Bonaventure

QIJAESTIO I.

Utmm praedestinatio vel reprobatio liabeant in nobis causam meritoriam.

Quod autem habeant in nobis causam merito- concessio ex nostra causa ; sed non est ex alia causa iam, ostenditur sic. quam meriti: ergo etc. 1. Primo de /•ep?-o6ai«one. Ad Romanos nono S 4. Item, de praedestinatione similiter ostendi- M opposi- super illud: Esau odio habui, Glossa : « Esau, tur. Gregorius' dicit et Augustinus, quod praedesti- subtracta gratia , per iustitiam est reprobatus » ; sed natio iuvatur Sanctorum orationibus ; sed plus valet iustitia respicit merita: ergo reprobatio est ex me- unicuique fides sua quam fides aliena: ergo merilo ritis. suo et alieno potest quis impetrare, quod sit prae- ± Item, per reprobationem non dicuntur nisi destinatus.

ista tria, scilicet odium aeternum, obduratio tem- 3. Item, nullus est praedestinalus nisi fmaliter poralis et damnatio fiimlis; sed omnia ista habent in gratia perseverans, et* e converso: sunt ergo in nobis meritum, quia Deus neminem odit nisi convertibilia; sed aliquis potest mereri fmalem per- propter demerita nec obdurat nec damnat ; ergo etc. severantiam : ergo polest mereri , quod sit praede- 3. Item , voluntate antecedente vult Deus omnes stinatus.

homines salvos fieri ' : si ergo aliquem reprobat 6. Item, quod potest in maius potest in minus hoc est voluntate consequente , neminem enim de se vel aequale pari ratione; sed homo potest mereri creat ad supplicium; sed volunlas consequens est habere Denm, quod est maximum interomnia; potest

1 Vers. 13. — Verba Glossae apud Lyranum hai^c sunt: la- Tepov §n6[jL£vov 9iXT)[jLa xa\ 7:opa^(j[>p7]fft? , l^ r)[jLErlpa? atTia?J. Cfr.

cob graUa electus, non merito, Esau subtracta gralia (Glossa in- infra d. i6. q. I. — Mox post hoc esl ed. I interiicit solum lerlin. ; et Glossa ordinar. adiungit: per iustitiam reprobavit). post pauca sola Vat. est conseqnens pro est concessio. * Epist. I. Tim. 2,4. — Argumentum ipsum ex Dama- ' Libr. I. Dialog. c. 8 : « Ea quae sancti viri orando efli- sceno, II. de Fide orthod. c. 29. sumtum est, ubi dicitur: ciunt, ita praedestinata sunt, ut precibus obtineantur ». August., Hoc itidem nosse oporlet, Deum (primaria et) antecedente vo- de Dono persever. c. 22. n. 60 : Cur enim non potius ita dici- luntate vellc omnes salvos esse et regni sui compoles fieri. Non tur et si qui sunt nondum vocati : pro eis ut vocentur ore- ,

enim nos, ut puniret, condidit, sed quia bonus est, ad lioc ut mus? Fortassis enim sic praedestinati sunt, ut noslris orationi- bonitatis suae participes cssemus. Peccantes porro puniri vult, bus concedantur et accipiant candem gratiam , qua vclint atque quia iustus est. Itaque prima illa voluntas antecedens dicilur et efliciantur electi. Cfr. etiam Enarrat. in Ps. lOS, 23, ibi sub n. 21. beneplacilum, cuius ipse causa sit ; secunda autem , consequens •• Pro et plurimi codd. cum cd. I nec; mendose. , permissio ex nostra causa ortum habens (xb Sl 5ti-  ;: ,, ; ,,

DIST. XLl. ART. I. QUAEST. l. 729

etiam mereri salutem, quod est aequale ei quod est facit quod in se est et pro se. Meritum digni, quando esse praedestinatum : ergo etc. iustus facit pro alio, Meritum condigni, quando Sed contra: 1. Omrie meritum antecedit illud iustus operatur pro se ipso, quia ad hoc ordinatur Qdamenia.cuius est meritum, quia disponit ad illud; sed prae- gratia ex condigno; ad gratiam autem alteri pro- destinatio et reprobatio praecedunt nostrum esse merendam non omnino ex condigno *, quia peccalor ergo non cadunt sub iiostro merito '. omni bono est indignus, nec solum ex congruo 2. Item , omne meritum aliquo modo est Causa quia iustus dignus est exaudiri. — Gratificatio ergo eins quod meretur; sed praedestinatio et reprobatio sub merito congrui potest cadere quoad ipsum gra- sunt aeterna, merita vero sunt temporalia: ergo tificandum, sub merito digni quantum ad alium temporale est causa aeterni; quod est impossibile. virum sanctum, sub merito condigni quantum ad 3. Item , specialiter de praedestinalione videtur neutrum, el hoc proprie loquendo est meritum. ad Titum tertio ^ : Non ex operibus iustitiae, quae Respondendum ergo ad quaestionem cum quae- ,

fecimus nos, sed secimdum suam misericordiam ritur, utrum praedestinatio et reprobatio cadant sub salvos nos fecit. merito, quod ' simpliciter loquendo, quantura ad 4. Item, gratia est effectus praedeslinationis principale significatum, neutra cadit sub merito: quan- sed prima gratia antecedit omne meritum el est tum vero ad connotatum , reprobatio cadit sub causa omnis meriti : ergo non cadit sub merito, et merito simpliciter, praedestinatio vero secundum eo ipso gratia est, quia sine meritis datur : ergo quid. nec praedestinatio. Concedendae igitui' sunt rationes probantes, quod praedestinatio non cadit sub merito; similiter, quod nec reprobatio. 1. Ad iliud ergo quod prirao obiicitur de Glossa,

quod Esau per iustitiam est reprobatus; dicendum, Nec praedestinalio nec reprobatio quoad proposi- quod ibi accipitur reprobatio pro connotato °. quod tum aeternum cadunt sub merito, sed quoad est obduratio. connotatum reprobatio cadit sub merito sim- 2. Ad illud quod obiicitur, quod odiura aeter- pliciter, praedestinatio vero secundum quid. num cadit sub merito; dicendum, quod odium ae- ternum duo dicit: et principale significatum et Respondeo : Ad hoc intelligendun) notandum connotatum, quia neminem odit Deus quantum ad '" praedestinatione tria intelliguntur: primuni affectum, sed solum quantum ad effectum. Et pri- .i°aitane1"°'^ Tcproiia-est propositum aeternum; secundum est temporalis mum non est ex meritis, sed secundum; quod patet, gratificatio; tertium vero aeterna gloriflcatio. Si- si resolvatur, quia odium est propositum puniendi

militer in reprobatione intelliguntur tria, scilicet ae- propositum autem nullus meretur, sed poenam. ternum propositum " , et temporalis obduratio, et ae- 3. Ad illud quod obiicitur, quod nemineni re-

terna damnatio. — Quantum uiprimum et tdtimum probat nisi ' voluntate consequente ; dicendura, qnod iudicandum: nam ultima, scilicet poena ^i[!si™essj[iiiiiter voluntas consequens non dicitur, quia consequatur et gloria simpliciter cadunt sub merito; primum merita nostra ratione voluntatis , sed solum ratione vero, scilicet propositum aeternum, eo ipso quo — yult enim aliquid Deus quod nos merui- voliti ,

aeternum est, meritum liabere non potest. Quantum mus — ideo quia volitum et connotatum, est patet etc. vero ad m.edium, quod est gratificatio et obdura- 4. Ad illud quod obiicitur de praedestinatione tio, ditferenter iudicandum. Nam obduratio simpli- quod iuvatur orationibus Sanctorum ; dicendum citer cadit sub demerito sive sub malo merito quod iliud intelligitur ratione connotati, quod est gralificatio vero nec simpliciter sub merito nec sim- gratia, quam sancti viri possunt aliis suis orationi- ex me- piicitec extra. — Est enim meritum congrui, digni et bus impetrare; nec tamen sequitur, quod homo condigni. Meritum eongrui est, quando peccator possit impetrare sibi , quia ad hoc quod impetret

' De hoc (;t de seqq. argumenlis cfr. Augusl., I. de Diversis * Hanc secundam propositionis partem : ad gratiam au- Qq. ad Simplician. q. 2, et de Dono persever. Cfr. etiam liic lit. tem etc. Vat. , mutata interpunctione , in novam propositionem Magistri, c. 2. — In propositione minori cod. post verba ci principalem sic transformavit : Gratia. aulem alteri promerenda reprobatio prosequitur sic anteceduni omne meritum, quia : non est omnino etc. praecedunt nostrum essc; cod. T (in marg.) sic praecedunt : 5 Plurimi codd. cum ed. I minus congrue quia. omne merilim nostrum et etiam nostrum esse. « Codd. L effectn sive cnnnotato. 2 Vers. S. ' Vat. et cod. cc praetermittunt nisi; mendose. — De vo- 3 Pro propositum Vat. cum cod. cc odium, forte quia et luntate consequente, quae semper connotat effectus eventum, in arg. 2. ad opposit. sic legitur; sed cum in subnexis et etiam cfr. infra d. 46. q. 1. in corp. — In fine respons. post patet in respons. ad. 2. exhibeatur, lectionem codd. In textum recipien- codd. L addunt : quod meritum non est respectu volunta- dam duximus. Subinde pro temporalis obduratio complures tis, sed respectu voliti. codd. temporalis ordinatio, cui lectioni subnexa repugnant.

S. Bonav. — Tom. I.  ; ,

730 SENTRNTIARUM LIB. I.

necesse est, quod sit digims mereri, et hoc non est 6. Ad illud qnod obiicitur: quod potest in nisi per graliam. maius, potest in minus: dicendum, quod hoc verum 5. Ad illud quod obiicitur, quod idem est esse est, si aequaliter ordinalur ad utrumque. Nam si

praedestinatum et in gratia finaliter perseverare ; di- habet ordinationem ad maius , et non habet ordina- cendum, quod non est idem, sed comertibile. Sed tionem ad minus, quamvis possit in maius, non ta- quod si aliquis possit mereri unum Notandnm. iUud noH sequitur, men sequitur, quod in minus; similiter in proposito. convertibilinm, quod possit et reliquum ' ; sicut non Gratia enim ordinatur ad merendum Deum ut glo- sequitur, si aliquid est causa unius convertibiiiura, rificantem, non ut praedestinantem, similiter ad glo- (

quod sit causa alterius; istud manifestum est. riam , non ad primam gratiam.

SGHOLION.

I. Pro liae et sequenli quaeslione facilius intelligenda iuvat voluntas Dci per relationem rationis terminatur ad ista

haec praenotare. volit quiic eiusdem voluntatis sunt obiectum secundarium. 1. Distinguenduni est inter rationeni volendi ul rationem Eijectus praedcstinationis principales sunt vocatio, quae voliti. Deus enim unico aetu vuU flnem et ea omnia quae sunt in adultis implicat sericm graliarum actualium; iustificatio per ad flnem; unde n velle finem non eslDeo causa volendi ea quae infusionem graliae habitualis ; glorificatio, quae implicat gra- sunt ad flnem sed tamen vult, ea quae sunt ad flnem ordi- ; tiam pcrseveranliae flnalis.

nari in flnem. Vult ergo, hoc esse proptcr hoc, sed non i. Hos ejfectus sive haee volita ad se invicem ordinari propter koc vult hoc » (S. Thom., S. I. q. 19. a. 3 ; cfr. com- secundum riitioncm alicuius causaUtatis, communis scntentia est: menlarius Caietani; et S. c. Gent. 1. c. 86.). — Eandem distin- scil. cffoclum K posteriorem quidem (causam et rationem esse) ctionem inter rationem volendi et rationem voUti adhibet S. prioris sccunduin ralionem causae fimlis ; priorem vero postc- Bonav., infra d. iS. dub. 3 , et diffei-entiam inler \ oluntiitem rioris sectmdum rationem causae meriioriae, qunc rcducitur ad iiostra'm et divinam quod volunlas nostra cmii ita cxpUcal, o , disposilionem materiae » (S. Thom., S. 1. q. 23. a. S.). Ccrtum cxcitelur a voUto, et causam et rationem ab eo liabet et quantum est etiam, vocationem quoad primani graliam ol oliam quoad ad se et quantum ad volitvm, maxime cum vull aliquid, quod seriem gratiarum actualium non caderu sub merito ; nec ittsti-

esl propterflnem; sed voluntas Dei, aiius actus est ipse, quia ficationem sub mcrito de condigiw, licel adulli « gratiac li-

non excilatur aliqua ratione nlia a se. <iiusam quantum ad se bei'e assentiendo et cooperando disponantur » ad iustiflcntionem habere non potesl. Volitam .lulpm aliquando habet aliam cau- (Trid. Sess. 6. c. S.). Item certum esl , iusliflcatum nuxilio gra-

sam quam voluntalem, aliquando solum voluntalem, ut in niundi tiae " vere mercri augmentum gratiae vitam aeternam el ,

crealione. Voluntas habet rationem sed non causani quia , , ipsius vitiie iielernae, si tamen in gratia dccesserit consecu- ,

non est irrationalis ». Unde etc. — Eadem ulitur distinclione tionem » ( ibid. can. 32.). Denique certum cst, exsecutionem Scotus (Roport. hic q. unica , n. 3-7.) , ut suam sententiiim huius condilionis: si tamen in gratia dccesseril, sive « ma- persuadeat, quod ex piii-te Dei nec in praedeslinando nec in gnum illud usque in flneni perseverantiae donum » (ibid. can.

reprobando sit aliquii alin ralio praeter essentiam divinam ; et lii.) " sine spccinli nu.xilio Dei » (ibid. cnn. 22.) a iustificatis nec

quod ex parte c(feclus sil riUio reprobationis , non autem prae- obtineri ncc de condigno mcreri posse. Cum autcm nec primus destinatioiiis. nec ultimus temporalium ctTectuum praedcslinalionis, scil. vo-

2. Differt causa efficiens , causa meritoria,, ratio motica. catio et perseveranlia flnalis, cadnnt sub merito, tota series

Deus solus est causa efliciem .gi'atiae et gloriae causa merilo- ; effectuum praedeslinationis gratuita ccnseri debet, licet in ipsa

ria, quae vel ad dispositionem vel aliquo niodo ad causam nHiltiplicitcr implicetur coopcralio ct causalitas liberi arbilrii.

clBcientem reducitur, non potest esse nisi in creatura, scd est 5. In actibus meritoriis « non est cUstinctum quod est ex praevisa a Deo, Ratio motiva dilTert a causa meriloria. Nam libero arbitrio ct ex praedestinatione » (S. Thoni., loc. cit.),

ratio latius patel quam causa, quae concipitur ut influens in quia n totus cffcctus est a causa creata, et totus a voluntatc

effectum; unde unum divinum attributum a nobis concipi po- inflnila increala » (S. Bonav., infra d. iS. a. 2. q. 2. ad 1.),

test ul ratioalterius, luinime autem ut causa. Item terminus lamen 7wn totaliter. Undc scquilur, quod idem actus merito-

motiva latius patet quam meritoria, ut manifestum est, Ilinc rius totus est effectus praedestinationis et donum Dei, licet

est, quod raiio motiva potest concipi tum ex parle Dei, v. g. sub alio rcspectu possit csse etiam totus a libero arbiirio

ostensio suae misericordiae , tum cx parte praedestinati; et cx sequitur etiam, quod eadem possint essc nostra merita , quae hac parte iterum dupliciter : vel quatenus hiiec ratio fundatur sunt Dei domt (Caelestin. I, epist. 21. c. 12.).

in aliquo merito (et tunc coincidit cum causa meritoria), vel ut 6. Effeclus praedestinaUonis, et singuli et omncs collective, supponit tantum aliquod motivum congrnitatis. sicut habenl ordinem ad se invicem, ita etiam realem a parte 3. Distinguitur a S. Doctore in praedestinatione principale sua habent relalionem ad Deum , qui est prima causa efficicns,

significatum et connotatum. lllud est aelerna praeordinatio sive exemplaris et flnnUs et uniuscuiusquc effectus et omnium simul; propositum divinae voluntatis vel miserendi vel puniendi (cfr. unde rccte a theologis Deus dicitur causa salutis prima et

hic ad 2, et q. 2. in corp.) connotatum autem comprehendit ; principalis ; non tamen .sola, cum minimc excludat actiones

ejfectus divinae praedestinationis , qui ut «oHim ordinantur ad causarum secundarum, immo potius cas implicet et ordinct ad divinam voluntatem per relationem realem ; et per consequens effectus suos. Secus non esspt nec meritum nec demerilum

' Cod. I hic interserit : nam unum convertibilimn est causa sibilitaUs) ; et simililer cod. T (in marg.) : nam unum conver- alterius frequenter, non tamen sui ipsius , ut veritas rei est tibilium saepe est causa alterius , non tamen est causa sui causa veritatis propositioms , et homo est causa risibilis (ri- ipsius , ut homo est causa risibilis.  :,

DIST. XLI. ART. I. QUAEST. II. 731

nec vera esset antiqua sententia (Epist. Synod. Episcop. in Sar- III. Quod principale significatmn in praedestinatione , scil.

dinia Deus gratis salvat iusteque damnat ». exulum}: « proposittim aeternum divinae voluntatis, sit gratuitum, licet

II. merilum, scil. praeter In respons. triplex distinguilur ratione voliti gloriflcatio et reprobatio consequantur merita et

meritum de condigno et de congruo etiam meritum digni (quod demerita nostra, hic in corp. et in solut. ad 3. et ultimis ver-

nunc communiler subsumitur sub merito de congruo), quo bis ad 6. manifeste docetur ; omnino consentiunt S. Thom. iustus per sua suffragia aliis a Deo gratias obtinet. De hac triplici (hic q. 1. a. 3. ad 3.), Scolus aliique antiqui doctores. — In divisione et aliis subdivisionibus cfr. II. Sent. d. 27. a. 2. q. 2. solul. ad 4. cum sententia communi docetur, quod praedestina- 3, et III. Sent. d. 4. a. 2. q. 2 , d. 18. a. 1. q. 2. tio quoad effectum gratiae iuvetur precibus Sanctorum (cfr. S. Verba in corp. « Meritum congrui est, quando peccator fa- : Thom., hic q. 1. a. 4 ; S. I. q. 23. a. 8 ; de Verit. q. 6. a. 6.). — cit quod est in se », quibusdam, ut Vasque?,, occasionem dede- In solul. ad S. supponitur, quod non omnia convertibilia sunt runt, vituperandi S. Doctoreni, quasi doceat, per opera natu- formaliter idem , ut patet in exemplo : risibile est rationale. Hinc

ralis ordinis fleri posse disposilionem ad iustiflcationem. Hanc sequitur, quod falso sic inferatur: perseverantiam flnalem ali- interprelationem omnino a mente S. Doctoris alienam csse , quis potest mereri ergo et praedestinationem. Sed nec ipsam ,

iam ex verbis mox sequentibus colligi potcst : » peccator omni perseverantiam finalem homo potest proprie mereri, lamen, bono est indignus » , et clarius ex dub. 3. huius dist. In aliis quando ipse non deest gratiae, potest eam suppliciter a Deo locis Sanctus manifeste docet, dispositionem ad iustificatio- impetrare (cfr. Alex. Hal., S. p. I. q. 28. m. 3. a. 1 . ad 1 , et

nem requirere o: gratiam praevenientem et adiuvantem volun- Richard. a Med. , hic a. 2. q. 1. ad 3.). tatem » ; cfr. II. Sent. d. 28. a. 2. q. I , d. 27. a. 2. q. I. 2, IV. Alex. Hal., S. p. I. q. 28. m. 3. a. I. — Scot., de hac IV. Sent. d. 15. p. I. q. 5; et S. Thom., I. II. q. 109. a. 6, q. et seq. q. in utroque Scripto hic q. unica. — S. Thom., hic 112. a. 2. De celebri axiomate : Facienti quod est in se Deus a. 3; S. I. q. 23. a. -5; de Verit. q. 6. a. 2 ; S. c. Gent. Ul. non dencgal gratiam, agitur II. Sent. d. 28. a. 2. q. 1. ad i. — c. 163. — B. Albert., hic a. 2 ; S. p. I. tr. 16. m. 3. a. 2. — Quia autem illa verba hic in corp. posita non praecise de dis- Petr. a Tar., hic q. 2. a. 1, q. 3. a. 1. — Richard. a Med., positione ad iustiflcationem dicta sunt, P. Trigosus ea putat hic a. 2. q. 1, a. 3. q. 1. — jEgid. R., de hac et seq. q. exponi posse eliam de vocatione in genere, accipiendo meritum hic 1. princ. q. 2. a. 1 , et d. 40. princ. 2. q. 1.2. — Durand. congrui in sensu largiore, quatenus mimis indignus giatia videa- de hac et seq. q. hic q. 2. 3. — Dionys. Carth., de hac et tur, qui potius naturaliter bene vivit, quam impius, qui con- seq. q. hic q. 1. — Biel, de hac et seq. q. hic q. unica. tinuis peccalis magis quolidie provocat iram Dei.