Bonaventure

QUAESTIO II.

Utrum Deii^ dicdlur omnivolem , siciU omniscim.i et omnipotens.

Secundo, supposito quod in Deo sit poiiere vo- omnipotens et omnisciens , pari ratione dehet dicii

luntalein , quaeritur, utruni ipsum ' sit ponere omni- onmivolens. volentom, ut ita dicatnr a voUmtate omyiwolens GoNTRA: 1. In Psalnio'': Omnia quaecwmque sicut a potentia el scientia onmipolens et omnisciens. uoluit, fecit, ergo nihil vnlt, nisi quae facit; sed Et quod sic, videtur: plura potest facere, et non potest nisi volens: ergo 1 . Quia Deus non dicitur omnipotens , eo quod plura potest velle. Sed si Deus posset plura scire

Po*"- oronia, sed quia potest omne quod decet eius non esset omnisciens: ergo etc. ^'tnra''"''"

potentiam - — non enim potest mala sed similiter — 2. Ilem, si aliquid sciret homo, quod non sci- Deus vult omne quod decet voluntatem eius velle: ret Deus, nori esset omnisciens Deiis: cum ergo ali- ergo debet dici omnivoiens , sicut omnipotens. quid velit hoino quod non velit Deus, iit pnta facere :2. Itein, sicut se habet cogniiiva Dei ad verum, furtum , ergo Deus non esl omnivolens. ita se liabet ajfeciiva sive volunias ad bonnm ''; .sed 3. Item , si posse malum esset posse , Deus non cognitiva sive intelligenlia antpleclitur oinne verum esset omnipotens, quia non potest mala; cum ergo — unde qui dicerel, Denm aliqTiid verum ignorare, velle malum sit velle et Deus non velit mala Deus , ,

arctaret et derogai'el eius intelligentiae — ergo pari non est omnivolem. Probatio minoris. Maluni non

ratione, cmu intelligeiUia non sil latior nec perfe- est mahim, nisi quia voluntarium, quia, secundum ctior qnam volnnlas vdhmlas erit respectu omnis . Vugustinum ° « peccatum adeo est voluntarium » etc, boni: ergo sicul dii'ilnr omntxriens quia scit omne , ergo ratio voluntatis salvatur in inalo, similiter et

verum, ita omnivolens, quia vult omne bonum. actus voluntatis in volendo malum; ergo etc. 3. Item , sicut dicilur Deus verum. omnis veri, 4. Ilein, velle malum aui est velle, aut est

a quo scilicet omne verum habet veritateni, itaest nolie. Si velle, habeo propositum; si nolle; sed nolle bonim omnis boni, a quo omne bonum habet bo- malum est bonum ; ergo velle malum ' est bonum * nitatem ; sed Deus in videndo suam veritatem , ergo si Deus vult omne bonum Deus vult malum ,

quia est ratio omnium , omnia cognoscit: ergo simi- quod est falsum. Restat ergo, quod velle malum est liter diligendo suam bonitatem omne bonum diligit. velle; et Deus non vult malum: ergo Deus non est

Sed omne quod diligit, vult: ergo vult omne bonum, omnivolens. — Sed istud argumentum est sophisticum,

sicut et cognoscit omne verum, et sic etc. quia similiter posset obiici de potentia. — Et ideo 4. Item, bona voluntas est quae se extendit quaeritur, unde est hoc, quod velle malum est velle, ad multa bona ; ergo melior ad plura , et opiima sed posse ma.km. non est potentiae, sed impotentiae. ad omnia , ergo infinita ad infinita: ergo sicut luxta hoc quaeritnr de comparatione potentiae, Qu,iesi .

potentia et scientia se extendunt ad omnia et sapicniiae et voluntatis ad sna ohiecta secundum infinita, ita et voluntas: ergo qua ratione dicitur ambitum.

' Val. ipsam , el dein et ita pro ut ita. Porro ed. 1 omittit particulam m ante videndo, quae lectio ' Vide verba Anselmi supra pag. 7S4, nola 10. dUila. — praeferenda essct, si non nbstarent codd. Mox post vohmtatem cod. T cnm uno alteroque cod. omittit 5 Psalm. 113, II. 'i Libr. de Vera Relig. c. 14. v. 27, el I. Retracl. c.

3 Sicut enim verum est obicctum intelleclus , ita bonum est 1 3. n. S : Nnnc vero usque adeo peccatum voluntarium est

obiectum volunlalis. Hinc etiam Aristot., I. Rlietor. c. 2S. (c. 10.) maUim, modo sit peccatum, si non sit voluntarium. ut nullo voluntatem sic definit: Est autem voluntas boni appetitio cum ' In cod. Z hic interiicilur cum sit idetn quod nollt per :

ratione; nemo enim vult, nisi quod bonum osse putaveril. — hypothesim. Post pauca pro Deus vult malum Vat. cum cod. Proxime post pro intelligentia Vat. cum ed. I intellectiva. cc Deiis vult omne malum.. .\ola, quod S. Doctor hoe argu-— Dein Vat. cum cod. cc omittit arctaret et. mentiim paulo inferius vocat sophisiicum, et iusto iure , quia * De prima liuius proposit. parte cfr. August. , I. Soliloq. prima consecutio : ergo velle malum est bonum, propositio est c. I. n. 2, et de Vera Relig. c. 36. n. 66; nec non Anselm., in se falsa , et dictiones velte malum et nolle malum non sunt Dialog. de Veritate, c. 10. et 13; de secunda parte vide August., idem. Esse sophisticum, probatur etiam ea rationo, quia, ut VIII. de Trin. c. 3. n. 4, ac Boeth. de Hebdomad. seu « Quomodo S. Doctor bene adiungit, similiter posset obiid de potentia; substantiae in eo quod sint bonae sint j>. — Mox pro videndo, nam similiter probari posset, Deum vel non esse omnipotentcm quod auctorilate codd. P Q (T in niarg.) nec non ed. posui- I vel posse malum quia posse malum aut est possp , aut non ,

mus, plurimi codd. dicendo. Vat. cum cod. cc cogno.scendo. ergo etc.  ,,

UIST. XLV. ART. I. QUAEST. 11. 801

CONCLUSIO. est respectu oranis rei , in qua salvatur ratio scien- tiae , et potentia respeclu omnis rei in qua salva- ,

Simpliciter negatur, qmd Deiis dicaiur omivivolens, tur ratio potentiae; sed voluntas non est respectu sicut recte dicitur omnisciens et omnipotens. oranis rei , in qua ratio voluntalis salvatur. Scientia enim est respectu omniuni futurorum et praesen- Respondeo: Dicendnin, quod cura quaeritur tiura et praeteritorura , bonorum et malorum, quia utrum Deus sit omnivolens , duplicem inteliectum ibi salvatur ratio scientiae et nobilitatis; quia scire putest facere ista locutio ex eo . , quod hoc quod est malum scire est, et scire malum nobilitatis est". . omne potest facere distributionem simpliciter vel ut Similiter potentia est respectu omnium bonorura, in nunc '. Si distributionem simpliciter quantum ad quibus solum salvatur ratio polentiae. Nam posse actum et habitum facit, tunc dicitur omnivolens, malum non est posse. Vndeposse malum non tantum quia vult omne volibile; si ut nunc , dicitur onini- derogat perfectioni potentiae, sed etiara ipsl poten- voiens, quia vult omne volitum. tiae, quia jmsse deficere non est posse; ct ideo In utroque sensu falsitatem habet ^ et in utro- adhuc oranipotens '. Voluntas vero est respectu bo- que sensu habet veritatem in potentia et in scien- norum tantura, non respectu malorum. Et quaravis tia. Et ideo simpliciter conceditur, quod Deus sit in volendo raalura non salvetur dignilas voluntatis, omnisciens et omnvpotens, et simpliciter negatur, salvatur tamen ratio volendi, quia velle malum quod sit omnivolens. velle est. Et hinc est, quod Deus non dicitur omni- Intellectus laiius et ratio patet. Si enim sim- volens , quia non vult malum , sed tamen omnipo- <pliciter accipiamus, Deus scit omne scibile et polest tens dicitur, quamvis non possit malum. omne possibile, et non vult omne volibile; quia Si quaeratur ; quare ratio potentiae non sal- jg^^j^"'^" divina voluntas iraportat causam actualem, potentia vatur respectumaU, sicut et ratio voluntatis? dicen- ^^'i™'- vero abstrahit a ratione actualitatis et ponit ratio- dum, quod potenlia id ipsum quod dicit, dicit per nem ^ causae, scientia vero abstrahit a ratione utrius- modura liabilus et posilionis^ , de potentia activa qne. Quia igitur Deus non est causa actualis om- loquendo; unde, cum est respectu privationis, iam niuni quae potest facere vel velle, sicut non facil non est potentia , sed defectus potentiae ; sed volun- orane volibile, ita non vult. Quia vero potentia abs- tas id ipsura quod dicit, dicit per raodura cuiusdara trahit a ratione actualitalis , ideo dicitur non solum indifferentiae et complacentiae. Quia ergo in malo respeclu faciendorum in actu, sed etiam respectu salvatur ratio consensus et complacentiae , sicut et

possibilium fleri a Deo. Quia vero scientia abstrahit respectu boni; ideo velle malum velle est, sed posse a ratione utriusque , hinc est, quod scientia non malum non est posse. tantura est respectu faciendorura , sed etiam respe- 1. Ad illud quod obiicitur, quod Dens vult omne somtio op- '""""™' , ctu possibilium, non tantum Deo, sed etiam aliis, quod decet; dicendum, quod illa non est ratio utpote possibilium malorum. Haec igitur est ratio, quare dicatur oranipotens '", sed illa quae praeassi- quia actus scientiae , ut scire, est per modum ha gnata est, scilicet quia potest orane quod posse bitus; similiter et * potentiae per raodura kabitus potentiae est.

ut posse; voluntas per modum actus, ut velle. Ideo 2. Ad illud quod obiicitur, quod cognitiva am- scientia est oraniura scibiliuni, potentia oranium plectitur omne verum, et affectiva omne bonum; possibiliuni , quae sunt potentiae, sed non voluntas dicendum, quod ahter araplectitur haec aliter illa. ,

omninra volibilium. Et ideo non potest Deus plura Cognitiva enim amplectitnr aetualiter " cognoscendo scire vel posse , potest tamen phira velle. omne quod est verum et quod potest esse ; sed affe- Similiter, si accipiamus rem " ut nunc respectu ctiva, quia aclus eius est in ratione actus, aniple- rei praevisae et respectu factae et volitae; scientia ctitur et vult solum bonum, quod est vel eril. Rursus,

De distributivo signo omne vide supra pag. 99, Seho- ' « Cfr. supra d. 39. a. I. q. 2. — Paulo ante pro ctnobi- lion n. 2. Distributio simpUciier per signum omne compre- I. litatis nuilti codd. minus congrue et nobilitas.

liendittum qtiod actu esl tale, tum quod habilu est tale sive ' Intellige: licet non possit facere mala. Cfr. supra d. i2. <luod tale esso potest; sed distribMtio ut nunc comprehendit q. 2. — VaL vocabulo omnipotens praemittit diciiur. tantum quod actu est tale. — Paulo ante pro intellectum ed. I Cod. R Si igitur quaeratur. intelligenliam. ^ Id est, semper in se includit et respicit aliquid positivum - Siipple cum ed. I in volmlate. Vat. cum cod. cc pro- sive ens et bonum. Mox pro respectu privationis cod. R causa sequitur et qnia in utroque... et in scientia, ideo simpliciter etc. privationis , et dein pro indifferentiae Vat. cum edd. i, S adliae- 3 Vat. et ed. I adiungunt habituatem, codd. non suHra- rentiae. gantibus. Paulo aiite pro et non vult Vat. sed non vult. '•> Scilicet, quia potest omne quod decet eius polenliam, ut Supple cum cod. M actus. Mox pro volunias Vat. cuni in obiectione dicitur. cod. cc. volmtatis. " Sola Vat. habiiualiter. .Mox pro quia actus eius cod. R ' Pro rem sola Vat. omne , et subinde praescitae pro prae- quia affertus eius. Utrumque vocabulum idem significare , ma- visae. Verba respectu omnis rei, quae mox post et potentia nifestatur infra in flne quaest. habentur, ex codd. M X (T in marg.) et ed. I revocavimus.

S. Bonav. — Tom. I. 101

.  ';

SliNTENTI\RlIM LIH. 1.

iplectitiir toUiiu ucliini cof^iiili ihil bonas esse, sed tamen finito; et ex hoc non sequi- itiii tur, quod voluntas sil infinitorum vel omnium pos- sed boiimii iioii ;impleclitur omiiiiio ;u-tiiin volunta- sibilium, nec etiam omnium. — Potest tamen diei,'' tis — nain velle oppositum boni esl velle — et liinc ciuod illud, si ahcubi habel veritatem , ibi tantum est , quod Deus sciendo omne verum dicilur omni- habet, ubi voluntas ahquid recipit ;i volito; sed sciens, sed non sie volendo omne bonum omnivolens. , voluntas Dei nihij recipit, et ideo non est melior 3. Ad illud quod obiicitur. quod Deus cogno- volendo Iria bona quam unum, et mille quam Iria; scendo se, qui est veritas ips;i, oimie veruin co- et ideo non valet illa catio in proposito. gnoscil: ergo etc; dicendum, quod verum est, sed Ex his p;Uet ihud, quod consuevit quaeri: aliter: quia cognoscendo se " est causa exemplaris, utrum voluntas et potenlia et sapientia sint ae- '

et caus;i exemplaris uon tantum futuroruui, sed qualia. Dicendum enim, quod est loqui de his quaii- etiam possibilium a Deo fieri. Sed diligendo se bo- lum ad affectum sive actum, et quantuni ad cffe- nuni est causa aclualis, ut patebit^; et ideo non ctum , et quantum ad obiectum ". Si quantum ad sequitur, quod velit nisi bona, quae erunt vel faciet, actum; sic est ibi omnimoda aequalitas et circumin- et propter hoc non potest dici omnivolens. .\Ha ta- cessio; ut patet, quia quidquid scit Deus et potest, men est liuius ratio. sicut patebit in littera '. vult scire et posse, et e converso. Si quantum ad 4. Ad illiiil (|U(iil obiicitur de voluntate, quod effectum; sic adhuc sunt aequalia, quia nihil efficit melior esl (|u;ic sc i'\leiidil ;xd phira; dicendum, Deus nisi per potentiam, sapientiam et voluntalem. quod vohuil;is esl ;i(tus rationahs; unde non dici- Si quantum ad obiectum sive connotatum, sunt tur vohintas mehor, quia simpliciter ad plura, sed inaequalia: scientia enim hoc modo est in plus, et quia ad plura rationabiliter. Et quoniam ratio recta potentia in minus, et voluntas in minus. Nani sci- dictat. creaturas fieri in numero deflnito, quia nu- tum est bonum et malum; possibile esl bonum merus infuiitus rebus non competil ' : ideo optima tantuin, sed futurum et non futurum ; volituni vero vohuitas et perfectissima in ahquo numero vult res est bonum et futurum tantum.

SCHOLIOK

1. Quaeslio inlelligenda est de voluntale efficuci, sive qua- 34. m. 2. ad ult.) negare piopositionein Deus volendo se teiuis « importat causani actmlem j (hic in corp). Distinguitur ilt omnia ; in alio vero sensu S. Thomam (S, 75. enim a S. Doctore (hic dub. 2.) voluntas, ut dicit complacen- in fine) eandem allirmare; unde hi Doctores non sibi contradicunl. tiam , et ut dicit causam. De illa docet : « Prout dicil compla- Ceterum communiter docetur, obiectum primanum, adaeqwa- centiam , credo quod bene potesl dici , quod (Deus) volendo se tum et motivum divinae voluntatis esse ipsam divinam bonita- velit omnia, quia omnia placent ei, quae ab ipso et ad ipsum tem, secundarium autem esse creaturas, quatenus parlicipanl sunt». Hoc amore complacentiae Deus amat etiam creaturas de bonitate divina (cfr. hic dub. 3, el supra d. I. dub. 12.). — possibilcs, ut explicite docetur III. Sent. d. 32. q. I. ad I. In fine argumentorum ponuntur duae quaestiones incidenles Omnino igitur erraverunt quidani, qui cum Maslrio ex hac no- prima solvitur in flne corp. , secunda post solutionem op- stra quaestione arguebant, S. Bonaventuram negare, Deum positorum. amare creaturas possibiles. Si autem sub omrtia comprehendi- II. Alex. Hal., S. p. I. q. 34. m. 3, q. 21. m. 1. a. 2. q.

mus etiam malum, propositio illa intelligenda est ita, ut in collat. — S. Thom., S. c. Gent. I. c. 76. 81 ; et quoad principia

complacentia boni implicetur displicentia oppositi (cfr. hic a. 3. S. I. q. 19. a. 2. 3. — B. Albert., Iiic a. 5. — Pelr. a Tar., q. 2.). — Aliter dicendum de voluntate efficaci, cum Deus vo- hic q. 1. a. 3. — Richard. a Med. , hic a. 1. q. 5. — Dionys. lendo se non velit efficaciter omnia bona possibilia. Sic patere Carth., hic q. 1.

potesl, in alio sensu Seraphicum et Alexandrum Ilal. (S. p. I.

1 Cfr. supra pag. 690, nota 2. quantum ad actum simul pr;i codd. aa bb verbis - Vat. adiicit verum, codd. addunt cognitum sive TX novum membrum: substantiam vel quasi subiectum, et dein verum. Paulo ante codd. P Q verbis sed aliter adiungunt et post quantum ad obiectum sic prosequuntur: Si primo modo, aliter. Paulo inferius Vat. voci futurorum praefigit est. sic sunt omnino idem. Si quantum ad actum etc. Locutio cir- 3 Hic a. 2. q. 1,quomodo bonitas divina ubi exponitur, cumincessio , quae mox sequitur, nihil aliud significat, quani sit ratio causandi tum in ratione effectivi tum in ratione finis. quod ubi unus horum actuum est, ibi et alter erit. Infra d. XLVI. c. 3. seqq., ubi assignatur haec ratio, ' Pro sunt plures codd. tunc. De quaestione hic inci- — quod Deus non potest velle malum; quam rationem S. Doctor denter soluta cfr. Alex. Hal., S. p. I. q. 20. m. 4. et 5, et q. 34. etiam adduxit hic in corp. quaest. — Pro patebit Vat. patet. m. 3, et Hug. de S. Vict. « libellus de Potestate ct volunlate 5 De quo vide supra d. 43. q. 3. — Paulo post pro sed Dei, utra maior sit», in quo eadem distinctio occurril quantuni iamen ed. 1 sed tantum. ad affectum, effectum et respectum (obicctum). Vnt. cuni (X)dd. aa bb omiltil \erba affeclum sive , sed  . , :, ,

DtST. XLV. ART. (I. QUAEST. L