Bonaventure

QUAESTIO II.

Utrum praedestinatio et reprobatio habeant in Deo rationem motivam.

Secundo quaeritur, utrum praedestinatio et re- hoc perfectionis est in voluntate, quod sit ex ra- probatio Iiabeant in Deo rationem motivam. Et quod tione, hoc raaxirae reperitur in voluntate divina: sic, videtur: ergo cuni praedestinatio dicat divinum propositum, 1. Per Canonem Genesis decimo octavo ' ; Dixit erit ex ratione. s.Dominus: Num celare potero Abraham quod ge- 4. Itein, oranis sapienter eligens ehgit illos in sturus sum, cum futurus sitingentem magnam, famulos, in quibus videt meliores mores praeteritos, et praecepturus domui suae, ut custodiat pactum et similiter,quos novit fideliores fuisse; et si pos- meim? Dominus ergo voluit revelare ipsi Abrahae set futura cognoscere, multo fortius ehgeret et re- propter considerationem bonorum futurorum: ergo spueret propter praevisionem futurorum bonorum et cum illa ab aeterno praevideat, pari ratione prae- malorum quam praeteritorum. Si ergo Deus est destinat ex praescientia bonorum futurorum. sapientissime ergo rationem eligendi sive eligens, 2. Itera, Ambrosius super nonura Epistolae ad reprobandi accipit a praevisione sive praescientia. Romanos ^ : « Dabo gratiara ei, quern scivero toto 5. Item, nuUus sapienter eUgens praeeligit om- corde ad me post errorera reversurum » ; loquitur nino indistantia% maxime si possit accipere orania in persona Domini: ergo ratio, quare Dominus pro- aeque congrue; sed Deus praefert unum alteri in ponit daregratiara, est, quia aUquod futurum prae- elecUone: ergo etc.

vidit in homine. 6. Itera, si divinum propositura sive praedesti- 3. Item , ratione ostenditur, quia oranis volun- naUo solum haberet rationem voluntatem Dei, et tas , eo ipso quod voluntas , est rationalis " : ergo si non aliam , lunc ergo videlur parcitas in divina vo-

' Vers. 17-19, in quo textu vetustiores codd. cum ed. 1 et Damasc, II. de Fide orthod. c. 22. — S. Anselm., de Veritale vocabulo Abraham praefigunt ab. In conclusione pro praevi- c. 12. idem docet dicens: Oninis voluntas sicut vult aliquid, deat Vat. cum cod. cc provideat. ita vult propter aliquid. ^ Vers. 15. — Commentarius, qui hic ut Ambrosianus af- * Cfr. supra pag. 714, nota 8. Pro interpretatione vocis fertur, a crilicis Ambrosio denegatur; cfr. supra pag. 337, nota indistantia affertur etiam illud Boeth., Ili. de Differemiis topic. 8. — In flne argumenti pro praevidit nonnulli codd. , inler ci De similibus idem est iudicium ». — Vat. post indistantia quos et cod. T, nec non ed. I praevidet. adiungit seu indifferentia. ' Aristot., III. de Anima, text. 42. et 50. (c. 9. et 10.),  . ; ,,,

732 SENTENTIARUM LIB. I.

luntale — si eniin vellet oranes salvare, omnes sal- Quod sit ibi status, patet. Quod etiam status non varentur , et non est alia ratio , nisi quia non patiatur quaerere rationem, videtur, quia quoties vult — ergo voluntas eius non esl liberalissiraa nec quaerimus causam vel rationem, quaerimus ut di-

optinia '. stantem ; si enira omnino essent idem causa et cuius 7. non esset alia ratio quam volun- Item, si est ratio, statim, illo viso, videretur causa et non las% ergo cum Deus reprobando proponit daranare, quaereretnr. Sed non est status nisi in summe sim- si sine orani ratione sola voluntate vellet damnare plici , et ita nuUa distanlia: ergo nec ratio, nec aliquem , ergo videtur crudelissimus , et quod fecis- quaestio.

set homines ad supplicium. 6. Itera , si Deus praedestinat islum propter 8. Itera, si sola voluntate praedestinat et re- praevisionem , aut ergo bonorum, aut malorum, probat, non praecognita ratione, videtur ergo se- aut indifferenlium; non propter praevisionem in-

cundum hoc, quod sit acceptor personaruin; quod differeiitium efmalorum: ergo propter praevisio- est contra iUud quod dicitur Actuum decimo': In nem bonorum. Sed hona nulla futura sunt in isto, veritate comperi, quod non est acceptor persona- nisi quae Deus sua voluntate facturus est°: ergo rum Deu^s. praevisio est propter voluntatem et non e con- ,

Sed contra: 1. Exodi trigesimo tertio': Mise- verso.

rebor cui misereor , et clemen-s ero super quem 7. Item , si quis quaereret: cum Deus potuerit placuerit mihi: ergo ratio prima et potissima divi- producere unum alium mundum similem huic nae misericordiae et praedestinalionis est Dei bene- quare magis istum quam illum'°? nuUa esset quae- placitum et volunlas. slio, quia hoc solum fuit, quia voluit: ergo pari 2. Item , Matthaei undecimo ' dicitFilius: Reve- ratione nulla est causa, quare praedestinat et repro-

lasti ea parvulis, et abscondisti haec a sapientibus bat, nisi quia vult.

ita Pater, quoniam sic placitum fuit ante te : ergo si Filius reddit optimara rationem, solum divinum CONCLUSIO. beneplacitum est ratio.

3. Item , Aposlolus ad Romanos nono ° super Nunquid non habet figulus Praedestinatio atque reprobatio quantum ad ordi- hac quaestione dicit: nationem volili ad voluntatem divinam, lieet potestatem, de eadem massa facere alia quidem. non habeant causam meritoriam, habejit tamen vasa in honorem, alia in contumeliam? Si enim rationem in generali et in speciali, sed in quaereretur ab artifice, quare de una parte mas- cum aeque speciali non nisi ratiows congruentiae et no- sae facit vasa pulcra et ex alia vilia, bis ignotas. sit bona tota massa, non est aha ratio, nisi quia placet: ita enim bene faceret, si faceret e contrario:

ergo etc. Respondeo: Dicendum, quod cum quaeritur 4. Item , Augustinus de Praedestinatione Sancto- utrum aeternum Dei propositum sive electio vel re- rum': « Non quia tales nos futuros scivit, ideo probatio rationem habeat, hoc non intelligitur quan- Expiicau. elegit , sed ut tales essemus » tum ad voluntatem divinam vel eius acium, qui 0. Item, j-a^ione videtur, quia voluntas Dei est Deus est, sed quantum ad ordinationem voliti ad causa causarum", ergo ibi status est; sed ubi est eius voluntatem *^ Et si quaeratur ratio causalis vel conotanoin

slatus, non est ultra quaerere rationem: ergo etc. meritoria, respondetur, quod non.

1 De lioc el seq. argumento cfr. verba Damasceni, supra i" Scilicet produxit, ut logitur in codd. aa bb. — August. pag. 728, nota 2. libr. 83 Qq. q. 28 : Qui quaerit: quarc volueril Deus mundum 2 In cod. V hic additur: Dei praedesUmndi vel repro- faeere, causam quaerit voluntalis Dei. Sed omnis causa cfnciens bmidi. In flne argumenli pro etquod Vat. eo quod, cod. F quia. est. Omnis autem enicieiis maius est quam id quod ellicitur.

3 Vers. 34, ubi Vulgata quia pro quod. Nihil auteni maius est voluntate Dei. Non ergo eius causa quae-

" Vcrs. 19. In textu cit. Vulgata voluero pTO miseveor , et renda est,

m qwm pro super quem. Cfr. Rom. 9, 15. — Dein pro di- '• Volitum, ut est effectus divinae voluntatis, realilor ordi-

vinae misericordiae non pauci codd. Dei misericordiac. natur ad ipsam, et e conveiso voluntas divina secundum ra- 5 Vers. 25. seq. ubi Vulgata : Abscondisti haec a sapien- , tionem refeitur ad volilum tanquam ad obiectum secundarium tibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis; ita Pater etc. ipsius. Licet sub hoc respeclu aeque bene dici posset, volitum s Vers. 21. seq., ubi Vulgata post figulus adiungit luti, ordinari ad divinam voluntatem, et divinam voluntatem ordi- et dein pro alia quidem vasa etc. subslitult : aliud quidem vas nari ad volitum; melius tamen est primo dicendi moclo uti, in honorem, aliud vero in contumeliam. quem S. Doctor hic adhibet, tum quia non maius ad minus, ' Cap. 19. n. 38. sed econtra minus ad maius ordinatur , tum quia ex parte voliti 8 August., 111. de Trin. c. 2. n. 7, et c. 4. n. 9. Cfr. infra est relatio realis, non ex parte Dei. Sed bene voluntas dicilur d. 45. a. 2. q. 2. — In fine argumenti pro et ita ed. 1 et ibi. terminari ad volitum. — Paulo superius post reprobatio cod. R 9 Cfr. Augusl., I. de Diversis Qq. ad Simplic. q. 2. n. 4. addit m Deo, Vat. in Deo motivam. Inferius post Et si quaera- seqq., et de Prae.dest. Sanct. c. 17. n. 34. seqq. Cfr. etiam hic tur cod. Y subiicit utrum sit ad hoc, et post pauca pro quod lil. Magistri, c. I. et 2. non Vat. exhibet quod dari non possit.  DIST. XLI. .\RT. I. QUAEST. II.

autem quaeratur ratio congruitatis et de- Si tate cum cooperatione el praeparatione liberi arbi- Notandum. ceiitiae, respondenl qiiidam, quod ipsa Dei voluntas trii; et hoc, quia « qui creavit te sine te, non iu- sibi ipsi est ratio, nec est alia ratio, quare istum stiflcabit te sine te ' ». Et hoc dictum est secun- elegit, nisi quia placet; et haec est sufDciens per dum congruentiam ; adiutores enim Dei sumus. omnem modum, quia est causa causarum, et ratio Attamen Deus sine praeparatione et cooperatione rationum; et eo ipso quod placet ideo rectum est iustificat, ut patet de sanctificatis in utero, et ut propter summam ipsius voluntatis rectitudinem, quia dicnnt de Paulo. Et respectu talium operum habel . non tantum est recta, sed etiam regula. — Sed ca- rationem voluntas ' in ^'enerafe' et habet in speciali,

vendum est, ne, dum voluntatem Dei magnificare sed in generali certam, in speciali occultam. volumus, potius voluntati eius derogemus. Si enim Si enim quaeritur: quare Deus vult iustiflcare?Ra'iiivoiun. non esset alia ratio, quare Deus istum elegit et il- respondetur ad misericordiae suae ostensionem. Et si neraii. :

lum non, nisi quia placet^, certe iam non occulta quaeritur: quare non vult omnes homines iustiflcare dicerenlur divina iudicia, sed manifesta, cum qui- voluntate beneplaciti? dicendum, quod hoc est pro-concinsio 3. libet hanc rationem capiat; nec dicerentur mirabi- pler iustitiae suae ostensionem. Unde Augustinus lia , sed potius voluntaria. vigesimo primo de Civitate Dei " : « Si remanerent Et propter hoc dicendum, quod propositum omnes in poena, non appareret misericordis gralia liilud aeternum, sicut dicit Augustinus, et habetur redimentis. Rursus, si omnes transferrentur de te- in liltera^ et voluntas illa est rationabiiissima et nebris ad lucem, in nullo appareret severitas ultio- .rationem habet; et sicut ab aeterno fuit, ab aeterno nis, in qua propterea plures quam in illa sunt, ut rationem habuit, non aJiam propter essentiam, sed sic appareret, quid omnibus debebatur « . — Si quae- aatio in '''^"'" propter connotatum °. Quid autem sit illud in ele- ratur in speciali: quare magis vult iustificare unum ctione hominum vel reprojjatione , nobis non est quam alium , duobus similibus demonstratis ? quia omnino notum, nec onmino ignolum. multae possunt esse rationes congruentiae, ideo non Propter hoc notandum, quod quaedam sunt est certitudo a parte rei. Et ideo cum cognitio no- opera, quae exeunt a divina voluntate cum alio ad stra pendeat a certitudine rei, nullus certam potest concinsio . hoc ordinato ordine necessitatis , sive necessitatem invenire rationem , nisi habeat per revelationem illius sumamus in causando , sive in merendo vel dis- cui dubia sunt certa. Et quia non fuit nobis expe- ponendo, ut pluere et remunerare, sive damnare diens ad salutem ista cognitio, sed occultatio fuil

et salvare; et respectu talium divina voluntas ha- necessaria '" propter humilitatem; ideo Deus noluit -bet rationem in generali et speciali. Unde si quae- revelare, et .\postolus non fuit ausus inquirere, sed ratur: quare Deus vult pluere? respondelur: propler ostendil defeclum nostrae intelligentiae, cum excla- nostram utilitatem. Similiter si quaeratur: quare vult mavit undecimo ad Romanos " : altitudo divitia- remunerare aliquos ? respondetur : propter suam rum sapientiae et scientiae Dei, quam incompre- • gloriam °. — Similiter habet rationem in speciali, ut hensibilia sunt iudicia eius, et investigabiles viae si quaeratur: quare vult Deus pluere in hieme, non eius etc! in aestate? tunc respondetur: quia vapores aquosi 1. Ad illud ergo quod quaeritur utrum prae- soiutio op- , '""'^™ magis in hieme abundant quam in aestate. Sirailiter destinatio habeat rationem ; dicendum, quod habet si quaeratur : quare magis vult salvare Petrum in generali , similiter in speciali; et " haec ratio quam ludam? respondetur: quod iste habuit bona nota est divinae praescientiae non nobis, ratione . merita , ille vero mala. — Quaedam autem sunt praedicta. opera. quae sunt a divina voluntate cum alio'^ ad 2. 3. Ad illud quod ohiicitur de sacra Scriptu- hoc ordinato ordine congruitatis , sicut est nostra ra, quod assignat beneplacitum pro ratione; dicen- gratificatio vel iustificatio, quae est a divina volun- dum, quod quamvis assignet pro ratione et aliam

' Pro ylacet cod. Z Dominus volnit. Idem cod. cum plu 8 Pro voluntas Vat. voluntatis ; perperam , ut ex contextu ribus aliis et cum ed. 1 paulo ante eligit pro elegit. clare intelligitur. Cum nostra lectione concordat etiam cod. 0. Cod. T pro voluntas extiibet congruitatis. 3 Sensus esl: ab aeterno rationeni iiabet et pro duerso 5 Cap. 12. in textu originali testimonium hie allatum sic volito aliam et aliam rationem, non quidem ex parle sua sive sonat: Si omnes remanerent in poenis iustae daninationis, in ex parte actus divinae voluntatis , sed ex parte volili connotaii. nullo appareret misericors gratia redimenlis... in qua propterea * Ed. 1 cum aliquibus mss. sic: sive mcessitate in cavr multo plures qnam in illa sunl, ut sic ostendatur, quid omni- sando. Mox post pluere codd. L bene inserunt pwnire. bus deberetur. 5 Fide praestantiorum codd. et ed. 1 restauravimus lianc ui- 1» Lectionem occultatio fuit necessaiia ex codd. A 1. T timam propositionem, incipientem a Similiier, quaea Val. abest. desumsimus. Cod. L his verbis pracmitlil ulterior. In bene « Cod. T aUquo. multis codd. legitur sic: ulterior fuit necessaria ; in Val. et ' August. , Serm. 169. c. 11. n. 13: Qui ergo fecil te sinc cod. bb nec non in ed. 1 : utilior fuit ignorantia (cod. bb et te, non te iustiflcat sine te. — Locus s. Scripturae mox citatus ed. 1 nescientia). est I. Cor, 3, 9; de S. loan. Baptista cfr. Luc. 1, 41, et de ' Vers. 33. conversione Pauli vide Act. c. 9. '2 Cod. R sed.  ,,,

734 SENTENTIARUM LIB. I.

non exprimat, non est concludend ani, quod Mon «ii 7. Ad ilhul quod obiicitur de mundi creatione,

alia, quia non sunt omnia scripta, sed nobis uti- dicendum, quod non est simile, quia mundi crea- lia '. Utile autem fuit scire, quod divinum benepla- tio a divina voluntate et beneplacito est tanquam a citum est cmisa et ratio, ut discamus eum timere tota causa. Et rursus, per creationem non praesup- et nihil meritorum nobis attribuere. ponitur aliquid. Ad illud quod obiicitur, quod non elegit, 4. S. Rationes vero ad oppositum probant, quod di-oear«i! quia tales; dicendum, quod Augusliflus praevidit vina volunlas rationabihter facit, et quod habet ra- negat, secundum quod hoc quod est quia dicit cait- tionem congruitatis ratione voliti. Et quia boc verum sam, non secundum quod dicit rationpm; quia est, ideo concedendae sunt. Quamvis aliquae earum quamvis divina voluntas possit habere rationem, possint habere calumniam, tamen conclusio princi- ex qua dicitur congruenter operari, tamen iion ha- palis non habet calumniam. Nam Augustinus dicit

bet causam sive rationem causalem cum sit causa , hoc in libro Retractationum ^ post omnes retracta- causarum et maxime respectu voliti, quod quidem , tiones, quod « proponit et eligit el reprobat veritate est ex mera Dei liberalitate , ut puta est gralia certissima et a nostris sensibus remotissima. » Et quia iustificans impiuin. Et per hoc patet sequens de statu. a sensibus nostris est remotissima, ideo nullns debet 6.quod quaeritur: propter quorum Ad illud ipsam inquirere, quia in hac vita non possumus praevisionem ? dicendum, quod potest esse pi'opter pervenire \ Et ideo in nostrae intelligentiae insufQ- .Noiabiie

senteniia praevisionem bonornm, ut aliquo modo sunt a libero cientia sermo de praedestinatione claudendus est,

loris^ '"'arbitrio; propter quorum tamen praevisionem deter- ut obstruatur omne os, et suhditus fiat omnis mun- minate, non scio^ nec volo quaerere, nec est ratio dus Deo'- , cuius iudicia non sunt scrutabilia, sed nisi congruilatis, Unde et alia potest esse quam haec. formidoloso silentio veneranda.

SCHOLION.

I. Haec quaestio dinert a praecedenti, in qua agitur de Deum non potest excitari aliqua ratione motiva nec ab aliqua ,

ordine effectuum praedestinalionis ad invicem, et de caum dependere, quae sit alia ab ipso, ut bene docetur infra d. 48. meiitoria, quae inter eosdeni esse possil. Hic agilur de ipso dub. 3..

divino proposlto sive de praeordinatione in eligendo vel re- 2. lam inter antiquos Scholasticos multum disputatum est, probando, non quidem de volunlate vel actu ipsius in se, cum utrum et quomodo praescientia meritorum actipi possit ut

sit essentia divina, sed « quantum ad ordinationem volili ad ratio praedestinationis. Plures opiniones recitat Ricliard. a Med.,

eius voluntatem », sive aliis verbis, quatenus volilio divina loc. cil. q. I. — Alex. Hal. (S. p. I. q. 28. m. 3. a. I.) recte

terminatur ad effectum vel praedestinalionis, vel reprobationis. dicit : B Ex parte praedestinationis nec principale significatum

Quod ne in lioc quidem sensu cavsa meritoria illius praeordina- est ex meritis, nec etiam priinum connotatum, quod est infusio tionis concedi possit, cum sententia tunc communi hic et in prae- gratiae, sed collatio gloriae ex meritis est ». Sed ibid. a. 3.

cedenti quaestione cxplicite docetur. Sed quaeritur, utruni sal- dicit (ad 2.) : « Collationis gratiae et gloriae potest esse ratio tem ratio moliva aliqua i congruitatis et decentiae » assignan- praescientiae mcritorum ». Ad quae verba Dionys. Carth. hanc da sit. Pi'aecipue autem disculitur haec dilTicultas non circa notam adiicit : n Responsio ista tanti doctoris admiralionem et rationem praedestinationis in generali, sed in speciali et com- timorem ingerit mihi »; et probare nilitur, ea esse contra inten-

parative. Quare Richard. a Med. (hic a. 2. q. 2.) quaeslionem tionem S. Augustini et Patrum. Sed, iii fullimur, sane exponi sic proponit: « Utrum in Deo sit aliqua ratio quaecumque , potest haec sententia Alexandri, ita ut non iis contradicat, quae sit illa, quia praedestinavit aliquos et aliquos non». luvat — in praecedenti articulo iam dixerat. Loquitur enim praecise de praenotare quae sequuntur. iustificatione, et verba praescientia meritorum intelligenda sunt I. Ilaeo res gravibus diflicuUatibus obstructa est. Ex una de mera dispositione supernaturali ad infusionem graliae habi- parte salvari debet Dei iustitia, aequilas et bonilas, nec non tualis, per gratias actuales acquisita. Sic intellecla sentenlia Alex-

seria volunlas antecedens salvandi omnes homines ex altera ; andri idem dicit quod B. Albert. (loco infra n. II. relato) docet

parto cavendum est, ne derogetur graiuitaU donorum Dei de praeparatione ad gratiam. scil. graliae, perseverantiac finalis et praedostinationis, nec non Henricus Gand. (Quodlib. i. a. 19.) docet, quod praede- independentiae divinae voluntaiis. Sicul enim intellcctus divinus slinatio, quatenus est a Deo agente, nullam rationem habeat in suo actu non dependet ab aliqua ratione cognoscendi, quae nisi bonitatem et voluntatem Dei ; sed quatenus est in subiecto sit extra Deuni , licet terminetur ad res extra Deum existentes recipiente, aliquam habeat rationem, scil. bonum usum liberi

cum cognitio Dei non sit a rebus, sed ad res ; simili modo arbitrii praevisum. Hunc enim bonum usum sic distinguit, ut volitio voluntatis divinae, licet terminetur ad obiecta volita extra sit quidem effectus (non ratio) praedestinationis, quatenus est

' loan. 21, 25. et Rom. IS, 4. retraclat. Cfr. hic lit. Magistri, c. 2. circa flnem, et de Dono ^ Vat. praevisionem nec scio delermhmre. persever. c. II. n. 25, c. 14. n. 35. et 37. 3 In ipso libro Retract. verba hic allata non reperiuntur * Intellige: ad illam. — Vat. invenire contra codd. et ed. 1. habetur Uimen sentenlia, quae verbis illis exprimiiur, in alio 5 Rom. 3, 19. Subnexa respiciunt illud Rom. 11, 33: August. opusculo i de Diversis Quaest. ad Simplicianum » (lib. Quam incomprehensibilia sunt iudicia eius! I. q. 2. n. 16.), in quo S. Doctor etiam aliqua prius dicta  ,

DIST. XLI. ART. I. QLIAEST. II. 735

ex gratia, sed simul sit ratio motiva eiusdem (non autem mc- od merita (quae sunt media ad fineni, scil. gloriam) praesupponit 1'itoria) , quatenus est ex libero arbitrio. Quae doctrina Scoto electionem ad gloriam, cuius sunt effectus. Unde moiivum in- (liic q. unica, n. 8.) aliisque pluriniis displicuit. tendendi gloriam est gratuitum , sed motivum dandi eam in Nam Scotus cum S. Tlioma ralionem praedestinalionis , ut exsecutione est ex iustitia; sive aliis verbis: Deus non propter est praedeslinatio Dei, in ipsam divinam volunlalem lanquam in merita, sed gratis vult jirimo ordinare ad gloriam, tamen causam adaequatam referendam esse docet. Tamen Scotus (ibid. vult dare eam propter merita. Haec sententia considerat bona n. 13.) sapienter addit: « De istis opinionibus omnibus, quia opera sub ratione doni divini, quia Deus eorum est causa pri- .\postolus videtur, disputans de ista materia ad Romanos, in ma et principalis, et per consequcns, quatcnus ipsa sunt effectus flne quas! totum inscrutabile relinquere : allitudo (inquiens) praedestinationis ; et inde infert: ergo non sunt causa seu divitiarum... , ideo nc scrutarfdo de profundo, secundum dictuni ratio eiusdem praedestinationis. Prima autem sententia cadem Magislri, eatur in profundum, cligatur quae magis placet, rfMm bona opera considerat sub respectu meriti, quatenus procedunl tamen salvetur libertas dioina sine aliqua iniuslitia, et alia etiam a libero arbitrio ut eius effectus. quae salvanda sunt circa Deum, ut liberaliter eligenlem » etc. Non est nostrum iudicare de veritate harum sententiarum, Antiqua igitur schola Scoti (Lyranus, Nicolaus deNiisse, Petrus qiias tantum proposuimus, ut facilius constet, S. Bonaventu- ab Aquila, Alphonsus de Castro, Lychetus) et etiani posterio- ram hic reni non tractare sub istis distinctionibus , cum non rcs plurimi (Maslrius, Rada Macedo, Hauzeur, Sclimising, , loquatur nec de ordine intentionis et exseculionis (ut iam Sco- Herincx, doctissimus Corbinianus Luydl etc.) negant, praevisa tus locutus esl), nec praecisc de electione ad glo/iam, nec de mcrita cssc rationem efncacis praedestinationis. Totam fere ordine prioritatis et posterioritatis, qui inter decreta divina se- scliolam S. Thomae, et celeberrimos theologos Bellarminum cundum nostrum modum intelligendi esse supponitur. Toletum , Suarcz, Ruiz, Molinam eandem sententiam profiteri, Hinc non est mirum, S. Bonaventuram et plerosqiie anti-

sed non eodem mndo explicare, notissiinum cst. In favorem quos Scholasticos a diversis ad utramqiie partem trahi, ct eadem autem altcrius sententiae scripserunt inter Scotistas Faber, Pon- S.Bonnventurae vcrjja (in dd. iO. 41, et infra d. i6. a. 1. q. I.) cius et Krasscnius. di^ersimode intelligi, scil. vel de ordine intentionis, vel de or- Observandum est, quod in celebri conlroversia, quae a 3. dine eaiseCMfeonis. Nam Trigosus (Sum. theol. q. 18. a. 6. dub. I.)

utrum scil. praede- tribus saeculis in scholis calholicis agitatur, diffuse disputat ad probandum , S. Bonaventuram docere prae- stinatio ad gloriam sit ex praevisis meritis non est idcm statvs , destinationem ad gloriam ante praevisa merita, cui consentiunl qtiaestionis, secundum quem S. Bonav. et coaevi alii conmiu- Hauzeur (Coll. L col. 516.) aliique. Isti proposiliones quae lo- ,

niter rem tractabant, cum eo, secundum quem in nostris scho- quuntur de praevisione meritorum, inlelligunt non de ordine in- lis dispulatur. llli quaerebant, utrum praedestinatio in genere, tentionis, sed exsecutianis. Sed econtra Barth. a Barberiis et id est praeordiniitio secundum omnes suos effectus collective Frassenius (de Deo, tract. 2. disp. 3. a. 2. sect. 2. q. 3.) cum sumtos habeat in Deo rationem aliquam motivam, slve in ge- plurimis aliis S. Bonaventuram oninino patronum olterius sen- nerali, sive in speciali i. e. comparative ad unum homincm tcntiae faciunt. prae altero ; immO principaliter coiisiderabant primos cffectus Manifestum autem est, S. Doctorem loqui secundum sta- praedestinalionis, scil. vocationcm et iustificationem , et praede- tum quaestionis sua aetate communem atque summa modera- stinationcm in speciali. Sed nunc agitur praecise de ultimo lione et sapientia suam sententiam proponere. Dum loquitur de effcctu praedestinationis sive de praedestinatione ad gloriam, ratione motivo rcspectu proedestinationis in generali (hic In non quidem in ordine exsecntionis , sed intentionis. Ab omni- corp.) non commcmorat praevisionem meritorum, sed oslen- bus enim conceditur, iu ordine exsecutionis ullimum effectum sionem niisericordiae et iustitioe. Dum autem loquitur de prae- de faclo reddi adultis propter praecedentia nierita ; unde con- deslinatione in speciali et comparative (in corp. et ad 6.) non secutio gloriae nec non decretum divinum, dandi in tcnipore intcndit probare nisi: a) supponendam esse aliquam ralionem «r coronam iustitiae »,praesupponunt in Deo praevisionem bono- motivam quantum ad ordinationem voliti od voluntatfm divi- riim operum. In ordine autem intentionis est primum id quod nam, cum ipsa congruenter operetur; b) hanc non esse causam est uliimum in exsecutionc; unde intentio dandi, gloriam conci- meritoriam, sed tantum rationem congruenliae; c) eandem non pitur ut antecedens voluntati dandi media. Itaque circa hanc esse nobis certam nec determinatam, a quia multae possunt intentionem, qua efficaciler et absolute eliguniur aliqui ad glo- esse rationes congruentiae »; d) possibile esse, quod praeter riam, duac e.xortae sunt sententiae, ex adverso sibi opposilae. alias etiam praevisio bonoriim sit raiio motiva, (quae aulem Plurimae autem aliae cum quadam restrictione vel diversa sint haec bona , se ignorare conliletur S. Doctor) ; e) temerita- expositione unam vel olteram partem sequuntur. Prima igitur tem quondam sopcrc assertioncm , merita in lacob esse ratio- sententia dislinguil conditionalam intentionem dandi gloriam, nem congncitatis suae clcctionis (hic dub. 1.); f) praeter con- et absolutam. Voluntate conditionata et antecedenli Deus omnes clusionem principalem (quod divina voluntas « habet rationem homines gratuito ad gloriam praedestinat sub condilione , quod congruilatis rotione voliti »)vult, olia non esse Inquirenda, etcon- gratiis dandis bene usuri sint. Voluntate vero absoluta et efjicaci cedit, argumenta ab ipso in fundam. ollota ex parte posse ha- non omnes, sed electos nonnullos prae aliis ad gloriam absolute bere calumniam (ad 7.). Vide etiam infra d. i6. q. I, d. il. q. 1. praeordinat. Haec discretio iuxta illam sententiam praesupponit II. Hinc patet, Doctorem Seraphicum cautissime sententiam praescientiam meritorum ut absolute futurorum, ita ut praede- sua aetate communem proponere, nec a S. Thomo etiom in stinati secundum rationem prius cligantur ad graliam et ad modo loquendi discedere nisi in hoc, quod respectu praede- merita, ct post vel etiam, ut multi volunt, propter praevisa stinationis in speciali ipse asserat, esse quidem rationem con-" merita voluntate consequenti et absoluta eliganlur ad gloriam. gruitalis, quae tamcn propter nostram ignorantiam determi- Unde discrelio salvandorum et reproborum etiam in ordine nale non pnssit assignari. Attomen S. Thom. (S. I. q. 23. a. S. ad intentionis flt a Deo secundum praevisioncm meritorum et ex 3.), quem in hoc sequitur Scotus, explicitc dicit: « Quare hos motivo iustitiae. Ita cum Lessio, Vasquez, Becano, Wirccburgen- elcgit in gloriam et illos reprobavit, non habet rationem nisi sibus plurimi jiosteiiores. — Contraria etiam scntentia distinguit divinam voluntatem ». Si haec verba intelliguntur in eo sensu, intcr ordiiiem intentionis et cxseculionis , sive inter primam quem insinuat alia eiusdem formula (ibid. in eorp.) : « Non esl electionem ad gloriam et ipsius gloriac consecutioncm ; sed assignare (scil. a nobis) causam divinae voluntatis a parte actus alitcr loquitur de ordine electionis et de motioo eiusdcm. Ut volcndi »; tunc uterque S. Doclor idem aliis verbis dicit. For- huius sententiae defensores volunt, intenlio non tanlum condi- tasse aiitem modus loquendi apud .Angelicum procedit ex illo tionata, sed etiam absoluta, qua aliqui voluntato conscquenti principio (S. 1. q. 19. a. 5.), quod velle finem tunc non pos- ordinantur ad gloriam, praeccdit ratione praevisionem merito- sit esse causa volcndi ea quoe sunt od flnem quondo aliquis ,

rum, ita ut haec volitio divina non habeat motivum nisi gra- cc uno actu velit flnem et ea quae sunt ad flncm », ut est in tuitam divinam miscricordiam ; ordinalio autem ad gratiam et Deo. — Ceterum S. Thom. non negat, quod « voluntas Dei nun-  ; ,

^36 SENTENTIARUM LIB. 1.

4iuim est ii-niliomibilis » (S. Anselm., 1. Cur Orus lioiiio, c. S.i, scd rilalc Scri|ilurae dici potcst) rationabilinrcm pulo posilionem ipse (liic q. I. a. 3.) dicit: « PraedcslirKitio caiis.im noii li;ili, i, scd l!oiia\ciiliii'iic, quanlum ad hoc, quod dicil, |iriicdcsliiiiUioncm luibet ralioiiem ex parte elTectus, secuiidiini (|iiMin imijoikiMs cI liiiljcrc rationcm in parliculari seu singulaii, siciil in cnmnuini, iusta dicilur». Quaerilur igitur (nnlum dc iixx/ymilioin' i;iiioiiis ila quod non sola Dei vukintas ?J< mluntas csl ralio , cur isto

motivae, quae non sit ipsn volunlas. Aigiiiiinilii ino iilriiquc praedeslinatur magis quam ille, sed certa atque legitima ralio, parte exhibel Ricliard. a Med., hic a. 2. q. -2 , licci ipse polius sc- ob quam volunlas sic agit, praesertim cum voluntas Dci essen- qunlur S. Thoniam in modo loquendi. — Ale.\andrum llal. conve- tialiler sit ipsa infinitn sapientia ac iustilia, proptcr quod nec nirc cum Scraphico, at non ita caute et moderate loqui, iam irrationalis ncc iniusta consistere potest»; quod ibi pluribus observavimus, — B. Albert. in Summa p. I. tr. 16. q. 65. saepius rationibus probat.

eodem fcrc modo loquendi utilur, quo S. Bonav. Dicit quideni (ibi III. Vcrba iii soliil. ad G:'Propter quoruiTi (bonorum) q. incid. 5. ad I.); » lileclio divina laiixa meriti esl, ct esl cousa lamcn pracvisioncm iicc scio dclcrminarc etc. respiccre viden-

rcspectus ad rulura nierilii »; scd cliiim : » Occullissima mcrita tur Incum S. .\ii-iisliiii (S3 Qq. q. 6S. n. i. apud Magistrum,

pro ccrto sunt in praescicntia Dei mcrita, sed haec non possunt hic c. 2.), dc cuius scnsu ct tum temporis ct magis a (ribus esse causa electionis aelernac, sed possunt esse ratio , proptcr saeculis plurimum disputatum est. Dicit igitur S. Augustinus qmmeleclio sit rationabilisr,; et ibid. ad 2: <r Voluntatis enim quod voluntas Dei , qua cuius vult miseretur, et quem vult divinae opus esl cleclio , ct nullnm nlinm habet cnusnm , licet indural, « venit de occultissimis meritis». Magistcr putat , S.

praescie])tia mnitin-nm rliTHoin-iii n^itciuhit nilioiinhilnn ». In- Aiiguslinum hoc saltcm in suo simili retractasse , quod ctiam super de ipsa pr,vp,:riili:im- ijnilinr !i|iiiim iH.min.ii priiiriimle S. Thomas (dc Vcril. q. 6, a. 2. ad 10.) referl, scd addil: « Vel significatmii pr;icilc<liniilioiii.s i ili,'ii: nCinisiim liabcrc non po- si debent suslineri, rcfcrendum cst ad cffectvm reprobationis tesl nisi volnnliilcm Oci; inuien (luia prncscienlia merilorum vel praedcslinationis, quod habet nliquam causam mcriloriani 5ecundum rationcm iulclligcnlinc inrormnl volunlalem prncpn- vcl disposiliviim ». Matlh, ab Aquasparla, i|iii iii quinlani anccdola

rantcm gialiam... non video, quid prohibcnl, quin prncscienlia quaeslionc disputata: uli'um praedestinatio habcal aliquam cnu- meritorum ratio sit » (ibid. q. 63. q. 1. incid.). Qune verba sam, omnino sequilur S. Bonavenluram, eundcm lcxtum cxpli- respondent potius modo, quo loquitur Alexandei;, quam quo cnt « non de electione aeterna, sed de vocatis ad pocnitcnliam ».

utilur S. Bonaventura. IV. Praeter iam citatos auctores : B. Albert. , hic n. 3. 4,

Dionys. Carth. (hic q. I. in fine) concludit : « Quamvis — Petr. a Tar., hie q. 2. a. 2, q. 3. a. 2. — Richard. n Med,,

autem positio Thomne sit probabilis, attamen (si salva aucto- hic a, 3. q.

ARTJCULUS II.

De sempiternitale divinae cognitionis.

Consequenter quantum ad secundum articulum ad complexa , quaeritur , utrum Deus cognoscat res quaeritur secundo de inlerminabilitate divinae cogni- per modum complexionis. tionis. Et circa hoc quaeruntur duo. Secundo quaeritur, utrum enuntiabilia sive com- Primo, quia dubium liabet per comparationem plexa ', quae Deus semel cognoscit, semper cognoscat.

QU\ESTIO I.

Utrum Deiis cognoscat res per modum complexionis.

Quod autem cognoscat Deus per modum comple- sensus; ergo cognoscere per modum complexionis xionis, ostenditur sic. est potentiae. Sed omne tale est Deo attribuendum: 1. Eandem rem, quam cognoscit sensus, cogno- ergo etc.

scit intellectns", sed sensus per modum incomple- 2. Item, differenler significatur res per vocem xionis, intellectus vero per modum complexionis incomplexam et per complexionem , quia per vo-

sed intellectus est potentior in cognoscendo quam cem incomplexam quantum ad esse .timpliciter, per

1 Ita codd. L Y. Vat. cum aliis edd. et codd. omittit circum nos sunt, sed de omnino aliis scientia haberetur. Cfr. complexa; cum autem habeant sive, istud verbum vix omilti eliam Boeth., I. Comment. in Porphyr. (a se transl.), circa

potest. finem, ubi dicitur: Singularitati et universalitati unum qui- 2 Sic et Aristot., III. de Anima, text. 9-12. et 21-iO. (c. i. dem subiectum est, sed alio modo universale est, cum co- et 6-9.); de Sensu et Sens., et VII. Metaph. text. m. seqq. gitatur; alio singulare, cum sentitur in rebus his, in quibus nec non XIII. c. -5. seq. (VI. c. 15, et XII. c. 4. seq.), ubi habet esse suum. Cfr. insuper Boelh., V. de Consol. prosa i.

Philosophus, ideas Platonicas impugnans, hoc quoque argu- — De propositione minori cfr. Aristol. , III. de Anima, text. 21. profert, quod, islis ideis admissis, non de rebus qiiae seqq. (c. 6.).  :, ,;

DIST. XLI. ART. II. QUAEST.

orationem sive coiiiplexionem quantum ad esse tale CONCLUSIO. vel tale '; sed Deus non tantum cognoscit res quan- tura ad esse simpliciter , sed etiam quantum ad Cognitio divina rerum non esl per modum com- esse tale vel tale: ergo cognoscit secundum com- plexionis , prout complexio accipitur circa plexionem. inteUectum divinum, sed prout cadit circa 3. Item, ordo unius rei ad alteram, cui con- res tum in se spectatas tum per nostram ,

iungitur in re, facit compositionem in cognitione inteUectum expressas. vci in sermone complexionem ; sed Deus non tantum intelligit in se rem ipsam, sed etiam in ordine ad Respondeo: Dicendum, quod cognoscere res per rem aliam, cui unitur: ergo non solum per modum modum complexionis ' potest intelligi tripliciter. Aut iMstinciio. simplicem % sed compositionis. enim modus complexionis cadit circa rem; et sic 4. Item, Deus intelligit nostrum inteUigere et est sensus:Deus cognoscit, res existere vel se ha- nostrura dieere; sed nos dicimus et intelligimus rem bere per modura complexionis sive compositionis per modum complexionis: ergo Deus hoc modo in- et hoc est verum, cognoscit enim res esse, siciit couciQsio i.

telligit. sunt, Alio raodo, ut modus complexionis cadat eirca Sed coNTnA: 1. Dionysius de Divinis nominibus'': reni , ut esl expressa per inteUectum nostrum ; et - « Cognoscit Deus omnia imraaterialiter raaterialia tunc est sensus, quod Deus cognoscit res non tan- impartite partita, uniforniiter multa, immutabiliter tum ut sunt, sed etiara ut intellectus exprirait — mutabilia». Si ergo partita cognoscit irapartite, ergo cognoscit eniin res et voces sive intellectus illas si-

composita per modum simplicem; sed modus sim- gnificantes^ — et hoc verum est. Tertio modo potestc plicitatis et coraplexionis opponuntur: ergo non co- ut modus coraplexionis cadat civca, intelle- intelligi,

gnoscit per modura coinplexionis. ctum divinum ; et hoc modo falsum est. Hoc enim con 2. Iteni, cura intellectns cognoscat ' per modum spectat ad intellectum, qui intelligit multa et per complexionis, aut inodus ille est in re, aut in in- multa, quae oportet complecti; Deus autera multa teUectu. Non in re, quia cura sensus appreliendat intelligit uno et ita simplici modo', nec magis est eandem reni, apprebenderel eam per raodum com- simplex intellectiis eius intelligendo unum quam plexionis: ergo est in intellectu. Sed omnis talis multa. Unde intelligere multa per nioduni comple- intellectus, in quo est coniplexio, realiter est cora- xionis nec est omnino virtutis, nec onmino imper- piexus et compositus; sed divinus intellectus non fectionis; et ideo non ponitur nec in cognitione m- noi est huiusmodi: ergo etc. fima, ut sensitiva, nec in cognitione suprema, ut 3. Item, si cognoscit res per modura comple- in divina, et fortassis non etiam est in cognitione xionis, cum modus divinae cognitionis sit ei^coae- suprema ipsius animae, quae dicitur intellectiva ternus, ab aeterno cognovit per niodum complexio- prout est in suo summo: cognoscit enim per rao- nis : ergo complexio fuit ab aeterno. Sed niulta dum simplicis aspectus. intellexit, ergo multae complexiones sunt ab aeterno Rationes probantes, quod cognoscit per moduniDea ergo verae, vel falsae; si verae: ergo plura sunt vera complexionis, procedunt secundura primam et se- dai

ab aelerno; si falsae: ergo plura sunt falsa ab cundara viara; ideo verum concludunt praeter pri- aeterno. mum, ad quod iam solutum est. 4. Itera , si cognoscit per modum coraplexionis, 2. Ad illud quod obiicitur , quod complexio aoiu """^' cura eadem res modo vere significetur sub ratione venit ab intellectu ; dicendum , quod complexio du- futuritionis , modo sub ratione praeteritionis, modo pliciter potest comparari ad intellectum: aut sicut sub ratione praesentialitatis : ergo liis omnibus modis ad causam, aut sicut ad subiectum. ad Si sicut Deus Sed contra: orania cognoscit ut cognoscit. subiectum, in quo et quod informat et denominat, praesenlia;unde secunda Petri ultimo" dicitur: sic coraparatur ad intellectura bumanuin , a quo est Unus dies apud Deum sicut miUe anni etc. ergo : complexio, qui etiam complectitur "'. Si sicul ad non cognoscit oninibus his raodis. causam, sic comparatur ad intellectnm divinura.

' CIV. Aristol., de PraediCiim. iii princ. , ubi agitiir ds 8 Vers. S.

complexis et incomplexis, 1. Periherni. e. 1. src|r|. , nec non ' Cod. T compasitionis vel complexionis. Boeth., Commont. in lios locos. Vriii.i c.v.sv siinji/icili-r iiihilige ' kl est conceptus intellectuales, c[ui sunt similitudines et rei essenlinm sive quidditatem, ciii rr;|Mjihli rniic iiiiis, qui signa rerum. Aristot., 1. Periliorni. c. Sunt ergo ea quae I ;

voce exprimitur. — Piv per orci/ioiiciii ni. I pcr niiiiiiiirHniiem. sunt in vocc , earum quae sunt in aniin;i passionum nolae... et ' Ed. 1 simplicis. quarum liae similitudines, res etiara eaedem. 5 Cap. 7. g 2. Cfr. supra pag. 693 , nola 6. — Paulo in- » Cfr. supra d. 39. a. 1. q, 3. ad ult., et a. 2. q. I.

ferius pro modus simplidtatis ed. 1 modus simplicis. '» Vel aliis verbis : qui etiam fit compositus coniuiigendo ^ Ed. 1 cognoscit. et dividendo suos conceptus. — In tlne solntionis pi-u in intel- 5 Codd. P Q Y cum ed. 1 Deo. Mox pi'o cognovil codd, ligendo codd. I inlellectu. I X V cognoscit. S. Bonav. — Tom. 1.  . .

738 SENTENTIARUM L1I5. l.

Naii) intellectus divinus cognoscit complexioneni non tionis potest accipi secundum ,ie, vel a parte cogniti. circa se, sed circa nosfrum intelligere; quoniam Si a parte cogniti; sic dicendum quod omnino co- ,

Noniiduin. complexio non est ab intellectu nostro. nisi coope- gnoscit, rem esse sicut est, et ita mutabiliter^ esse, rante divino in inlelligendo. et ita composito modo esse, sicut esl, et sic de 3. Ad illud quod obiicitur. quod si cognoscit oinnibus: et sic cognoscit, rera praeteritam esse prae- res per modum complexionis quod tunc comple- , teritam, et fnturam esse futurara, et non praeteritam xiones sunt aeternae; dicendum, quod ex prirao esse praesentem. Potest iterura accipi a parte sui; vel secundo sensu non sequitur, quod complexiones omnino simpiex, om- el sic, cura cognitio Dei sit

sint aeternae, quia non est complexio circa Deum; nino praesens, omnia cognoscit per raodum simpli- sed bene sequitur. quod veritas significata per ali- citatis et per modum praesentialitatis. Unde, quod quam complexionem est aeterna, sicut veritas huius, dicit: omnia snnt praesenlia apud Deura, hoc dictuni omnia mundum esse futuruni; iamen propositio ' et cora- est quantnm ad cognitiouein , in qna nulla cadit scn°ia

plexio est ab intellectu noslro intelligente illam ve- successio, ideo nec novuiii nec vetus, nec praeteri- ritatem aeleMi;ini. Imk' sicut vox temporalis signi- tura nec fuluriini. In ai-la autem cognilionis ange- ficat rem aiMeniain. iil iioc nomen Deus, non tamen licae et huin;iii,M' cnlil siiccessio, et ideo praeteritura

sequitur, quoil sil ntMcnia.; sic multa enuntiabilia si- et futurum. I]l pio[iliTc;i ' non ita dicuntur orania gnificant veritateiu aelernam, nec tamen sunt aeterna. praesenlia animac cognoscenti , sicut Deo. Et hoc 4. Ad illud quod obiicitur, quod tunc cognoscit manifestum esl, qnia nunc aeternitatis , quod csl res sub ralioiie futuritionis et praeteritionis: dicen- seinper praesens , complectitur omnia temporalia et ;

dum. siciit tactum est, quod modus divinae cogni- ideo patet. quomodo sit intelligendum '.

8CH0LI0N.

mi secutus, S. DoctOf i-edit ad Deum, c. I ; Alcx. Hal., S. p. II. q. 69. m. i. a. 3; S. Thom.. Iracliindam .«Jcienliam d, Eadem quaestio ab .Mexandro dc Verit. q. 13. a. 3. ad 7, q. 13. a. 1 ; I. Scr d. 3. q. i. a. 1

Ilal. inscribilui' : Utnim Dei sit cnuntiabilium, ct a S. ad. i; S. 1. q. 79. a. 8. 9. — Nolanda cst senl ilia in finc solut.

Thoma aliisque liisque simili modo. Idem P. Thom. (I. Sent. d. 38. ad 2, quod intellectiis divinus coopcralur no ro intcllcctiii in

3. ) eliam occasioncm de hac i-e dispulandi manifestat intelligendo quod est diptum secundum ill;u ; sententiiim S.

s : « Secinidum posilionnm .\viceiinae et ex diclis Al- Doctoris, qua specialem cooperationem di\in;i 1 ad aclus no- idelur scqui, quod Deus enunliabilia nesciat». stros intellcctuales slatuit (cfr. su])ra d. 3. ji. q. I. Scholion). ,'erba : « Forlassis non etiam cst in cognilione su])re- III. Alex. Ilal. , S. p. 1. q. 23. m. 3. a. Scot.

s animae» ctc. tangunt doetrinam communcni, quod Report. d. 38. q. 1. — B. Albert. , 1. Sent. d. 39. a. !>; S. p. lunnana est quaedam participatio illius simplicis co- 1. tr. IS. q. 60. m. 3. q. incid. 6. — Petr. a Tar., I. Senl. d.

. qii^ic ,'s: iii Angelis, secundum principium Dionysii 38. q. 1. a. 3. — fiichard. a Med., I. Sent. d. 38. q. i. — ,1 !ii,. > 111. c. 7.), quod Dcus lincs inferiorum con- jEgid. R., hic 2. princ. q. unica. — Henr. Gand., S. a. 36. q. ;ii:, iii,~ - ij.rrinium. Plura dc hoc vide II. Sent. d. 39. 6. — Dtn-and., I. Sent. d. 38. q. 2. — Dionys. Carth., I. Senl. i; Bnviliiii. p. II. c. 12. in fine; Itiner. menlis in d. 38. q. 2. — Bicl, dc hac et .seq. q. I. Senl. d. 39. q. unica.