Bonaventure

QUAESTIO 111.

Ulnim Deus possil ([uaeeumquc agenti crealo impossibilia sunt.

Tertio quaeritur . iilruiii divina potentia se Deum omne verbiim; sed omnia contingit hoc verbot extendat ad omne illud quod alii agenti est impos- dicere: ergo nullum tale est impossibile apud Deum.

sibile. Et quod sic, videtur. 2. Item, ad Ephesios tertio": Ei autem, qui Dicitur enim ^ aliquid impossibile propter na- potest facere supra. quam possumus inteUigere,

turae ordinalioiwm , ut de c;ieco fleri videnlem; ergo potest Deus plura facere, quain possit intelle-

aliquid propler praeleritionem , nl te non i'uisse,ex ctus noster fingere ; sed potest fingere omne iinpos- quo fuisti: tertio propter opposilionem , ut idem sibile, quod potest enuntiare: ergo et Deus potest esse nigrum et album. Priinum est impossibile se- illud facere.

cundum naturam , secundum secundum tempus 3. Item, Hilarius''': « Perfectae potestatis est id

sive per accidens, lertium potesl dici jmpossibile naturam posse facientis, quod potest significare sermo secundum disciplinam, quia omnis scientia suppo- dicentis ».

nit illud principium quod opposita iion sunt simul 4. item, Basilius': Plus potest Deus facere, quam — Ergo per auctoritates Cano- ,

vera de eodem ". tu potes intelligere.

^. Ostenditur ergo quod Deus possit omne tale . nis et Sanctorum videtur, quod Deus possit omne impossibile.

1 Nam scire quodcumque scibile est siinplicitcr scire ; sed tuimus. Fr. Guliel. de Mnrra in suo anccdolo Compendio (cfr.

posse aliqua possibilia vel est simpliciter impotentia, vel po- supra pag. 604, Scholion) delegat lectorem ad Basil. Hexae- tentia imperfecta, ut dictum est. meron, Homil. 6. n. 3, ubi lamen loco verborum citalorum haec 2 Cod. bb subiicit esse. habentur: «Nec mihi dixeris, fieri non posse, ut haec a sc in^icem 3 Cfr. Aristot., IV. Metaph. text. <l. seqq. (III. c. 3.1. — separcntur. Ncque enim aio, lucis a solari corpore separationem

Cod. V addit sulnccto. mihi et tibi esse possibilem , sed quae nostra cogitalione dividi * Vers. 37. — Mox Vat. voculam hoc antc verbo omittit; possunt,ea dico a naturae Condilore ctiam re ipsa seiungi posse». ed. I ergn si omnia haec verbo contingit dicere. Senlentia similis invenitur etiam in llomil. I. in llnc: « Quique ' Vers. 20, ubi Vulgata: Ei autem, qui potens est omnia (Deus) omnem prae potenUae suae mullitudine cogitationcm exsu- facere superabundanler, quam petimus aut intelligimus. perat», nec non in Homil. 2. et 10, et apud Hilarium, III. de " Libr. V. de Trin. n. S. . Trin. n. 18: Ut crederes Dcum efficerc posse, quoruni intelligere ' Unde haec Basilii citatio desumla sil , indag.ire non po- efricientiam non possis.  , , ,

DIST. XLII. ART. UNICUS QUAEST. III. 731

3. Iteni, ratione videtur, quia iliud est pp- turae nullo modo est ad hoc; et est impossibile^ tentius, cui nihil oninino est iinpossibile, quam secundum disciplinam , quia simul sunt opposita ciii aliquid est impossibile; sed Deus esl poten- vera de eodem ; et quod est maius impossibile tissimus in summo: ergo nihil omnino est ei im- quam impossibile secundum accidens , scilicet cor- i-uptam integrare ^ive fieri virginem ; magis enim 6. Item, si aliquod impossibile non est Deo videtur partus incompossibilis virginitati quam coi- possibiie, aul hoc est propter privationem , aut tus: ergo etc. propter positionem. Si propter privationem; con- Sed contra: 1. Quod Deus non possit impossi-i Ira: nulla maior privatio quam omnino non-entis; bile secundum naturam, videtur Augustinus dicere sed Deus de nihiio facit aliquid ': non ergo propter in Vera Innocentia^: » Deus, inquit, ita libro de privationem. Si propler posilionem : ergo videtur est omnipotens, ut nunquam rationis suae instituta quod aliqnid sit, quod non subiaceat divinae poten- evellat». Ergo si abquid est impossibile secundum tiae et quod ei non obediat: ergo potentia Dei habet institutionem naturae, simpliciter est Deo impos- resistens. sibile.

7. llem , oslenditm- specialiter , quod possit im- Item, mftowe videtur, quia Deus non potest 2.

-possibile secundum naturam, ut de trunco facere facere contra ordinem rationis rectae, utpote men- ab ente, quam vitulum ^ Quia plus distat non-ens tiri et consimilia: ergo non potest facere contra unum ens ab alio; sed Deus de non-ente facit ens: inslilutionera naturae ordinatae : ergo non potest ergo de uno ente potest facere aliud. impossibile secundum naturam. 8. Iteni, quod possit impossibile secundum tem- 3. Ilem, quod non possit impossibile per acci- pus, videlur, quia illud est impossibile per acci- dens. Hieronymus " : « Cum cetera possit Deus , non dens et^ quod nuUam ponit resistentiam, quia non potest de corrupta facere virginem » ; sed constat est: ergo si Deus potest impossibile per se et quod quod hoc non dicitur, quod non possit reparare clau- etiam habet resistentiam , cuni illud sit maius im- stra, sed quia eara, quae corrupta est, impossibile possibile: ergo potest impossibile pcr acciden^. esl non fuisse corruptam: ergo etc. 9. Item, quod possit impossibile secundum di- 4. Item , Augustinus in vigesimo sexto libro sciplinam , videtur, quia plus distat Creator a crea- contra Faustum ' : « Hanc sententiamqua dicimus ,

tura quam unum ens crealum ab alio; sed Deus praeteritum fuisse, Deus falsam facere non potest». potuit facere ,' quod crealura Creatori uniretur in Et rationem reddit: « Si enim hoc faceret, hoc esset eadem hypostasi simphcissima: ergo multo fortius, facere, ut ea quae vera sunt, eo ipso quod vera quod opposita simul sint in eodera, ut quod aliquid sunt, essent falsa, et ita esset contrarius veritati ». sit simul album et nigrnm. Et hoc videtur faclum 5. Item, quod non possit impossibile secun- esse in Christo, quia unus et idem erat aeternus et dum disciplvnam, scilicet ut duo opposita sint si-

temporalis, passibilis et impassibilis, visibilis et in- mul in eodem, videtur: quia sicut se habent oppo- visibilis, et sic de aliis. sita ad unionem, ita unita ad divisionem; sed Dens 10. Item,Deus fecit virginem parere, quod est non potest facere . quod duo et tria non sinl quin- impossibile secundum naturam quia potentia na- , que, quia dicit Angustinus -'. quod est verum veri-

' Pro aliquid cod. K. ens. luntate , ut co sit aliquid falsum , quo verum est. Quapropter - Hoc exemplum , in libris Scholiist. I"reqiientissimum , An- omnia quae vere futura sunt, sine dubio flent, si autem facta

selmo auctori adscribitur (cfr. infra q. i. in corp.), et secundum non fuerint, futura non erant: ita omnia quae ve.re praeterita B. Alljert., S. p. I. tr. 19. q. 76, in Anselmi libro de Con- sunt, sine dubio praeterierunt. Quisquis itaque dicit : si omni- ceptu virginali occurrere deberet. Sed in islo libro non inveni- potens est Deus, faciat, ut quae facta sunt facta non fuerint, tur, attamen aliud exempliim ibi (c. 1 1. edil. recent.) exliibetur non videt hoc se dicere : si omnipotens est, faciat, ut ea quae de costa Adac, ex qua formata cst Eva, ct de formatione Adae vera sunt, eo ipso quo vera sunt, falsa sinl... Non ergo est, de limo. Kxemplum de tiunco oceurrit iani in Alani de Insulis qued vere dicimus fuisse, sed ideo veruni est illud fuisse Theol. Kegul. reg. 88. quia in nostra sententia verum est, non in ea re, quae iam 3 In cod. T et nonniillis aliis nec non in Vnl. deest et. non est. Sententia quippe, qua dicimus aliquid fuisse, ideo Paulo inferius pro maiua Vat. cum uiio alieroque cod. magis. vera est, quia illud de quo ditimus, iam non est. Hanc sen- * Auctorilate cod. F (T a secunda manu) substituimus im- tentiam Deus falsam facere non potest, quia non est contra- possibile , quod etiam contexlus postulat, pro Vat. leclione ibi rius veritati. — In citalione Augustini pro qua dicimus praete- impotentia. ritum, ut et in tcxtu originali legitur, Vat. cum edd. 2, 3, i, S, ^ SeiUentia citata invenilur in libro sententiarum Prosperi 6 quam dicimus praeieritam, ad quam immutationem textus Aquitani ex operibns Augustini excerptarum, sub n. 28S. Cfr. ansam dedisse videtur vitiosa lectio bene multorum codd. qui ,

VI. de lien. ad lit. c. 18. n. 29. qiam dicimus praeteritum exhibenl. " Epist. 22. ad Euslocli. n. 3 : Cum omnia possit Deus s Libr. II. de Lib. .\rb. c. ST n. 21 : « Et quidquid sensu suscitare •lii-ginem non potesl posl ruinam. — Pro Item sola corporis lango, veluti est hoc caelum et haec lerra et quae- Vat. Sed contra. cumque in eis alia corpora sentio, quamdiu futura sint, nescio; ' Cap. 4. seq._: Unde lam non possunt futura non fieri, septem aulem el Iria decem sunt, et non solum nunc sed ,

(|uam non fuisse facta praeterita ; (|uoniam non est in Dei vo- etiam semper; neqiie ullo modo aliquando septem et tria non  — ..

SENTENTIARUM LIB. I.

tate, quae non incipil necdesinit: ergo pari ratione Tertio modo dicitur impossibile propter priva- »

noM potest facere, quod opposita sinl simiil. tionem omnis existentiae secundum omnem compa- ('). Item, Deus non potest facere contra verita- rationem scilicet principii , medii et ultimi , ut tem iustitiae. Seoundae ad Timotheum secundo': praeterilum non fuisse praeleritum. Omnis enim Fidelis permaml, negare se ipsum non potest, ergo potentia, qaae intelligitur aliquid facere, respicit non potest facere contra ordinem sapientiae: sed con- ens vel in ratione principii, vel termini, vel ulroque fiindere opposita est facere contra ordinem sapien- modo '. Unde de ente potest facere non-ens, et e

tiae: ergo etc. converso, et de nno aliud ; sed de non-ente facere non-ens , nullius omnino potentiae est. Unde hoc c N r. u s 1 0. quamvis Deus de omni ente creato possit facere quod non sit sive de oratione sive de re , tamen ;

Deus poleal omne illud , quod crealo agenii iudica- de eo quod fuit et non est, facere, quod non fue- lur esse impossihile lum propler limitationem rit, hoc omnino Deo est impossibile, quia hoc fa-

naturalis- polciitiur. Iiiin pniplcr liinilalionem cere est nihil fticere , sicut iam melius patebit. nostruc inliiligciiiiai': iinn iniicin pnicsl . ipiod Quarto modo dicitur impossibile, secundum il-^

est impossihilc iii se . sivc luic sil scciindum lustrationem veritatis aeternae et ordinem divinae accidens, sive secundum disciplinam seu or- sapientiae, ut verbi gratia, quod duo opposita insint dinmn diuiime sapie^itiae. eidem et secundum idem, hoc ipsa veritas aeterna, eo ipso quod veritas est, indicat et illustrat, ut iu- Respondeo: Ad praedictorum intelligenliam no- dicet impossibile '-, sicut et hoc : duo et tria non -tandum, quod nos iudicamus atiquid impossibile esse quinque.

'quatuor causis". Quando ergo argumentatur utrum Deo sit pos- ,

Uno modo per limitationem naturalis poten- sibile omne impossibile; dicendum de impossibili

tiae, ut de trunco fieri vilulum, et virginem parere; quod est impossibile propter limitationeni polentiae, muiier enim sine semine non potest concipere natu- vel° propter limilalionem quod DeocoDcinsi. intelligentiae ,

raliter. Item partus, clausa porta . propter corpu- est possibile, propter hoc quod eius potentia non lenliam non potest exire; similiter natura statim est limitata, sed infinita; et ideo snpra naturam et

non potest truncum in vilulum convertere. cum ha- intelligentiara potest, qnarum utraque est arctata.

beat potentiam limitalam. Illud autem impossibile, quod est impossibile pro- Secundo modo dicitm- impossibile non propter pter privationem onmis existentiae , et quod' pro- limitationem potentiae , sed propter limitationem pter illustrationem veritatis aeternae, non potesti nostrae intelligentiae , ut duo corpora ,esse in eodem omnino. Primum quidem non potest, quia illud loco, vel idem corpus esse in diversis, vel maius posse est nihil posse. Secundnm non potest, quia corpus in minori loco, quia nullo niodo possumus illud est posse inordinate et contra ordinem sapien- capere, cum nostra imaginatio semper dicat opposi- tiae posse. Et quoniam Deus sic est omnipotens , ut tura.Unde etiara, quando Deus sic facit in Sacra- nihil possit, nisi quod decet suam potentiam et non mento altaris, necesse est, ut ratio contra se eleve- deordinat sapientiam: ideo haec impossibilia non tnr. ut credat^

fueruiU decem, aut aliiiunndo septem et tiia non erunl de- mediat iiiter iitramqne, in quaiitum supponit priniam iit exer- cem >. Idem dicit Augusl. do vcritate ipsa, in libr. I. Soliloq. cit.im , secundam ut possibilem , et respicit hacc aetio ens in c. 13. n. 28. seqq. , et II. c. 2. et 15. — In fine argumonti principio et tcrmin.itur ail ens, quia per ipsam iinum ens im- post siinul Vat. cum cod. cc adiicit vera. mulaliir in aliuil. Pnma ct tertia actio dicit in se quid positi- 1 Vers. 13. — Mox post ergo Vat. perperam omittit non. Mim , secunila mmo ([uid ncgaU\um, scil. sublractionem actio- - Cod. Y et ed. 1 clarius quatuor de cav sis ; cod. Iv qiia- nis positi\ac. Quarta aclio, quae poni piwscl , scil. i|iia" et in

tuor modis. Subinde pro per limitutionem ed. I propter H- pi-incipio ct in lcrmino et in medio noii-ciis i,'v|,ii ncl . iinpos-

mitationem. sibilis est, cum nullus eHcctus ei respumlrni , ii,h|nr iioii essct 3 Libr. III. Sent. d. 23. a. 1. q. I. ad 4. S. Doctor disiin- actio. Talis autcm actio supponcnda essrl , m llciis pr,uicritiim

guit ralionm sursum clevatam, illuslratam a lumiiie verilatis facerc posscl, nun fuissc praeterilum.

aeternae, et ralionem conversam ad inferiora et ad cognitioneiT) 5 In sermonc dc Dono inlelicctus (Supplem. Bonclli , tom.

sensibilem; et hanc posteriorem docet frcquenter iudicare, vera III. col. i7G, n. 83.) S. Hoclor ait : Est cnim (subslanlia spiri-

esse quac falsa sunt, ct e converso ; et ralionem illuminatam tualis) in Dco spccnlum el lumon : spcculum, in quantum re-

contra istam se elevare credendo mysteria fidci. Cfr. etiam su- pracscntal, et lumen, in qiiantum indicat (mnnifislal). — Pro pra d. 19. p. I. dub. 8. — I'io coiifra se lodd. KPQ ce. indicat Val. cum pluribus iiiss. ct cd. iudicat cl subinde I ,

supra se. pro iudicet eadem V.il. cum nonnullis mss. iiidiretiir. cod. V * VI aliis verbis ulamur ; list Iriplex uclio , cui aliquis rc- iudicemus. spondct efrectus, scil. simpliciter produciiva , cuius lcrniinus " Codd. BD ct ed. vel etiam. Paulo nnic I \n-it (irijumen- simpliciter esl ens ct qua aliquid de niliilo producitur; simpli- tatiir codd. PQ arfpiilur. Val. quaentni]. ~ citer destructica, quac in principio rcspicit cns ct terminatur Vat. omiltil quod; coil. II \oii quod ndhmf^il est impos- ad non-cns, sivc qua cns cxistcns annihilatur ; ct actio, quae sibile.  ;: , —

DIST. XLII. ART. UNICLIS QUAEST. III. 7tyZ

Sed obiieiet aliquis, quod illud est falsuni, sci- Sed certe huiusmodi expositiones valde suut improbatio Biantiae licet quod impossibile pe?- accidens sit impossibile extraneae. Si enim Hieronymus dicit, quod non po- projjter privationem omnis existentiae. Nara propo- test de corrupta facere virginem , id est non osten- sitio de praeterito est vera , et- veritas illa non fun- dit, similiter non potest de trunco vitulum facere, datur super nihil nec super ens increatuin , cum cum non ostendat; non recte igitur dicit*: « cum incipiat esse vera, ergo super ens creatum; et illud cetera possit Deus » etc. Et iterura, si sermo Au- — est praeteritum: ergo praeteritum dicit aliquo modo gustini intelligitur, quod iion potest facere Deus ens; sed omne creatum, quantumcumque habeat pa- illara sententiam falsam , supposito praeterito, simi- rum de ente , Deus velit potest illud amittere , si hter nec sententiam de futuro, salva fiUuritione. ergo Deus potest facere, quod iilud quod fuit, non Et propter hoc, cum anctnritates hoc dicant magno- senteutii

fuerit. — Et iterum, cum dico, hoc esse prae- rum doctorum, quod Deus de eo quod fuit, noufelSr/" teritum, aut dico aiiquid, aut nihil. Si aliquid: potest facere, quod non fuerit; et intellectus in nullo ergo responsio nulla; si autem nihil dico: ergo po- dicat contrarium; nec fides ad hoc nos moveat vel test dici^, quod chimaera sit praeterita, et quod compellat: tanquara rationabilius et securius dicen- iion praeteritum, quod nihil est, sit praeteritum, dum est cum Sanctis, quod Deus de eo quod fuit, quod manifeste falsum est: non igitur dicit privatio- non potest facere, quod non fuerit. — Et huius ratio- iiem omnis existentiae. — Praeterea, illud ' non vide- nera ad praesens aliam nescio, nisi quae praedi- tur subtrahere , quin subiaceat - potentiae divinae. cta est'; nisi forte dicatur, hoc esse propter orani- Aiia ratio. Nam futurum non dicit ens, et tamen Deus potest modam indivisionem % ut, sicut opposita, manentia facere, quod futurum secundum veritateui nunquam opposita, non potest unire, sic nec idem a se divi- sit futurum. — Similiter , non praesens nihil dicit dere; et ideo quod fuit pro tempore, quo fuit, entitatis; et Deus potest facere, quod illud quod oranimode est unitura , et sirailiter praesens in nunquam est praesens, unquam ' sit praesens. — Nec tempore, in quo est, sive in instanti. Unde hoc adhuc videtur posse evadi quaeri enim potest : esset idera a se dividere, facere scilicet, quod prae- utrum Deus possit facere de praeterito praesens teritura non fuerit praeteritum: et hoc repugnat et constat, quod in altero extremo ponitur ens: si ordini divinae sapientiae, sicut facere, quod sit

ergo potest facere, quod praeteritum sit praesens triangulus et non sit figura; et hoc elaudit in se — et quod est praesens non est praeteritum po- — duo contradictorie opposita. test facere de praeterito quod non sit praeterituni. , Ratio tanien praedicta salis est conveniens , si i'riiiio ratic '""""""^ Propter haec et his similia fuit opinio Gill)erti quis recte intelligat. Cum enini dicitur, praeteritum iberius Porretani*, quod Deus potest siiper impossibile per carere existentia, non dico propter hoc, quod cum ' accidens; potest enim facere, quod praeteritum nun- dicitur aliquid fuisse, dicatur oranino nihil, sed quam fuerit. Et illud beati Hieronymi exponunt qui propter hoc, quod aliquid est verum f^t.isse, quod sequuntur eum quod non potest facere de corrupta , habuit aliquando esse, etiam si de eius esse nihil virginem, id est, non ostendit se posse, cum nun- omnino remanserit. Cnde si totus Caesar cesserit in quam fecerit. Et similiter illud de Auguslino, quod nihil, verum est, Caesarem fuisse. Et hoc dicit An- Deus sententiam de praeterito non potest facere fal- selmus', quod si omnia creala oninino cedant in sam hoc intelligitur, salva re '. , nihil, verum est, mnndum fuisse.

' vat. cum cod. cc, mula(a interpunctione, sic : si autem tores liuius opinionis putabant, cessare lianc impossibilitatem, mliil : dicn, quod ita iuiic potest dici. si praeteritum Dei omnipoteiitia destruatur. — Paulo ante pro ' Scilicet ciuotl praeteritum non sit ens. — Pro Pmeterea, de Aiigustino cod. Y Augustini. quod ex cod. Z restiluimus, plurimi codd. curn edd. 2, 3,4, ^ Scilicet Hieronytnus, cuius MM-ba invenirs stipra, arg, 3. 5, 6 Et, ed. Et ideo Vat. cum cod. cc Et ita, sed pcrpe- I , pro negat. — Paulo ante pro osteiidal. codcl. P Q ostenderit. rani. Nam proposilio sequens non continet conclusionem ex ar- ' Supra in corp. liuius art., ubi tertia causa cxponitur, gumentis praecedentibus. Paulo post cod. X sic: Nam futunmv ex qua aliquid impossibile iudicamus (Tertio modo dicitur im- non dicit praesens ens vel existens, et tamen Deus etc. possibile etc.). 3 Vat. oniiltit miqmm. quod ex cod. T supplevinius. Pro * Id est propter omnimodam identitatem praeteriti, qtiod anqmm ceteri codd. et edd. 1,3,6 perperam nimquam. scilicet pro illo instanti temporis praeteriti ita fuit unitum, iit

. * Qiii in exjjositione cap. 4. Boelli. de Trin. sic ait Aeque : non possit dividi. — Mox pro potesi unire aliqui codd. , inter ctonim uniA'ersa sutiiecla eius potestati sunt, ut scilicet, sicut quos et cod. T (a prima manu) , minus congrue ;)0.SSM?!« tm»V, quaecuniquc non fuerunt , possunt f uisse et quaecumque non , et paulo inferius pro tmitmn ed. I miicmn. sunt vel non erunt, possunt esse, ita etiam quaecumque fue- ' Libr. II. Cur Deus homo, c. 18: Et sicut cum Deus la- runt, possunt non fuisse, et quaecumque sunt vel erunt, pos- cit aliquid, postquam factum non potest non esse est, iam sunt non esse. factuiB, sed semper verum est factuni esse ctc. lil Dialog. de ' Vel , ut in cod. habetur, salm praeterito. Sicut enim Veritate, c. 10. de praeterito idem Doctor ait: Idcirco namque impossibilc est, aliquid simul praeteritum esse et non praete- vere dicitur, practerilum esse iiliquid quia ita est in re ; et ,

ritum, ita etiam impossibile est, Deum posse facero praeteri- ideo est aliquid praeteritum, quia sic est in veritate summa. praeterito, non fuisse praeteritum. Altiinien fau- Cfr. et Augusl., II. Soliloq. c. 2. et IS; et infrn d. 46. q. 4. ad 3.

S. Bomv. — Tom. 1. 9o  : ;, ., ,

-lENTENTlARUM LIIJ. I.

Ob iiliaiu eliaiii rationem dicilur caiere uxisten- destruere; sed largius accipitur hic fuisse'. — Patet )ii- tia , quia nec est ' nec est ordinatuni ad iiraesens. etiain instantia in ipso futuro, quia noii est simile. ' Unde veiitas propositionis de praelerilo non dicit — Patet instantia, quod praeteritum potest fieri

a parle rei iiiliii onininii iiec vere ens iii actu , sed praesens. Esto quod hoc intelligalur '% adhuc nihi- illud ijuod luit et iion esl ; ot iioc iiuidein non dicit loininus intelligitur fui^ise. — Patet etiam, quod Deus quid iieatiiiii. i]uoil .y/r, sed quod fuU. S\ ergo Deus polest destruere omnem propositionem et omne di- dicatur pussc ;ili(|uiil siiper hoc, quod non fnerit ctimi; sed salva propositione et eius significatione aut (jnicicriiijii' sive iiiliil operando. aiit faciendo non potest ipsain falsiflcare , qunniam hoc non aliijnid , aiil ilc.flninnlo. Si (luiescit el niliil facit, potest esse, nisi rem significatam mutaret; ahoquin propter lioc niliilominus hoc praeteriit nec fuisse de- faceret, orationeni, eo ipso quo vera est, esse falsam

sinil: qiiia. cuiii noii sit iiec actu nec potentia, nec in- et hoc esset conlra suam veritatein"; rem autem diget conservanle iiec iiuligct pruduceiite. Non sic est mulare non potest, et ita nec orationem falsificare.

de futuru, qida rutnnmi i'sl oiiliiKiUim ad esse E.\ his quae dicta sunt, satis potest praehabita ideo iiidiget produceiile : ci idcu. si Deus non velit responsio roborari. facere fulurum. non fit, et iUi noii erit futurutnl \. 2. 3. 4. .\d illiid ergo quod obiicitur, qiiod — Si ergo potest aliqnid. ut faciat. hoc quod fuit potest onine dicibilo et cogitabile; dicendum, quod hoc p non fuisse; aut hoc erit faciendo , aut deslruendo. intelligitnr de his solum , quae dicuntur et cogitaii-

Sed facere, quod ^ non fuisset. esl nihil lacero. cum tur secundum rationein recte intelligentem et recte non ftmse non dicat eiis: ergo Doiis nicioiido nihil pronuntiantem. Nihil enim rationabile potest dici vei

facil . quod ost imperfectio et conlradictionis impli- cogitari. quod Deus facere non possit, et etiain plus

caliu. — .Simililec non est ahquid destruere , cum potest.

/)//s-.v,' nuii liicat aliquid csse: ergo si destruendo o. Ad illud quod obiicitur, qiiod potentius ost hoc lacil \ destriiondo niliil dostrueret, quod est illud , cui (minia sunt possibilia dicendum quod ; ,

similo iiiconveniens. Non orgo potesl nihil agendo , verum est de his quae posse esl jjotentiae nobihs:

nec facieiido, wc de.iirmnulo: orgu i\i' |iriioiorito nam si posset aliquid , quod non sit de nobilitate

quod non riioril iir.iolonlimi. iiun pulosl firiTo". potentiae, quanto magis illud pnsset . lanto magis Pateii mslaiiliar. Naiii vi'ril;is |iru|i()silio- adversitas et perversilas possent iii illiim '". el ita

,1,. pr;, luii iircossai'iu limihiliii- siipra ali- tanto iiiiims ossol puloiis.

qniil (roalMiii. (]iiuil sit . sod i|iiuil fuent ; ol ideo (i. ,\(l illiul qiiuil (ibiiciUir: aut propter priva- maiiol. iiinm cioiilu iiiloroinplu. — l';ilol oImiiii. ([uod tionem olc. : ilicoiiilum . (iiiod propter privationeni praeleritio iion dicil omnino r.iliil. sed dicil aliquid oinnis existenliuc iii iitruqno (^xtremo. et propter

quod fuerit et noii est. nisi forte praeloritiim ilicat privalioiiem disliiieiiiiui.s" . ct ])ropter positioneni successionem temporalein. qiiam utiquo [jotcst Deus C.X. pu.rte Dei; qiiia [wtonlia Doi respicit aliquid

idd. iiuc iiiin in edd. 3,4,3 desideriintur tum cssc iiolcstatc in hac spccic ex faclis sol iiodo, inlcndo,

iiec p.il il. his vcrbis adiicilur praesms. Mo.\ pro (pioil facioi iioii fiiissc qiiod iiiin fiiil. Cfr. ct: .Vristol. , I. de rirc «i.N- ii, iii-tii niiilii t"dd. ut CFGIK.LMOSVW etc. •um nl. I /('/(• (•»,< ('/ ni-tii. h^oilasse lcgenduni erit vere ens ' N.'iiii;H|ii iin iilriii ..>si. |irach'rilionem i

polcntiu et iictu , (iiiac lcciio insinuotur lcctionc cod. B: vere e)is in avtii vel in potentia, Proxime post pro illud sola Deuni crciissi^ iinani l:iiiiiiiii i rriiinnan, cl iiiio

Vat. aliud. tc.m, dici posset, hanr cn-.aiiiiiiii lnissc. snl

- Verbis aut quiescmido Vat. benc pcaemitlil hor, esi.

^ Iniliirum n.nmque ub antiqnis Scholastids delinitur : quod csl oidinaluni si\c del'.'rminnt(im in suis causis ad rccipicndani exislcntiam in leniporc scquenti. Cum tiac dcnnilionc parum cnnvcnil illa , ((uac ab aliis proponitur liis verbis: futurum est id qiioil modo non esl, scd in duratione sequcnti erit, ita ut csscntia niliil aliud importet quam negalionem oxistentiac futiiii

pro imiic. ct cNisicntiam pro tiinc.

< Sii|i|.lr niiii codd. II V praetcritim. — 1'aiilo inferius

(in. iiiiperfirliii rodil. M X imperfectionis. -= Ed. I fiiceret. « liiusdcin srnicnliiic Aiislol. fuisse videtur; nam VI. Uthic. c. 2. laudiins Nsiillioiimi sir itil ; « Idcirco rectc Agotho Oll

Ul facln iniiiiiue infecla possit reddere -. I iioicnlia iiolcst, sed impotc Quac verba Averioes sic conimcntatur: lllud quod iani fnit nciig.; iiddit: qiiia qnod pi

necessarium est, idcn qnnd non est possibile, nisi ut sit. Et iili.itiiictviii i'l iiidisliiiiiuitiiti:

propterea videbalur ijuibiisdani antiqiiorum, vel Deum priva-  ,; , ,

DIST. XLII. ART. UNICUS QUAEST. 111. r55

iit obieclum effectum , et sapientia respicit ordi- oppositionem , quia esse uirginem et parere non natum. sunt opposita', similiter nec esse virginem et con- 7. Ad illud quod obiicitur. quod possit impossi- cipere; sed iudicantur opposita propter naturae im- bile secunduiii naturam ; dicendum , quod illud ve- potentiam. Sed ista sunt oppnsita coiisse et esse vir- rum est. ginem; et ideo patet illud. 8. Ad illud quod obiicitur, quod possit impos- Ad illud quod obiicitur, quod non potest im- '^i sreg- pro 1.

sibile pe)' accidem, quia nullam dicil resistentiam possibile secundum naturam propter oidmem; dicen- liva. dicendura , quod hoc non est propter resistentiam dum, quod est ordo naturae specialis etgeneralis. sed propter omnirnodam nou-existentiam, ob quain Ordo naturae specialis transnuitari potest et destrui, posse illud est niliil posse. quia potest in alteram differentiam res relahi, sed Ad9. illud quod obiicitur de Creatore et ' generalis dicendum, quod specialis ordo non. Sic crealura, dicendum, quod omnis creatura est mate- attenditur secundum potentiam naturae specialis, rialis et possibilis respectu Dei, et Deus est in omni generalis ordo secundum potentiam ohed.ientiae , Poieiuia

creatura per intimitatem substantiae; non sic oppo- quae est generalis^: contra hunc ordinein non facit, li».

situm respectu oppositi. — Quod ergo obiicitur, quod sed conlra alium. raagis distant; verum est quantura ad naturarum 2. Ad illud quod obiicitur , quod non potest differentiam, quia in nullo coiiuuunicant, sed non contra dictamen rationis rectae; dicendum. quod ve- est verum quantum ad simultalis existentiam. rum est, prout recta ratio dicit, nialum non esse 10. Ad illud quod obiicitur de hoc, quod est faciendum, quia hoc facere estdeficere; non sic au- virginem parere; dicendum, quod est impossibile tem deficit faciendo contra naturani; et ratio huius secnndnm nalnram , sed non impossibile secundum patebit infra '.

SCHOLION.

I. Iii praecedBiili quaesl. diclum est, quo sensu Deiis po.ssit risienses illorum opinionem ; undc Gregurius dr ,\i'iniino punit lacere omne quod causis creatis est possibile ; hic inquiritur utramquc opinioucm et rationes eorum 11. Ipse linilifei' tamen utrum possil omne quod agcrili creato est impossiUle. .Ciini cuin principalioribus Scliolasticis hanc opinionem bcne rcfellil.

autem in corp. recenseantur quatuor s|5ecies eorum quae a nobis Praecipua argumeat,! Porretani in corp. responsionis recensentui'. impossiljilia iudicantur omnino manifestum esl quod quaestio , , Praescindendo ab ista subtili quaestione de impossibili pei- aftirnialive siil^i drlirai i|uii,id primam et secundani impossibi- cwcidens , plura principia utilia ad stabiliendam sanam doctri- lium specieuL. Seil rrin.iini quaestio circa speciem tertiam et nam de possibilitate miraculoruin el ad alias (piaestiones sol- quartam, el iirieripiii' rina terliam. sive circa impossibile se- vendas invenies in responsione el sululionc argumentorum pro cundum tempus. Cnde quaeritur, utrum Deus possit facere., parte negativa. quod res praetei-ita non sit praeterita. Multi enim, praesertim II. Alex. Hal. , S. p. I. q. 21. m. 5. a. 2. 3. l. — Scot. Nominales, lioc multis sophisticis rationibus probare conaban- Report. hic — Thom., q. 2. S. hic q. 2. a. 2; S. I. q. tur. Ad rem dicit Brulifer (hic); Gilbertus Porretanus el Gu- 25. a. 3. i. — — B. Albert., hic a. 6. Pelr. a Tar., hic q. 2. lielmus Antissiodorensis tenent partem afflrmativam... et docto- a. 3. — Uichard. Med., — a hie q. 4. 5. 6. .Egid. li., hic 2. res Universitatis Anglicanae, scil. Oxonienses, tenent conlra Pa- princ. q. — Dionys. 2. Carth. , hic q. 1 . 2.

' In cod. solutio huius obiectionis sic incipil : ^rf «0"««m ' Potentia obedientialis est aptitudo ad aclum supra vires [dicendum], qitod Deus non coniunxit humamm naturam naturae per divinam virtutem eliciendum, sivc aptitudo crea- dioinae , quod esset eadem nalura , vel quod una persona ila lurae ad actum vires natura-e cxcedontem a Deo recipiendum. secundum idem esset Deiis et homo, sed secundum alind et Vocatur generalis, quia respicit infinitam potentiam ci \olun- aliud. Et sic non est diibium, quin contraria coniungere tateni Dei, quae quidquid possibilo cst ex crcatura elicere potest. possit et etiam natura hoc facit. Ad illud quod obiicitur de Cfr. August., IX. de Gen. ad lit. c. 16. n. 2fl. seqq., el Creatore etc. XXVI. contra Faustum, c. 3, et Bonav. in quaesl. seq. 2 In Y hic additur, quod et in cod. B in marg. ha- cod. * Quaest. seq. — Paulo ante pro rntio dicil codd. K M P betur : sed defloratam esse sive corruptam opponitur ad esse Q V Z et ed. I ratio dictat. mrginem. Paulo superius post dicendnm quod cod. T inse- ril hoc.  — ,,

SENTENTIARUM LIB. I.