Bonaventure

QUAESTIO I.

Utrum possihile sit, voluntatem nostram divinae voluntati conformari.

Quod autem non sit possibile, nostram volunta- muni; et si hoc, ergo habent aliquid simplicius tem conformari divinae, ostenditur sic. se^; quod est inconveniens, maxime in divina vo- 1. Isaiae quinquagesimo quinto^: Sicut exaltan- luntate. Restat ergo, quodsi est conformis , quod . tur eaeli a terra , ita exaltatae sunt viae meae a se ipsa conformetur : ergo voluntas est ipsa confor- viis vestris , et cogitationes meae a cogitationibus mitas. Sed conformitas non potest esse difformis: vestris. Sed sicut est in viis et cogitationibus, sic et ergo voluntas nostra non potest discordare a divina, in voluntatibus : ergo si caelum et terra non habent quod est manifeste falsum.

conformitatem , immo difformitatem , videtur simili- 4. Item , si voluntas nostra est conformis divi- ter , quod nec voluntas nostra et voluntas divina. Si nae , aut hoc convenit essentialiter , aut per parti- dicas, quod auctoritas intelligitur et loquitur de cipationem. Si essentialiter , redit idem quod prius''; malis ; contra : super illud Psalmi ^ : Exultate iusti si per participationem , quaero de illo, per cuius Glossa : « Quantum distat Deus ab homine , tantum participationem voluntas est conformis , utrum sit

distat voluntas Dei a voluntate hominis » : ergo etc. conforme. Si non, non potest conformare; si sic

2. Item, infmite distantium nulla est conformi- tunc aut essentialiter , aut pa?'ticipative : ergo vel Deus et homo distant in infmitum, cum tas''; sed erit abi?'e in infinitum, vel stare in aliquo creato, unum sit finitum et aliud infinitum: ergo nulla est quod sit conforme Deo per essentiam, vel voluntas conformitas voluntatum. conformatur Deo per increatum. Sed non est abire 3. Item, si voluntas nostra conformatur divinae, in infinitum, nec est ponere, quod Deus sit con- aut ergo se ipsa, aut in tertio. Si in te?'tio: ergo formitas voluntatis humanae ad Deum : ergo aliquod divina voluntas et humana conveniunt in aliquo com- creatum essentialiter est conforme. Sed quod essen-

1 Id est obligationem. = Nempejllud commune, in quo conveniunt. Cfr. Aristot. 2 Vers, 9. — Paulo inferius pro difformitatem Vat. eum 1. Poster. c. 20. (c. 24.), ubi universale (commune) particula- pluribus mss. incongrue deformitatem ; ed. I omittit im,mo dif- ribus simplicius esse docetur. — Paulo post pro difformis Vat. formitatem. cum cod. cc difformitas. 3 Psalm. 32, 1. — Glossa cit. sumta est ex August. Enar- « Scilicet, quod nostra voluntas non possit discordare a rat. in dictum Psalm. n. 2. voluntafe divina; quod manifeste falsum est, ut in arg. prae- * Ratio est, quia eonformitas est secundum aliquam conve- ced. dicebatur. — Paulo inferius post utrum sit conforme Vat.

nientiam et approximationem. Cfr. Aristot.,VII. Pliys. text. 24. addit vel non. Dein pro aut participative cod. T cum pluribus seqq. (c. i.). Quoad propos. minorem respiciendum est illud aliis codd. aut participatione. In ultima argumenti propositione Aristot., 1. de Caelo et mundo, text. S2. et 64. (c. 6. et 7.): Fi- Val. et cod. cc post secundum convenit repetunt cum itlo. niti ad iiifinitum nulla est proportio (ratio).  ,

852 SENTENTIARUM LIB. I.

tialiter est conforme alicui, essentialiter convenit Deo conformatur , ut puta gratla, quae dicitiir simili- ciim illo, et quod essentialiter convenit, est eiusdem tudo Dei, vel gloria, quae est deiformitas. Tertio modo essentiae: ergo etc. assirailatur et conformatur anima, quae habet gratiam

Contra: 1. Primae ad Corinthios sexto': Qui et gloriara. De hac conformitate nihil ad praesens. s«ai3.mnta.adhaeret Deo unus spiritus est ; sed non est unus "Alio raodo contingit conformari aliquid alicui •^™'"™»''';;

spiritus per unitatem nalurae : ergo est unus per secundum consimilem habitudinem sive comparatio- ainom dn-

conforuiitatem voluntatis. nem quae potest dici proportio , cum est rerum ,

2. Itera , Matthaei duodecimo ' : Omnis qui fa- eiusdem generis, et proportionalitas , cura est re- cit voluntatem Patris mei, qui est in caelis , ille rum diversorum generum sive non coraraunicantium, meus frater et soror etc. sed non est verum quod ; , ul fiat vis in verbo''. Large taraen loquendo utra- sit frater per propinquitatem sanguinis: ergo est que potest dici proportio; et haec nihil ponit com- frater per eonformitatem voluntatis et dilectionis. raune, quia est per coinparationem duorum ad duo, 3. Item, quascumque vohintates contingit velle et potest esse et est inter suinme distantia. idem et veile opposita, contingit conformari et Et secuiidura hane potest voluntas nostra eon-conciusio2. difformari sive eontrariari ; sed voluntas divina et formari divinae, videlicet per siraileni habitudinem humana sunt liuiusmodi : hoe patet ^ , ergo etc. ad actum, ut, sicut Deus quod vult vult hberali- 4. Item, quascumque voluntates contingit ad invi- ter et caritative, ita et homo; ^t per similem' cem ordinari per perfectam praesidentiam et obedien- eomparationem ad obiectum, ut quod vult Deus, ve- tiam, contingil ad invicem eonformari; sed volunta- hthomo; et eodemfine, quovuItDeus, velit homo. tera humanam contingit divinae per omnia subiacere Hoe totum possibile est esse, et totuin possibile est

et obedirc ' : ergo elc. non esse; et ideo possibile est, voluntatem nostram divinae conformari et difformari. — Et eoneedendae CONCLUSIO. sunt rationes ad hoc.

Voluntas humana potest conformari voluntati di- 1. 2. Ad illud ergo quod obiieitur, quod distat

vinae per similem habitudinem ad actum, ad Deus ab homine, et humana voluntas a divina in infi- nitum; iara patet responsio: quia hoe non impedit obiectum el ad finem. conformitatera comparationis , licet impediat confor- Respondeo : Dicendum , quod aliquid confor- raitatera aequalitatis et uniuocationis. DapiM con- mai'i alicui contingit duplieiter :aut quantum ad Ad illud quod obiieitiir, utrum se ipsa vel in 3.

similitudinem , aut quantum ad habitudinem. tertio conformetur; dicendum, quod non se ipsa%

Quantum ad similitudinem contingit tripliciter: nisi loquamur de conformitate longinqua, qiiae at-

conformaiio aut quaudo aliqua duo participant tertium , in qno tenditur in imagine. Si autem ioquamur de confor- todine'm tri- assimilantur , ut cygnus et nix in ^ albedine; aut mitate propinqua, quae eonsistit in similitudine ""^^' cum aliqiia duo sie se habent, quod unum est si- sie non se ipsa eonformatur, sed mediante gratia, mihtudo alterius, ut speeies coloris sive idolura quae non est tanqnam tertiura ab utroque partici-

assirailatur eolori sive eonformatur; aut quando patum , sed est sieut similitudo unius et proprie- aliquid parlicipat sirailitudinein . ut speculum vel Unde gratia est simiiitudo essentialiter; tas alterius. oculus assimilatiir vel conforraatur corpori obiecto. non tamen oportet, quod essentialiter conveniant" Prirao raodo non est possibile, aliquam ereatu- in tertio, quia similitudo se ipsa convenit eum eo ram Deo conformari. Secnndo modo aliqua creatura cuius est similitudo; et sic patent arabo obieeta.

' Vers. 17. Vulgata: Qiii autem adhaeret Domino unus matur lovi. Nostra lectio nitilur auctoritate codd. H K M T V et s|)iritus esl. edd. 2, 3. Quid sit idolum vide supra pag. 663, nota 5. In - Vers. 30. VulgaUi: Quicumque enim ieoerit voluntatem... tertio diiiiunctionis membro post similitudinem codd. i" MPQ caeiis, ipse meus Irater ctc. adiiciunt alterius. 3 Cfr. AugusL, Enarrat. 2. in Psalm. 31. n. 26. 5 Boeth. , II. de Arithnietica, c. 40: Proportionalitas est " Cfr. AugusL, EnarraL in Psalin. 44, 7. sub n. 17, et duarum vel plurium proportionimi similis habitndo, etiamsi non VIII. de Gcn. ad liL c. 23. n. 44. eisdem quantitatibus et dilTerentiis constitutae sint. Differentia ^ Cum Vat. retinuinius in, etsi haec parlicula in jilurimis veroes; inte.r numeros quantitas. Proportio est duorum lermi-

codd. desideratur. Cod.X, qui eliam omiltit in, pro albedine norum ad se in-\icem quaedam habitudo et quasi quodammodo exhibet albedinem, reforens hanc vocem ad verbuni partici- continentia. — Pro proportiomlitas Vat. cum paucis codd. pant, quam lectionem sequitur Marra in suo Commentario proportionabilitas. Paulo inferius eadeni Vat. cum cod. cc omit- anecdoto. Exemplum in secundo disiunctionis membro allatum: tit ct est.

ut species coloris sive idolum assimilatiir colori sive confor- ' Plures codd. ut H M P Q cum ed. consimilem , quani I

matur , in codd. diversimode inutilatum exhibetur. Pliires codd. vocem codd. P Q etiam paulo superius ante habitudinem adhi- sic rcferunt: ut species coloris sive conformalur ; cod. V, in- bent pro similem. super omissis vocibus sive conformatur, legit sic: ut species * Vat. cum cod. cc hic cl paulo anle in se ipsa. coloris; cod. R: ut species coloris sibi conformatur; cod. F cla- ^ Plures codd. cum Vat. et ed. conveniat ; perpcram. I

rins; ut species coloris ipsi colori conformatur ; ed. \ 'et Vat. Paulo superins pro sed est siciit plures codd. cum edd. 2, 3

deniquc: nt species coloris sice idohm. assimilatur sive confor- sed etiam siciil.  : :

DIST. XLVIH. ART. I. QUAEST. II. 8o3

Simililer si loquamur de conformitate quantum 4. Ad illud quod ultimo quaeritur, utrum con- ad habitudinem , dicemus, quod voluntas non se formetur per essentiam, aut per parlicipationem ; di- ipsa conformatur , sed per comparationem ad alte- cendum, quod nec sic nec sic, sed conformatur per rum, quod tamen neque est de essentia divinae proporlionem sive per consimilem habitudinem. Et voluntatis , nec humanae , nec tanquam tertium par- sic patet iUud. ticipatum ab utroque. Et sic patet illud.

SCHOLIOK

1. Supra (d. 31. p. II. a. 2. q. 2.) Iriplex disUngiiitur con- De analogia attnbutionis vide supra d. 45. q. S, ubi sanvm formitas : in nattira, in voluntate , in operatione sive in actibus tripliciter distinguitur ; de analogia proportionalitatis agitur volunlatis. Quaestio est de conforniitate in actitms Uberis sive supra d. 1. a. 3. q. I. ad I. et in Scholio, et d. 7. q. 4, in in volendo et nolendo , et quidem non secundum entitatem Scholio. — Docet autem S. Bonav. , conformitatem voluntatis

naturalem, sed moralem. — .\ltendendum est ad multiplices altendi tantum secundum luibitudinem el per comparationem distinctiones in corpore positas. Duo membra primae et princi- ad alterum. Tamen quatenus voluntas informatur gratia , est palis divisionis (conformitas secundum similUudinem et halntu- etiam conformitas secundum similitudinem, ut docetur in solut. dinemj non indigent explicatione. Tria membra primae subdi- ad 3. — Conformitas habitudinis secundum actum et secundum visionis fundantur in triplici similitudine, quae esse potest vel fmem vulgo vocatur conformitas in modo Dotesrf; , conformitas in una forma eiusdem speoiei (v. g. in albedine), vel in imiia- autem secundum obiectum dicitur conforinitas in volito.

Uone et repraesentalione (ut in statua) , vel in ratione exempla- II. Ale.x. llal., S. p. I. q. 41. m. I. — S. Thom. , hic ritatis. Hoc tcrtium membrum differl a secundo, quia in se- q. I. a. I ; S. I. II. q. 19. a. 9. 10. — B. Albert., hic a. I ; de cundo ipsa statua conformis est originali, sed in tertio membro hac et seqq. qq. S. p. I. tr. 20. q. 80. m. 3. — Petr. a Tar.,

iuxta exempla adhibita nec oculus nec speculum esl aliquid hic q. I. a. I. — Richard. Med. a , hic a. I. q. I. — ^Egid.

conforme , sed potius continel per parlicipationem exemplar. — R., hic I. princ. q. — Durand., de hac I. et seq. q. hic q. 1.

Secundn subdivisio coincidit cum communi distinctione analogiae — Dionys. Carth. , de hac et scqq. qq. hic q. I . — Biel , de in analogiam atiributionis (proportionis) et proportionatitatii. hac el seqq. qq. hic q. unica.