Bonaventure

QUAESTIO III.

Utrum mala fieri sit bonum.

Tertio quaeritur, utrum mala fieri sil bonum. praecedentis, sicut vult Gregorius : ergo malum fieri Et quod sic, ostenditur hoc modo. bonum est. 1. Quod expedit facienti ad salatem, ilkid est Contra: 1. Malum fieri est malum in essei- Adopposi- bonum; sed malum est huiusmodi — nnde super produfi:si ergo malum fieri est bonum, productio

illud ad Romarios octavo ': Diligentibus Deiim omnia mah est bona. Sed regula est in arte Topicorum^, cooperantur in bonum, Ghssa.: n etiam ipse casus»; «Cuius generatio vel productio bona est, ipsum et Augustinus decimo quarto de Civitate , capitulo de- quoque bonum » : ergo si productio mali est bona cimo tertio: «Audeo, inquit, dicere, superbis utile raahim est bonum. esse incidere in aliquod apertum manifestumque 2. Uera, malum fleri est idem quod bonnm peccatum, ut inde sibi displiceaiit , qui iani sibi privari sive corrumpi: ergo si malura fieri est bo- placendo corruerunt» — ergo malum fleri est bo- num , corruptio boni est bona. Sed regula est num et utile facienti ad salutem: ergo etc. « Cuius corruptio bona , ipsum quoque malum » 2. bonum Deo et universitati Item, quod est ergo si corruptio boni est bona,bonum estmalum, est bonum simpliciter quia bonum commune prae- , qnod absurdum est.

fertur bono privato; sed malum fieri est bonura 3. Item , de duobus convertibilibus si unum universitati : ergo etc. Boethius in hbro de Conso- est malum fieri etma- bonura, et reliquura"; sed latione': «Sola divina vis est, cui quaeque mala lum facere sunt convertibilia: ergo si malum fieri bona surit». Et Augustinus in hbro Confessionum est bonum, et malum facere est bonnra. Sed pro

«Tu cui nihil omnino malum, sed nec universae bono nullus est puniendus : ergo nullus faciens mala creaturae luae, quia nihil est extra te, quod cor- est puniendus. rumpat ordinem, quem imnosuisti». Ergo si malum 4. Item, «si oppositum in opposito, et proposi- fieri est bonum universitati , patet etc. tura in proposito » si ergo malum fieri est bo- ' :

3. Item, «cuius usus bonus est, ipsum quo- num ergo bonum fieri est malum. Sed hoc absur- :

que bonum ' » ; sed usus malorum factorum est dum est, quod malum sit facere bonum: ergo et bonus: ergo etc. Minor patet per Augustinum unde- primum. cimo de Civitate: «Neque enim Deus malos esse 8. Item, si malum fleri est bonnm: aut ergo praescisset, nisi pari ratione pfaesciret, quibus eos in se, aut quia ex ipso evenit vel consequitur bo- bonorum usibus accoramodaret » num. Non in se, constat. Si ergo, quia inde evenit 4. Item, «omne quod iustum est, bonnm estS); bonum, qui dicit : Faciamus mala , ut eveniant sed mala fieri iustum est, quia poena est peccati bona * , bene dicit : ergo male Apostolus reprehendit.

' Vers. 28. — Glossani integram ex S. Augustino videsis Moral. c. 9. n. 22. ait : Omne quippe peccatum , quod tamen in lit. Magistri, hic c. 6. in princip. Pro etiam, ipse casns non citius poenitendo non tergitur, aut peccatum est et causa pec- pauci codd. indebile etiam ratione ipse casus. Textus ex Au- cati, aut peccatum et poena peecati.

gust. subinde cit. paulisper differt a textu in ed. Oper. S. August. 5 Aristot., II. Topic. c. 3. (c. 9.): Quorum enim genera- exhibito. Etenim pro incidere ibi habetur cadere, pro ut inde tiones bonae sunt, et ipsa bona sunt; et si ipsu bonasunt, et sola parlicula unde, pro cornterunt verbum ceciderant. generationes bonae ; si autem generationes malae , et ipsa mala. ' Libr. IV. prosa 6 , ubi in textu originali habetur quo- In corruptionibus autem e contrario : nam si corruptiones bonae, que pro quaeque. — Textus ex August. libro Confess. cit. ipsa mala ; si autem corruptiones malae, ipsa sunt bona. Eadem habetur ibi Vli. c. 13. n. 19, et sic sonat integre: Et tibi omnino ratio et in effectivis et corruptivis : quorum enim effectiva bona, non est maluni , non solum tibi , sed nec universae creaturae et ipsa bona ; quorum vero corruptiva bona , Ipsa mala. Cfr. et tuae, quia extra [te] non est aliquid quod irrumpat et cor- III. Topic. c. 4. (c. 6.) , Regula de corruptionibus recurrit in rumpat ordinem, quem posuisti ei. — Nomini Boeihius Vat. argumento seq. praemittilQuod sit bonum, dicii. Similiter codd. PQpraemit- " Cfr. Aristot., II. Topic. c. I. — In Vat. deest duobus. tunt Quod sit bonum Deo et subinde nomini Augustinus prae- , ' Aristot. , IV. Topic. c. 1, ubi ad conflrmandum axioma ligunt quod sit bonum utrique. propositum hoc affertur exemplum : « Ut si caecitas insensibili- ^ Boeth., 11. de Differentiis topicis. Cfr. supra pag. 31 , nota tas [privalio visus] quaedam, et visus [erit) sensus ». Axioma 1 . — In textu Augustini ( XI. de Civ. Dei , c. 18.), qui mox memoratum aliis verbis sic exprimi potest : si alicui subieclo allegatur et iam supra pag. 786 , nota 7. integre allatus est convenit aliquod praedicatum, ctiam termino, qui huic subiecto Vat. post Vms inleriicit iUos crearet quos. opponitur, conveniet praedicatum priori praedicato opposilum. * August., Enchirid. c. 96. n. U. Gregorius in libr. XXV. 8 Rom. 3, 8.

S. Bonav. — Tom. 1. HI4  ; , .

SENTENTl^RUM LIB. I.

Ex hoc igitur patet, quod illud quod ducit per <

modum causae, habet in se rationem ordinationis Mala fieri nullo pacto u.ti.u bonum uKjiou,iii cM, , ocd polesl esse in finem; et ideo in ipso est bonitas, et ideo recte occasio honi , quatenus a Deo ordinalnr in denominatui' bonum. Quod vero ducit per modum occasionis , nullam babet intra se rationem ordina- tionis in flnem , ideo nec bonitatem ; et propter hoc Respondeo : Ad praediclorum inlelligentiain no- non potest denominari bonum per se nisi cum ad- Qoidbonoin tanduni, quod in operibus illud est dicere bonuni ditione illius, per quod ordinatur, in quo scilicet vel utile sive conferens, quod in finem bonum ducit consistit ratio ordinationis et bonitatis , et circa quod

sive est via ad bunum. Ducere autem ad bonum ponitur bonitas. Disiinciio. tripliciter dicitur aliquid , scihcet per modum causae, Cum igitur malum non ducat ad bonum ex se, vel per modum casus , moduni occasionis. vel per sed per illud , quod ehcitur ex ipso a sapiente Deo, !

Et dilTerunt baec tria. Nani causa per se ducit ita absolute loquendo, malum fleri non est bonum tonchmo ; i

in illud ', circa quod ponilur, quod sit producens imino omnes consimiles sunt negandae, quia bonitas '

et intendem. Sed casus privat inlentionem , sed notatur poni circa ipsum malum. — Si autem ad- non operationem, sicnt patet iii fodiente, qui inve- datur bonnni, quod elicitur, vel ipse eliciens ; sic»nda»io nit thesaurum praeter intentionem. Occasio autem concedendae siint huiusmodi locutiones: inaluin fleri

privat utrumque. Non enim dicit principium pro- est bonum ei qui novit ordinare in bonum; simi- ducens, sed magis dicit aliquid, quod principium hter: inalum fieri est bonuin, nt electi probentur. afficit, ul efpciat'-: sicut aliquis ex verbo audito I. 2. Ex hoc ergo patent duae primae ratio-soiuiioopi

percutit alium; verbum auditum fuit occasio, non nes; procedunt enim cum determinatione , sicut patet etriciens percussionem nec cooperans etBcienti, sed in ipsis auctoritatibus.

qnodam modo afficiens. 3. Ad illud quod obiicitur tertio cuius usus :

Et haec occasio duobus niodis est. Quaedam bonus etc. dicendum, quod duplex est usus rei: iinpi" ; o^

"'' sobdisiin- enim esl , quae quodam modo habet rationem activi, unus, ad quem res de se ordinatur; et de tali ve- l

quiaquodam modo excitat efficientem, sicut mahim rum est, sicut patet de equo, qiii est ad equitan- |

exemplum ad peccalum. Vel quae habet rationem " dum; alius usus, qui esl aliquando et ex post \

passivi, ut ex quo aliquis sumit rationem . sicut facto ; et iste potest esse bonus ex bonitate ulenlis, 1

ahquis ex malo alterius excitat se ad faciendum non utilis , quia bonus ulens bene utitur malis. Et |

bonum. de tali usu non est regula vera: de lali autem lo- '

Secundum hoc intelhgendum, quod malum duo quitur Augustinus. Maium dicit, scilicet privationem et naturam ordinahilem 4. Ad illud quod obiicitur: qiiod iustuni est et ralione malitiae comparatur ad bonum, quod bonum est etc. ; dicendum, quod iusttm dicitur Dupieirt elicitur, sicut occasio passiua; ratione boni , quod dupliciter : uno modo iuste ordinatum per iustitiam ,

substernitur, sicut occasio ahquo modo activa, pro- quae est in ipso, et omne quod sic iustum est, bo- pter quod dicitur malum occasio boni. num est, quoniam intra se habet iustitiam; vel est Cum igitur aliquid ducat in bonnm his tribus declarativum iustitiae, et sic potest malum osten- Tripiei mo- modis . habet ' sic differentiam in ducendo. Aliquid dere °. Sicut enim malum potest ad retributionem |

dT^D^^b^ enim potest ducere aliquid ad alterum aut ex se iustitiae disponere, ita et oslendere. Et hoc modo vel per ahquid sui; et tunc tenet rationem causae dicit ordinationem iustitiae m aWero,-nec sequitur, per se. Aut potest ducere per alterum, ad quod quod sit bonuin, quia iustum plus iraportat ratio- tamen non ordinatur, sed ilhid ordinatur ° ad ter- nem ordinis. Nihilominus tamen sermo ille non est tium, sumta occasione ex illo; et sic lenet ratio- proprins, quo dicitur: Justum est, at qui in sordi- nem occasionis. Aut ducit cum alio, ad quod ta- bus est, sordescat', immo valde per accidens in-

men non ordinatur, nec illud ad tertium sed ambo , telligitur, quia iustum est , ut relinquatur a Deo simul ; et sic tenet rationem easus , qui est ex con- et ad hoc sequitur, quod adhuc sordescat: iinde per cursu causarum. accidens intelligitur.

' Pro Ua in illud plurinii codd. cum sex prlmis edd. ^ Plurimi codd. cum ed. I minus bene habent , intellige;

drm illud; solus cod. T exhibel ita illud, quam lectionem hi tres modi. Paulo inferius post aut cx se, ut evitetur confu- ut saniorem et veriorem in textum recepimus, addita praepo- sio, pro altero aut, quod in Vat. nec non in multis codd. ha- sitione in, quam verbum ducit exigit. Subinde auctoritate belur, posuimus cum ed. 1 vel. codd. F P Q ee fl etc. nec non ed. I substituimus quod sit pro = Vat. cum cod. cc ordinat, et aliquanto inferius intra se qtwd est, pro quo eod. X quia est. pro in se. - Pro afficit, ut ejficiat non pauci codd. cum ed. 1 e/jicit « Supple cum cod. Y iustitiam. oel eflicial. Paulo inferius pro efficienti ed. I percutienti. ' Apoc. 22, 11. In exponendo hoc textu Glossa interlin. et ' Pro Vel cod. M (Q in marg.) Quaedam , cod. Bedn recurrunt ad instum Dei iudicium. — Post sordescat etiam est. Mox pro sumit cod. cc, ed. I el Vat. assumit. cod. Y cum Vulgata adiicit adhuc.

I  ,., ,

DIST. XLVI. ART. UNICHS QUAEST. IV.

80H0LI0N.

Magni momenti est h;iec quaestio, ab anliquis magistiis I. quod formale peccati (privatio) Deo est occasio passiva ad subtiliter discussa, lum ut honor divinae providenliae defenda- operandum bonum malo opposilum ; materiale vero peccati, lur, tum ut inconcussum axioma ethicae chrislianae recte in- quia habet naturani ordinabilem ad bonum, licet « nullam habet telligatur, quod scil. nunquam licet facere mala, uteveniatbo- intra se rationem ordinationis in finem » per alium, nempe ,

num. Opinio a Magislro (hic c. 4.) rclata quae simpliciler con- , Deum, polest duci ad bonum. Ita crucifixio Christi a Deo or- malum fiei-i csse bonum, luit Hugonis a S. Vict. (1. de cedit, dinata est ad ingentia bona producenda, ol lacta est occasio

Sacram. p. IV. c. 13.); sed relutatur a Magistro, approbantibus boni per modum aliquatenus activum. Hic est sensus verbo:

S. Bonaventura, S. Thoma aliisque communitcr. rum, quod malum « ratione malitiae comparatur ad bonum II. Pro inlelligentia responsionis notandum est, quod in quod elicilur, sicut occasio passiva; raiione boni, quod sub- (luaestione terminus bonum non intelligitur pro bono lionesto slernitur, sicut uccasio aliquo modo activa » , non autem in nec pro bono delectabili, sed pro bono utili, quod ut medium ratione causae (« ex se vel per aliquid sui »), sed occasionis ad finem sive ut via ad bonum ducit. Sed bonum utile Iri- (« per alterum »).

plici modo polest ducere in flnem, \el per ,v , et tunc dicitur III. His suppositis, etiani facile intelligitur solutio ad 3, et

causa, vel per accidens, el tunc dupliriier : vel pei- modum quod nunqnam et nullateHtis sit bonuni, malum facere, licet casus, in quo finis non intendilur, attamen operatio perlingit malum fteri per ordinationem Dei possit esse bonum. Ad rem usque ad ipsum effectum, Hcet non intentum (ut patet in fo- Alex. Hal. (S. p. q. 40. m. 2. ad 4.) « Nullo modo est con- I. :

diente, qui casu in lucem protrahit thesam-um), vel per modum cedenda : malum facere est bonum non enim similis est ratio ;

occasionis, quo cffectus nec intenditur nec producitur (ut tyran- in activa el passiva. .Nam cum dicitur: malum //e/v' cst bonum,

nus occidendo martyrem coronam eiusdem nec intendit nec pro- notatur potentia passiva ;cum dicilur malum facere est bo- :

ducit). Haec aliis verbis in prima responsionis distinctione dicun- num. notatur potentia activa. Potentia autem activa mali non tur. — In secunda autem distinctione occasio itefum distinguitur est bona; sed potentia passiva est bona, quia in malo est po- dupliciter secundum ralionem activi el passivi : qaod intelligen- tentia passiva ad hoc, ut ordiuetur ; esl enim malum ordina-

dum est, non quasi malum habeat aliquam actionem circa ipsum bile ad bonum » (cfr. infra q. S.).

bonum, sed circa efficientem bonum, queni mala actio vel ali- IV. Alex. Hal., S. p. I. ([. m. 40. — Thom., 2. S. hic

qua proportionalitate et causalitate ad bonum faciendum excitat, q. I. a. 2; S. I. q. 19. a. 9. — B. Alberl., hic 2 a. ; S. p. I.

vel sine aliqua causalitate ex parte sua potins ad contiarium tr. 20. q. 80. m. 2. a. 3. partic. 2. — Tar., 3. Petr. a hic

excitat. In hac secunda distinctione proprie posilum esl funda- q. I. a. 3, et q. 2. a. t. 2. — Richard. Med., 6.— a hic q.

subUlis et praeclarae solulionis , quac in eo consistil lEgid. R.. hic 2. princ. q. I. — Dionys. Carth. . hic q. 2.