Bonaventure

QUAESTIO III.

Utrum divina poteniia possit in effectvm actu infinitum.

Tertio quaeritur de iiilinitate divinae potentiae Sed Deus potest omne illud quod non est inconve- quantum ad opus, utrum videlicel divina potentia niens posse vel facere: ergo Deus potest facere, possit in effectum actu infinitum. Et quod sic, osten- quod sint inflnita actu. ditur hoc modo. 0. Item, appeiletur A omne creabile;'tunc quaero: 1. Potentia se habet proportionaliter ad opus, A aut est flnitum, aut inflnitum. Si flnitum, et Deus oppusi- unde tanta potentia potest in tantum opus: ergo et non polest nisi A: ergo non potest nisi finita: ergo maior in maius, et inflnita actu in inflnitum actu. potentia eius est finita. Si infinitum , et Deus potest "i. Item, omnis potentia, quae operatur ex se facere A: ergo potest faeere aliqua actu infinita. tota, si est infinita, producit inflnitum, cnm opere- 6. Item , « continuum est divisibi]e in infini-

tur ex tota sua virtute; sed divina potentia, cum tum " I) ; quaero , utrum Deus possit reducere poten- sit simplicissima, se tota operatur; ergo videtur, tiam continui ad actum. Si non potest; ergo poten- quod producat effectum infinitum. Si tu dicas tia conlinui excedit potentiam Dei ; qnod est absur-

quod hoc non potest esse propter defectum et limi- dum, quia tunc potentia divina esset finita. Si eam tationern ipsius effectus; contra: frustra est potentia, potest reducere ad actum oranino ; sed hoc non est, quae iion reducitur ad actnm; unde et Philosophus' nisi cum est actu divisum in partes infinitas: ergo etc. dicit, quod Irustia est potentia activa, cui non re- Sed contra : 1. Quod non possit in effectumFn spondet passiva: ergo aut potentia divina frustra intensione infinitum \ videtur , quia infinito simpli- est infinita, aul ei respondet effectiis infmitus et citer nihil est inaius: ergo si producit effectum in-

potentia passiva infinita. finitum , tunc ergo illo nihil est maius: ergo Deus 3. Item, omnis potentia potest se ipsam raani- non est maior. Si ergo hoc est summae nobilitatis

festare, ergo divina potentia, cum sit infinita, po- in Deo, quod nihil possit ei aequari, producere test suam infinitatem manifestare; sed infinitas non talem eflectum est contra nobilitatem diviiiae poten- inanifestatur nisi in effectu inflnito: ergo etc. Si tu tiae: ergo etc.

dicas, quod manifestatur in productione Fihi et 2. Item, omne quod est actu infinitum, est

Spiritus sancti ; tunc ohiicitur, quod Spiritus sanctus summe simplex. Nam si est aliqua compositio , tunc habet potentiam inflnitani: ergo potest ipsam mani- est ibi coarctatio et hmitatio. Si ergo Deus producit

festare, sed non in productione personae inflnitae: eflectum infinitum , illud est simplicissimum ; sed in ergo in productione creaturae. simplicissimo idem estessentia, bonitas el poteniia: 4. Item , orane possibile ponibile in esse ; sed ergo si effectus est inflnitus in potentia et bonitate,

Deiis potest producere inflnita : ergo infinita produci ergo summum bonum, ergo non bonum propter ,

est possibile, ergo ponibile. Sed << possibili posito in aliud , ergo non honum propter Deum ergo nec a :

esse, nulium accidit inconveniens- »: ergo posito, Deo, qiiia uniuersa propter semetipsum operatns quod Deus faciat infinita, nuUum accidit inconveniens. est Dominus", 4t idem est flnis, quod .et primum

' Propositiones istae : frustm est potentia, quae non re- ' Cfr. supra pag. 674, nota 5. Pro sed possibili posito

ducilur ad uctum, et: frustra est potentia activa, cui non Vat. pcrperam sed ponibili posiio. Quoad primam huius argu- respondet passiva, fundantur in definilionibus, quas Aristol. menli propositionem lectorem revocamus ad illud Aristot., Rhetor. praebet tum dc fruslra, tum de potentia activa et |)assiva. ad Alexandrum, c. I : Possibilia sunt omnia, quaccumque fieri Frustra et vanum Philosophus, libr. II. Phys. text. 62. (c. 6.) possunt. VI. lext. docet esse id quod ordinatum ost ad aliquem finem quem non , 3 Aristot., III. Phys. text. 1. et 69. (c. 1. et 7.1,

consequitur. Et 1. de Caelo et Mundo, text. 32. (c. L), ubi lo. (c. 2.), et 1. de Caelo et Mundo, lexl. 2. Idem docet

iractat de corporibus in movendo se invicem impedientibus, August., II. de Gen. ad lit. e. 4. n. 8, ot XI, do Trin. c. 10,

enim calceanientum n. 17.' ([uac frusti'a esse docel, adiungit: « frustra

hoc dicimus , cuius non cst calceatio i> , sive ut in cd. Firmin- • Inlellige effectum inflnitae perlectionis; unde intensione

Didot legitur « Irustra enim calceum eum dicimus esse cuius infinitum pertinel ad inflnitum secundum essentiam, — De propositionc immediate subsequcnli: : ,

5 Prov. 16, 4. usus non est ». Quod autem ad potenliam activam et poientiam idem esl piis etc. cfr. .\ristot., XII. Metaph. text. 37. (XI. c. 7.), passivam attinet, sic eas definit V. Metaph. text. 17. (IV. c. 12.),

et IX. text. 2. (VIII. c. I.), ut in definitione unius inclusa sit — Pro quod e.t primum principium cotl. V quod est primum definitio alterius. Gfr. supra pag. 757, nola 6. et priiicipimn.  ,

SENTENT1\RIIM LIB. 1.

pniicipium. Ergo si est infinitus, non est a Deo: alioquin, si aliquid haberet de limitalione et arcta-

ergo non est effectus; et sic patet etc. tione, esset finitum; sed quod est actus purus, est 3. Item, si Deus potest in efifectum aclu infi- mum esse per essentiam, et nihil tale accipit esse nituni; qnaero a te, utrum possit in aliud. Si non: ab alia essentia nec ex nihilo. Si igitnr creatura, ergo in agendo amittit potentiam, et sua potentia eo ipso quod creatura, aliunde est el ex nihilo,

agendo debilitatur. Si.ergo potest in effectum alium nullo modo polest esse actus purus, nuUo raodoconoia..

consimilem illi, esto quod faciat; ponatur ergo. Isti potest esse infinita. — Et si non potest esse una |

dno etTectus sunt consimiles in natura, ergo sunt miUo modo possunt esse inflnitae sccundum conciuil inlinita,

in eodem genere: ergo si sunt in eodem genere \ niimerum, quia necesse est, illas plures ad aliquam tunc habent aliquod in plus, in quo convenhmt, et unam creaturam reduci; sed inflnita ad fiiiitum

aliqua propria, per quae differmt; ergo exceduntur reduci, est impossibile: patet ergo etc. Et quod ad ab aliquo, et arclantur per aliquod. Sed omnia talia aliquod flnitum necessario reducantiu', patel: quia sunt flnita: ergo etc. necesse est ponere ordinationem in creaturis, non 4. Item, quod non possit facere inlinita actu, tantum ad Deum sed etiam ad se invicem '. ,

ostenditur, quia non sunt plwa inflnitis: ergo si Summa ergo responsionis est, quia non decet niiiioe»

produceret infinita actu, uon posset producere plura: Deum facere creaturam, quin ordinem habeat et ergo Deus est- impotens. Sed nihil potest facere mensuram; et ratio est ex parte creaturae, quia Deum impolentem: ergo etc. necesse est, omnem crealuram esse limitatam , eo 5. Item, ubi est infinilas actualis secundum quod ex nihilo, et eo ipso quod composita est. nui>i('i-iii!i. ilii deficit status et ordo et distinctio^; 1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod polentia soiutio [ ''™"°' sed (livin:i sjpicntia non patitur, Deum ahquid facere tanta potest in tantum effectum sive opus; dicendum, sine iuodo el mensura: ergo etc. quod est opus operans et opus operatum": opus opus

operans, ut creare, opus operatum, ut creatura. rnnm. CONCLUSIO. Dicendum ergo, quod opus operans est inflnitum sicut ipse Creator, sed opus operatum necesse est

Polentia divina potest facere infinilum in polentia, esse flnitum. Quod ergo obiicitur, quod opus pro- sed nullatenus infinitum in actu. portionatur potentiae; si intelligatur de opere ope- ranle sive de actione generaliter, verum est; si

Respondeo: Dicendum, quod duplex est inflni- autem intelligatur de opere operato, non habet ve- tum , scilicet in actu et in potentia \ Inflnitum in ritatem, nisi cum causa et effectus se habent per aciasia t.potentia Deus potesl facere et facit; inflnitum in univocationern " et sunt unius generis; hoc autem Deraiis. ^^^^^ ^^^^ potcst faccre nec facit. Non potesl , in- non est hic.

quam, facere, quia nec convenit sibi, nec conve- 2. Ad illud quod obiicitur, quod Deus operatur nit creaturae. ex tota potentia; dicendum, quod agens ex tota

Sibi non convenit: cum enim summe bonus potentia quoddam agit per naturam, et hoc agit nisiin

Ratioi. sil, non potest ahquid facere nisi bonum, et ita tantum quantum potest, et lantnm quantum ipsum non'^ potest facere nisi rem ad se ordinatam. Quo- est; ubi est productio similis. Quoddam agil per niam igitur oi-do praesupponit numerum , el nume- deliberationem et voluntatem, el tale non agit nisi

rus praesupponit mmisuram , quia non ordinantur secundum ordinem et quantum vult : unde ex eadem ad aUud nisi numerata, et non numerantur nisi li- potentia facit magnum et parvura; et sic agit Deus. mitala; ideo necesse fuit, Deum facere omnia in — \d quod obiicitur, quod frustra est poten- illud

numero, pondere et meiuura", nec aliter facere tia, quae non reducitur ad actum; veruin est de potuit nec potest, nec infinitum nec inflnita in actu. potentia, quae completur '° in actu; sed divina po- Ratio est etiam, quia hoc nullo modo convenit tentia non completur per actum, et ideo non est

jtxtio -2. creaturae. Inflnitum enim in actu est actus purus. frustra, etiamsi non habeat potentiam passivam

Vat. praeteriTiHtil proposilioneni ergo ii mnt in eodem 1 ' Cfr. AristoU, XII. Meliiph. tcxl. 82. (XI. c. 10.). — Paulo gmere (homoioteleuton), et dein pro m plus (cfr. supra pag. superius Vat. cum cod. cc omittit neccssario, el panlo inferius 348, nota S.) substituit superitis. Aliquanto superius pro Si ergo loco responsionis exhibet rationis. potest ed. 1 Si vero potest, cl mox post comimilem illi cod. * Loculio opus operans et opus operalum significat hic

V subiicit e/feciui. ipsam agentis actionem et effectum actionis. 2 Codd. VXY et ed. 1 esset. " Sive sunt univoca. Etenim causa univoca est illa quac ' Cfr. Aristot., III. Phys. text. 41. (c. 5.). producit effectum sibi in specie similem; cui opponilur causa * Aristot., III. Phys. te.U. 56. (c. 6.). aequivoca. — Paulo superius Vat. vcrbis si intelligatur de 5 Cod. T nec. opere operante pracmittit respondeo , et in fine solulionis pro « Sap. 1 1 , 21 : Sed oninia in mensuia et nuniero et pon- nnins geiieris cuni cod. cc ponil eiusdem generis. dere disposuisti. — Cfr. etiam siipra d. 19. p. II. q. 4, et d. "> Ed. I addil et perficitur. Subinde pro m flc/« Val. cuni 20. a. 2. q. 1. cod. cc per actmii.  ;, ,

UIST. XLIIl. ART. UNIGUS QUAEST. 773

coiresponcientem. Tamen ilia propositio iutelligitur poni , quia semper est in reducendo , et nunquam Noiandnin. non habere yeritatem in potentia, quaepotest' infi- in reductum esse.

nita , si intelligatur quod oninino reducatur ad 5. Ad illud quod obiicitur, quod A appelletur

actum reducitur tamen et reduci potest secundum ; omne creabile; esto '. Quod quaerit, utrum A sit fini- partem; et ideo non est frustra. tum , vel infinitura; dico , quod infinitura, sed non est

3. Ad illud quod obiicitur, quod divina poten- inflnitum actu, sed potentia; et ideo non sequitur, quod tia, cum sit inflnita, debet suam infmitatem mani- si Deus possit A , quod possit in actu infinitura. Et festare in infinito effectu; dicendum, quod Deus si dicatur: ponatur, quod Deus faciat A; dicendura, andam. suam infmitatem manifestat in infmito secundmn quod non est ponibile, ratione praedicta. potentiam, sicut patet, quia, sicut supra - monstra- 6. Ad illud quod quaeritur, utrura possit po-

tum est, interminabilis duratio manifestat virtutem tentiaracontinui reducere ad actum; dicendum, infinitam. In inflnito autem secundum actum non quod sicut potentia in continuo passiva inflnita est potest manifeslari simpliciter, quia non decet, sed ad divisioneni sic in Deo activa inflnita. Unde sicut ,

proporlionaliter, quia ens in inflnitum excedit non- continuum potest dividi in infinitum tamen impos- ,

ens; et tamen Deus ex nibilo facit ens, inter quae sibile est, quod totaiiter sit divisum, alioquin non

est distantia inflnita^. esset inflnitura; sic dividere in infinitum est possi- Unde cum divina poleutia dicatur inflnita tri- bile ad actura reducere^; sed , siciit impossibile est ipiex iii- pliciter : durationis aeternilate *, virtutis immensi- divinam potentiam terminari, ita impossibiie est, ^^"^' late et effectuum generalitate sive numerositate quod sit in terinino divisionis. Unde Deus potest prima ma.nifestatur per influitum duratione, quod potentiam continui reducere ad actum, quia potest est finitnni actu , inflnitum in potentia ; secunda per esse in reducendo'» et semper in reducendo, ita

creationem de nibilo, ubi est distantia infinita pro- quod nunquam plus se extendat potentia quam di- pter omnimodam improportionem ; tertia raanifesta- vina actio: sed taraen continuura nunquam potest tur partim per positionem ^ partiin per privationem, esse in reductum esse, sicut nec Deus in reduxisse. quia tot fecil et adhuc potest in plura, et non tot Concedendum ergo, quod impossibile est, esse Epnogus. fecit, quin adhuc possit in plura; tamen hoc ma- aliquid actu inflnitum nisi solum Deum et eius nifestatur alia inflnitate duplici manifesta. Et ita potentiam. Et hoc est quod dicit Hugo de sanclo patet, quod non oportet, quod sit infmitum actu. Victore " « Sicut aeternitatem Dei non aequat tem- :

Potest tamen dici sicut tactura est quod vir- , '', pus, nec imraensitatera locus; sic nec sapientiara Aiiiei. tus Patris manifestatiir in productione Verbi, et per sensus, nec bonitatem virtus , nec potentiam opus». consequens tola virtus divina, cum virtus Filii et Unde quando dicitur, quod Deus potest facere infi- Spiritus sancti sit una, et aequales sint in virtute. nita, notatur inflnitas circa potentiam, non circa Ad illud quod obiicitur de possibili, quod 4. opus. Unde aliqui distinxeriint hanc: continuum = potest poni; dicendum, quod est possibile a poten- potest dividi in inflnitum, quia illa determinatio '

tia infinita, et possibile secundnra potentiam finitam. potest determinare hoc verbum potest, vel hoc ver- Possibile secundum potenliiun /initaiii. polest poni bum dividi. Tamen quocumque modo distinguatur, quia omnino potest esse ;iil aiMuni ivducta ' ; sed semper intelligendum est, inflnitatem actualem esse possibile secundum potentiam in/iiiilain non potest proprium solius Dei.

' Cod. A hii; inleriicit in, eodd. LO esse, Val. cum cod. ^ Sensus est: Sicut continuum potest dividi in inflnitum

ci; Imbere. potentia , sic actio dividendi , si exerceretur , semper foret in •^ Hic q. I. dividendo. — Vat., paucis faventibus codd., sic: dividere in 3 Cfr. supra q. I. ad i. infimium est possibile, ad actum reducere impossibile. Et * Pro aeteniitate non pauci codd. intei-mimbilitate. Paulo siciit impossibile est etc, lectio non falsa. — Cfr. Aristot., Ili.

ante Vat. cum cod. cc voci triplieiter praefigit hoc est. Phys. text. S9. seq. et 69. (c. 6. seq.).

5 Pro positiviiem Vat. cum cod. cc potentiam. Mo\ pro 1» Accipias in reducendo in sensu passivo ct referas ad quia tot fecit codd. GKSTVXYZ ctc. quia tot facit, et potentiam continui, ut sensus sit: quia potentia continui po- similiter pro ei non tot fecii cod. W et non tot fucit. Paulo test esse in reduci. — Verba ei semper in reducendo deside- posl pro tamen hoc cod. V tamen haec. In flne proposilionis ranlur in cod. T. loco manifeslata, ut in Vat. legilur, aucloritate codd. .\ HT 11 Libr. I. de Sacram. p. II. c. 22, ubi in textu originali

cc ee posuinius manifesta. post sapieniiam adiicitur eius. Paulo ante pro esse aliquid ^ In argumento 3. ad opposit. quam lectionem ex cod. X restituimus, Vat. incongrue quod sit ' Vat. reductum. Lectio nostra, pro qua multi militant aliquid.

codd., conlirmatur et explicatur leclione cod. V: qiiia omnino 12 Id est: in inflnitum. — Paulo inferius post potesi cod. V .

potest illa potentia esse ad actum reducta. hic bene addit et sic concedebant, ac dein post dividi aeque 8 Pro esto Vat. et, et paulo ante qnod poniiur pro quod benc subiicit et sic negabant. obiicitur.  SENTENTIARIJM LIB. 1.

SCHOLION.

I. Apud oiniies coiistat, non posse cruai-i innnitum secuii- tiam invictc comprobal. — Uesponsio et solut. ad 2. .3. l.

dum essenthm. Quod autem inflnilum in aliquo genere sive , plura alleiUionc digna conlinet. secundum quantitatem vel continitami (magnitudinem) vel ilis- II. S. Thom., S. I. q. 7. a. 3; de Verit. q. 2. a. iO.

cietam (numerum), sive secundum intensionem, sive seciin- B. .Mberl. , de liac ct seq. q. hic a. 2. — Pctr. a Tar., I

dum durationem creari possit, Nominales ut probabilo i)rop\i- q. I. II. 3. — Hichard. a Med., Iiic q. i. 6. B. — llenr. Gan gnare volebanl, quibus quoad durationem eliain qiiidam ex dc liac ct seq. (|. S. a. 3S. q. 3. — Durand., hic q. 2.

schola S. Tliomac et Scoli assonliebnnt. Sed S. Bonav. cum — Dionys. Carlh., de hac et soq. q. hic q. — 2. Biel, hic q.

magis probatis Scholasticis multis ralionibiis contrariam senlen- in line, et d. 11. q. I. in (ine; II. Senl. d. I. q. 3.