facere; sed si non ipse non est causa, immo, quantum est de se

tenetur nec debet hoc facere, immo magis contra- semper paratus est praesens esse; tunc revera nullo rium, nullalenus potest iUi imputari periculum, modo dicendus est esse causa, sed illud , ratione sed iustitia"; et ita est in Deo. cuius iusle se absentat, ideo nostrum peccatum, et 6. 7. Ad iUud quod obiicitnr, quod si aliquid non Deus. Peccata enim noslra diviserunt inter luiio I. est quod oppositum est causa op- causa alicuius, nos et Deum nostrum', et sunt quasi nubes den- positi; dicendum. quod illud tenet in naturahbus sissimae, auferentes nobis illustralionem gratiae. et necessariis, sicut in habere pulmonem et non 9. Ad illud quod quaeritur, quae sit causa hahei-e, et respirare et non respirare; non autem efficiens, ratione cuius insit; dicendum, qnod causa" habet locum in voluntariis, sicut dicit Anselmus^ est liberum arbitrium, meritorium est peccatum Causa autem, quare iste habet gratiam, est quia sive originale sive actuale. Causa vero deficiens Deus dat; causa, quare non habet, est quia non quae ponit defectum, est liberum arbitrium defi-

accipit. — Sed ista solutio non videtur compelens, ciens et in defectu suo permanens , sive quia ipsum otatm. quoniam si maxima Philosoplii bona est, necesse negligit, sive quia, peccatis exigentibus, alius non est, quod teneat in omni materia. succurrit. Quia vero, duobus existentibus similibus, NmaiKium. Et propterea est dicendurn, quod ipse loquitur potest alter habere manum sublevantem ", alter non; j^soiuHo de causa proxima et immediata, et quae est lota ideo unus ohduratur ex se, alter vero suhlevatxir causa, non exigens aliam^ et in omni tali tenet. ab alio. Et per hunc modum intelligendum est in Sed quamvis voluntas Dei sit causa efflciens gratifi- lacob et Esau; Esau enim iacuit propria infirmitate, cationis, tamen ad salutem concurrit liberum arbi- sed lacob relevatus est aliena virtnti'.

SCHOLIO?s\

I. Lil iani observavit Bnilirer (in liunc locum), solulio iiuius Dei est quaedam subtractio gratiac effimcis , noii autem omnis quaostionis est pracclarissimii et plurima continet nolatu dignis- gratiae , quae sublractio cst ex siifipositione praecedentis pcc- sima , pracsei-tim in snlutione oppositorum. Omnino concordat cati. Quod conlirniat S. Thom. (S. r. Gent. III. c. 162,): «Cum S. Tliomas (I. Sent. hic q. l. a. 1.). Agitur autem de primo ergo (Deus) haec auxilia aliquibus subtrahit pro merito siiae

membro divisionis in respons. praeccdentis quacst. positae, sive actionis, secundum qiiod eius iuslitia cxigit, dicitur eos obdu- de obduratione, quatcnus cst poena. Ilaec secundum S. Docto- rare et cxcaecare » (cfr. Richard. a Mcd., I. Scnt. d. .41. a. 3.

rem ex parte honmiis est dispositio vcl actus voluntatis in malo q. 3.). — Praecipue notandum cst , I . quod alilcr loqiiendum obstinatae, cuius lota causa deficiens cst in ipso solo ; cx parlc ost de eausalitate defectus , quatentis cst defectus. ci quate-

• Vat. omittit sibi; cod. II benc exhibet sibi invicem. Deum vestrum. — Paulo supejius post ideo Va(. ciim aliqiii- 2 Quae sunt duae primae species qualilatis , ab .\ristotelc bus codd. subiicit vere ; pro ideo cod. Z hoc autem est. mdd. in libi'. de Pi-acdicam. c. de Qualitate rccensilae, de quibus F V illud est. vide supra d. 3. p. II. a. I. q. 3. in corp., et a. 2. q. 1. * Cod. Z adiungit efficiens. Sola \'at. omittit esl liheruin

ad 1 . — Cod. ante verba et habitus interiicit sive potentiae, arbitnum, et dein pro meritorium cxhibet meritnria, lioc ver- et subinde post obduratio omiltii ei. .Mox post per modum Vat. bum referens ad vausa. Etiam in nonnullis codd. utlPQ, qui adiicit pramsionis et ; demum cod. cc pro privatinnis substi- de cetero cuin nostra lcctione conveniunt, nec noii in cd. I

tuit praevisionis. pro meritorium legitui- meritoria. Vcrba, quac mox sequuntur, 3 Vat. iustitiae. quae ponit defectum est liberum arbitrium deficiens in multis * Probans propositioiies quae hic immcdiate scquuntur cl codd. desiderantur. Denique post negligil Z addii , cod. dete- iam supra in fundam. i. occurrerunt. stari, et post pauca pro succurrit multi codd. cum cd. 1 sub- 5 Multi codd. aiium , cd. I aliud ; incongruc. stitiiunt succedit, cod. U subvenit. « Aristot. VII. Topic. c. 3. (c. i.). " Kespicitur illud Eccle. 4, 10: Vac soli, , i[uia ciini ceci- ' Isoi. 39, 2: Iniquitatc^s vestrac diviscrunt intcr vos e( derit, non habef sublcvanlcni si?.

S. Bamv. — Tom. I.  ,, :

•22 SENTENTIARUM LIH. I.

nus est o)'dimtus (hic in corp., ct S. Thom., hic loc. cit.). 2. ost prima ot sola causa deflciens, alitcr qualenus voluntas ad Ad ponendum effectum requirilur coiicurrentia omnmn causa- actuni bunum pro/icit, cuius profectus prima causa efficiens est rum, ad impediendtm effectmn suflicit defectus unius causa- Dous, sed cum causa secunda (liio ad 9.). Hoc cxplicalur II. rum , iu quo axiomate fundatur solut. ad 6. 7. (cfl-. S. Tliom, Sent. d. 34. a. I. q. 2; el a S. Thoma, S. c. t^lent. III.

loc. cit. ad 3.) unde causa quao sufflcit nd impodiendum cf- ; , c. 189. fecluni, nondum suflicit ad ponendum eundcm. 3. Inde sequi- II. Praetei- iam laudatos : Alex. Ilal. , S. p. I. q. 29. m. 3. tur, quod licet voluntos libere dissenliat moUoni divinae gra- i. — S. Tliom. , locc. citt. el S. I. q. 23. a. — 3. B. Albeit.,

tiac, el libcre eidem consontial, aliler tamen loquendum est de hi<^ a. 23. — Petr. a Tar., hic q. 3. a. 3. — Hichard. a Med., causalilatc, quatenus actus volimtaUs dc/SwY, cuiu.s defoclus ipsn hic a. 3. q. 3.

DURIV CIRC\ LITTER.VM MAC.ISTRl.