Bonaventure

QUAESTIO IV.

Ulrum possibile .mnpHciter dicalur secuncbm causas superiores , an inferiores.

Qiiarto et ultimo quaerilur, utrum possibile 2. Item, raundum creari et animam antichristi simpticiter dicatur aliquid secundum causas superio- creari vel esse, el consimilia, simpliciler dicuntur res, vel secundura causas inferiores, lioc est se- possibilia; et sunt possibilia solum secundum cau- cundura potentiam divinara, an secundum potentiam sas superiores: ergo etc. ereatam. Et quod secundum potentiam creata.m sive 3. Iteui, hoc ostenditur, quia si ahquid sequitur secundum causas inferiores, videtur. ad aliquid, si antecedens est possibile, et conse- i Sh eodem enim est in rebus polestas . a ' , quens; sed deraonstrato aliquo impossibili, ut trun- » quo est nccessitas et conlingentia simpliciter; sed cuni fieri exvitulo, sequitur: Deum facere hoc, est "necessitas et contingentia attenditur in rebus non possibile": ergo hoc, sciiicet truncum fieri ex vitulo. tantuni secundum causas superiores, iramo secun- est possibile simpliciter.

dum inferiores causas proximas et particulares: ergo k. Ilera, orane veruni est possibile, et omne et potestas. quod erat verum, potest esse verura% et orane 2. Item, sicut aliquis dicitur potens a potestate quod potest esse verura, est simpliciter possibile; activa. ita dicitur' possibile a potestate passiva: sed et est possibile solum secundura causas superiores: polestas passiva pi'iuio esl in eo, in quo primo est ergo etc.

potentiu ad fieri , et per illnd iii aliis: ergo cum hoc sit principium materiale et causa creata, possi- CONCLUSIO. bile simpliciter dicitur secundum causas inferiores.

3. Item, si possibile simpliciter, diceretur secun- Simpliciter possibile aliquando dicitur praescin- duin causiis siiperiores tantum, tunc, cum apud dendo a suis causis , aliquando dicitur secun- Dciiiii iiiiii s// impossibilc omne verbum^ nihil , dum causas et inferiores el superiares in iuilic:iiiihiin fsset impossibile. comparatione ad potentiani activara , ad quam 4. Item. si secundum causas superiores, tunc refertur, aliquando etiam adpassivara, dxmi- cum Deus possit facere, quoil caecus recipiat vi- I modo non sit potentia obedientialis. sum, possibile est caecura videre; sed si possibile esset videre, poss:et videre, et si possel, haijeret y. Dicenduui. quod circa hoc fuerunt potentiam visivam: sed hoc falsum: ergo etc. diversi raodi dicendi. Contra: 1. Possibile dicitur denominative a Quidam enim dixerunt quod secundum utras- , 1

i-potentia; ergo possibile simpliciter a potentia sini- que causas accipitur possibile simpliciter; et fun- pliciter ' ; sed potentia , quae summe et siraphciter dant se super iUud primae ad Corinthios primo': est potentia, est potentia divina, quae dicitur secun- Stultam Deus feeit sapientiam etc, Glossa : « Stul-

dum causas superiores: ergo possibile simpliciter tam fecit . possibile declarando quod ipsa impossibile

dicitur secundum causas superiores. iudicat » , quia possibile dicit commune ad utram-

1 Torniinus potestaj; uccipi iiotcst ciiam iii scnsu passivo. Sic ult Ari Molapb. Iex(. i, 2. seqq. (I.

oani nonnunquani occipiendam csse inlelliges, si antiquiores Ari- brevii IX. ) stotelis versiones inspicias, in quibus v. g. V. Melaiiti. tcxt. 17. ^ Propositio minor, paulo latius et diflusius oxprcssa, so- (IV. c. 1-21 \o\ jiiiU:-.iitx oicuirit pro ouva|j.ic; Graeca autem vo.x naret sic : scd demonslrato oliquo impossibili secundum causas Suv^iai: :ib Ari-i I( iii ^rnsii activo et passivo adhibetur. Vat. inferiores, ut truncuni ficri ex vitulo, niliilominus dici debet luc 01 in >i'i|. iimiinii iiiii pro potestas substituit posSiMjto^. Deum lioc facerc posse , sive lioc esse adhuc possibilo. — De Ratio, cur iih codem sil in rebus polestas , a qtio csi nccessi- propos. maiori huius orgiini, cfr. supivi d. .'iS. a. 2. q. 2.

las et contingentia simpliciter , ex eo peti polest , quod neces- fundam. 1. In liac pr<ipos. niaioi-i iiro (mtfcvdens est possibile sarium opponitur impossibili , et possibile confunditui' cum con- codd. AFGlllVWX cc iinteiedens est impossibik ; jira^o, tingentc, de quo vide supra d. 38. a. 2. q. 2. fundam. De ut evidens est.

propos. minori argumenti vide supra d. 38. a. 2. q. 1. et 2. ^ Sensus est: quod erot voruni in iiractcrito potcst osso

2 Supple cum codd. P Q aliquid. — Mox pro in quo piimo verum in futuro , v. g. caecus aliquis potuit \ idoro , crgo ollor eodd. K V m quo prima — De ratione conclusioni intexta caecus poterit videre. — Pro evut sola Vot. erit.

(cum lioc sit pi-inci|)ium materiale etc.) cfr. supra d. 19. p. II. ' Vers. 20. — Vorba Glussao quae , hic citanlur, nequc

q. 3. Iiindanienta. in Walfridi neque in lAToni collectione Gloss. invcniuntur ; at-

3 Luc. 1 , 37. tamen apud Lyranum habcntur haoc Quae (sopiontio huius : «

' Nam quod cst simplicitor talo sive primum in aliquo mundi) inipossibile iudicat quod in naturis rcrum non videt » ,

genero, ost causa et mensura omnium quiie sunt illius generis, et opud Ambrosinm in cxposil. loc. cit. hooc • Quod enini ;  ,: ;

D(ST. XLd. ART. UNICUS QUAEST. W. 7;; 7

:. que. — Tamen illud non videtur convenienler posse Deo sive ab Angelo sive a se, verum est, quod po- stare, quia' non admittitur, quod possibile sit sim- tentiam habebit. Et sic dicendum, quod possibile est pliciter de caeco fieri videntem, imrao dicitur im- istum videre, demonstrato caeco illurainando, el possibile: ergo simul esset possibile et impossibile, virginem parere, et cetera talia. quia talibus dari quod est inconveniens. Tamen illud est possibile se- potest potentia. cunduin causas superiores. Et fundamentum positio- Alio autem modo hoc quod est possibile dicit nis eoruin non est conveniens, quia Glossa non di- actucUiter potentiam in re , quae significatur ad al- cit tantum declarando, sed etiam dicit faciendo terum ordinari : et sic generalis est regula, quod si conciusio a. possibile: ergo prius non ernt possibile. Et iterum in re, cui attribuitur possibile sinipliciter ', est po- gene7l»s^

dicit: stulla faeta est, quia sapientia raundana iu- tenlia, simpliciter, tunc dicitur possihile simpliciter dicabat ita imposssibile, quod nulli esset possibile, si aulem potentia secundum quid , tunc dicitur pos- et Deus declaravit sibi possibile esse. sibilesecundum quid. Cum enim possibile dicat quod secnndum quod Et ideo est alia positio, ordinem potentiae ad actum sive alicuius ad aliquid • descendunt scientiae, ita et nomina scientiarum mediante potentia; ideo ratio dicendi iri ipso possi- et ita in naturali philosophia iudicandum est possi- bili sumitur a potentia. hile simpliciter secundum causas inferiores , sed in Nomen autem potentiae dicitur dupliciter, sci-iHsiinciios.

. theoiogia secundum causas superiores. Tamen ad- — licet de potentia activa, quae est principium trans- huc non videtnr conveniens esse positio, quia ipse mutandi ahnd, de potentia passiva, quae est et \nselmus% et theologus, dicit, quod impossibileest, principium transmulandi ab alio ". Et potentia activa de trunco fieri vitulum, et quod impossibiha sim- reperitur et in Deo et in creatura, et utraque est pliciler Deo sunt possibilia. potentia simpliciter completa respectu sui actus. Nam Propter hoc aliler diceudum, t[uod possilnle potentia activa, eo ipsoquod activa, dicit ordina- 'simpliciter potest dicere ordinem substantiae ' ad tionem completam ad actum, quantum est de se. illud respectu cuius est, ordinem, inquam, qni est, Potentia vero passiva reperitur solum in creatura. vel qui futurus est, sive polentiam praesentem, vel Et haec quidem potentia potest esse actui propin- subdisii..- futuram. Si dicat futuram, tunc est sensus: pos- qua, et ab actu rcmota ; ideo potentia passiva di- sibile est honiinem currere, hoc esl habere potentiam citur simpliciter, et secundum quid. Quaedam enim ad cuirendum. Si dicat potentiam praesentem, tunc potentia est nata reduci ad actum a potentia infe- possibile est hominem cnrrere, id est, est sensus: riori cooperantc superio)'i, ut quando est cum homo habet potentiam ad currendum; et iste du- dispositione propinqua , ut potentia, quae est in plex modus dicendi accipitur a Philosopho qui ' , ligno ad ignitionem". Quaedam est nata reduci a istam exponil dnpliciter : « Omne B contingit esse potentia superiori aliquo modo consonante inferiori, A, id est omne quod est 13, vel omne quod potest ut potentia impii ad iustificationem , et utraque di- es.se B, contingit esse A ». citur propinqua. Quaedam ita distat ab aclu , quod Prout autem dicii potentiam de futuro, sic si reducatur, non potest nisi a potentia superiori . potest accipi possibile secundum quascumque cau- reduci, et hoc quidem omnino deficienle vel nullo sas, sivc su[ieriores sive inferiores. Et hoc patet, modo consonante potentia activa inferiori, ut piita quia nihil aliud dicitur tunc, nisi quod habebit po- quod ex mortuo possit fieri vivus, et ex trunco tenliam ad hoc: et a, qnocnmque habeat, sive a fleri vitulus . et haec est potentia secundum quid.

(sapienlia Iniius saeculi) impossiljilo iudicabat, possibile decla- conclusionis habentur : Potest ergo hoc quod est possibile di- ralum est, Deum incuriosum existimans ». S. Doctor ista verba, cere ordinem substantiae ad agere etc. — Mox post sive cod. citata sub nomine Glossae, fortasse sumsit ex Pelri Lombardi X i'epetit potest dicere. Collectaneiis, in quibus revera verba citata occurrunt (in Epist. !. * Libr. I. Prior. c. 12: Quoniam autem contingcre hoc ad Cor.), additis tantum post declarando verbis et facieiido huic inesse dupliciter est accipere : aut enim cui inest hoc , aut quae verba et cod. B in marg. exhibct, et quae etiam S. Doctor cui contingit ipsum inesse ; nam de quo B , A contingoi-e . ho- ipse paulo inferius affert, ubi ait: quia Glossa non dicit tan- rum alterum significat : aut de quo dicitur B , aut de quo con- tummodo declarando , sed ctiam dicit faciendo possibile. — In tingit dici etc. — Pro potest esse B in codd. I V legitur con- citatione Glossae Vat. falso ipse pro ipsa. tingit esse B. ' Pro (juia, quod fide codd. IPQT et ed. I posuimus, 5 Ed. 1 omittit simpticiter, quae lectio praeferenda videtur. alii codd. cum edd. 2, 3 incongrue quod; Vat. melius ami — Paulo superius pro quae significatur sola Vat. substituit et dein admittatur. Aliquanto inferius eadem Vat. nam pro qvo signatur , et paulo inferius post sive aticuius eadcm Vat. Tamen. cum cod. cc perperam subiicil sive. Deinde particulac ideo 2 Libr. II. Cur Deus liomo, c. IS: « Omnis quippe neces- plurimi codd. cum sex primis edd. praefigunt et. sitas et impossibilitas , eius [Dei] subiacet voluntali ». De excm- 6 Definitio potenliae tam activae quam passivae hic exhi- plo allato cfr. supra pag. 7.51, nota 2. — Post Anselviits Vat. bita insinuatur abAristot., V. Metaph. text. 17, et IX. texl. 2.

interiicit et Phitosoplius. (IV. c. 12, et VIII. c. I.). Gerundium ftY(«s»?!)rfo»iffiprimo loco 3 Pro substantiae Vat. cum cod, cc perperam potentiae. vim activam, secundo loco passivam habel. ' lum vctustiores codd. et ed. iNostrae loctioni sufiragantur 1 , Pro ignitionem Vat. cum cod. cc combustionem, et paulo tum ipsa verba Bonav.. qiiae aliquanlo infcrius in coi'pore huius post pro ut potentia impii substituit vt putu impii.  , ,

SliNTENTLVHUM Lll!.

'.X (1110 [)ML iiiiplici- riores, quia ° ratione potenti;ie activae ntrobiqiie sal- teilditur sc, ft iute- vatur siiuplicitei'.

(lcctiiin IVitest etiam lertio hoc ipiod est possihile di-

ospcclii ixitc /"' ccrc ordinem vel coinp^iraliiiiuMu riili.f ad esse , ut iinn dicitiir: hoc potest cssc ipioi^niuipie deinoii-

res, (lelicieiite pohMitKi :ictiv;i tc vcl strato ; et sic nec poteiitiain aclivaiii iicc poteiitiain

consonante, esl polciiii;i vcc/nf liil icitur passivam dicit deteriniiiale . uec secunduni causas conoi potentia ohedienliar. \\\ ilc h;i superiores nec scciiniluiii causas inferiores, nnde ipioil <• iii cosl;i er;il . iinii iinil siiiiplicitrr dicitur. ipiociimqne ' horniii modorum sit iinilc licri possct'1. scilicct pol Possiliilc ioitiic, ipio.l diciliir ;i pol"iili:i. iion dicilur Soluiii crtro in 11110 casn possibile secundum ei"Io' iiiiifnniiitiT ncc dicilur oinniiio iipquivoce , sed quid dicitnr secundnm causas superiores, videlicet

aiHclogin' . sicnl s;muiii : d idco ciiis ;iccept.in de- cnm dicit potenliaiii pissiv;iin secundnm modum teniiiiiatnr pcr ;i(liuiictuiii. etrem iit cnm dicitiir: c\ caeco potest fieri vi- ,

Potest ergo lioc i|iiO(l esl pii-^sibilr dii'crc ordi- dens, et ex trunco [inlcsl licri vitulus. et cx asino .vppiiciiio nein snlisl:iiili:ic :i(l aaere; cl liiiic dicil polcntiani possibilc est fieri houiincin. ''""'""" acliraiii . cl h:icc dclcrinin;itiir pcr :idiunctiiiii. Nani I^x liis p:ilcnt oinui;i oliicchi :id ulraiiii|ue 13ar--|^;|'jj

coQciusio i. si dic;il nrdiiiciu siilisl:iiili:ii> incrc;il:ii> :i(l ;iclum . lcin: n:iin (iliicct:i :id nriiiKiin n;ii'lciii proceduiit de

1. \d ilhld ijiKid iihiicilur :id oiipo,^ 110(1 ^'l'

illiniiin;irc i';icciiiii. Si :iiilciii (llc:il ocdincin Slilist;lli- po.ssihilc dicitur dciioiniii;il.ivc ;i poiciili i : iliccndiiin,

tiae crcat:ic -. ,licit piilcnli:iin ;icrivaiii crcaiain, ut quod |)ossibile potcsl dici deiioiiiinativc ;i poteuii;i

si dicatnr: possiliilc csi .inliihristiiiii currere, vel activa vei passiva; et quia in Deo proprie est po- caecum possihilc cst vidcrc . significatur potentia in tenlia activa , ideo dicitur ' possibile simpliciter, caeco; ideo fals;i csl siinplicilcr. secundum quod ab illa denominatur, non secundum Potest iteriiin ' diccrc oiiliiu>ni alicuius ad /ieri, quod a passiva. et hoc potest csse diiplicilcr: aiit in comparatione "2. Ad illud quod obiicitur de hoc, quod est

acl aliquid ex quo , aut sinc comparatione. Si in mnndum creari; dicendum, quod quamvis dicat comparatione ad aliquid ex quo, ut cuni dicitur, poientiam per modum passionis, tamen secundum possibile esl ex ai^re Tieri igneni , tunc iniportat po- rem non dicit nisi potentiam activam, quia ante tentiam p:issiv:ini siTuudnm rem. Et si sit potentia mundi creationem nihil est nisi potentia activa; et f.onciasio 3. passiva siiii|ilicilcr. ui illa quae est secundum cau- ideo dicitur simpliciter secundum causas superiores. """""""' sas superiores el inleriores "", dicitur possibile sim- 3. .Vd illud qnod nbiicitur, quod sequitur: si

pliciler. Si autem sit potentia passiva reducibilis Deus potest facere, quod res potest fieri dicendum, ;

solum secundum causas superiores, est snluni pos- quod verum est, secundum quod potest dicit eandem sibile secundum quid ; ut si dicatur: ex trunco potentiam per modum passionis, et hnc dicit ", cum possibilc est lieri vitulnm , negandum ' est simpli- simpliciter dicitur. Si autem vere dicat potentiam citer, nisi addatur determinatio contrahens, ut si passivam , non sequitur, quia variatur hoc quod dicatur possibile potentia obedientiae vel possibile est possibile, ut patet , si dicatur : Deus pnlest fa-

Deo. — Si autem dicat ordinem alicuius ad fieri cere de caeco videntein : ergo caecus potest esse vi- sine comparatione ad principium ex quo , tunc dens, vel ex caeco potest fieri videns. Priiis enim importat potentiam passivam secunduni modum dicebat potenliam activam simpliciter et postmodnm sed activam secundum rem; ut si dicatur: possi- passivam; et ideo non sequitur. JM-go quando di-

bile est, animam antichristi creari, vel possibile est, citur: si antecedens est possibile, et consequens vitulum fieri, linc est dicere, ahquis potest facere; intelligendum est eadem possibilitate. concinsio 6. ct idco siuc determinatione est possibile sive secun- 4. .\d illud ergo quod ultimo obiicitur, quod dum causas snperiores, sive secundum causas infe- omne verum potest esse verum, antequam sit: di-

' Libr. IX. <le Gen. ad lit. c. 16. et 17. n. 30. ut 31. mittit et ideo. Pro Irumo ali(|ui codd. ut V Z cum ed. « Supplo ciim Val. ad actum. — Pauto post pio anti- * trunco. christim currere codd. IT perperum esse antiuliristum. ^ Supple: possibile. — Pro quia cod. 11 et , ol !

' Post iterum cod. M et ed. I bene inleriioiunt possibile. pro ratione ed. I ratio. Sive, ut supra dictum fuit, quae est nata reduci ad actum ' Miilti codd. cum ed. I (juicumque. a potentia inferiori, cooperante supcriori. — Paulo superius pro In non paucis codd. et edd. 2 , 3 , i , 3 perperar JEt si sit plurimi codd. cum edd. 2, 3, 4, 3 falso Et sic fit. litiir dicitur , pro quo cod. R est. 5 Sola Val. , miitata interpunotione, verbo negandum prae- ' Supplevimus dicil ex niss. ot edd. I, 2, 3.  ;, ,, ',