Bonaventure

QLIAESTIO II.

Ulrum divina e.iscntia .sil infinita.

Secundo quaeritur, ulruiu e.isenlia sit infinita (5. Ilem, omne flnitum bonum contiiigit ali-

sive divina potentia sit infiiiita quantuiu ad es.sc. Et quando aequari et reddi per duplicationem finiti. ut quod sic, videtur patet in linea — et hoc dico, si illud quod dnpla- l. Quia nulla potentia nobilior est substantia; tur, facit maius, hoc dico propter puiictum' — ergo si

.sed divina potentia est inflnita: ergo cum ' non sit divina essentia est linila secnndum nobilitatem et

nobilior nec maior substantia, necesse est, subslan- bonitatem , si dupletur bonitas creaturae, ascen-

tiani esse infinitam. dendo aliquando pervenietur ad bonitatem aequalem ± Itein , si aliqua duo — liceat sic dicere — divinae bonitali; hoc autem est falsum et impossibile,

sint omnino idein, si imnm est infinitum, et reli- qnod creatura sit proportionalisCreatori , et hoc dicit

quum; sed A"i(/;v/(n///(( n polenlia sunt idem , et ,\ngustinus octavo de Trinitate": ergo et illud, ex e.%se et posse': ecKn imiiii iliviimm posse sit infini- quo sequitur, scilicet quod divina essenlia sit finita. tum, et e..ssc, et ila essfiiilu. Sed gontra: I. « Finitum et infinitum, nt dicit J

3. Item, qnandocumi|iii' :ili(|ii;i iliio sie se ha- Philosophus ', sunt propriae passiones ipsius quanti- bent, quod ad nihil se extendit miiiiii, ad quod tatis»; sed essentia ut essentia non habet quantita-

pariter non se extendat reliquum, si unum est in- tem molis: ergo si consideratur ut in abstraetione flnitum, et rehquum; sed ad nihil omnino se ex- virtutis ut essentia , divina essentia nec est finita

tendit potentia, ad quod non se extendat essentia nec infinita.

— nunquam Deus potest facere tot quin eius sub- , ± Uem omnis potentia, ciuae potest unnm so- ,

stantia possit esse in tot secundum quod dicitur , luin, ita qnod non aliud, est potentia finita: ergo tertii Regum octavo^: Si caelum et caeli caelo- pari ratione oinnis essentia, quae est unum soluin, rum etc. — ergo etc. ita quod nihil alind, est essentia fiuita; sed divina k. Iteni , onini finito polest aliqnid cogitari ma- essentia est Deus et nihil aflud: ergo etc.

ius , scilicet infinitum ipsum ; sed divina essentia 3. Item, omne illud qiiod est flnitum sunnnae est ita bona et magna, quod nihil raaius nec uielius veritati, est simpliciter fiiiitum — et hoc patet, quia cogitari potest*, alioquin non est Deus: ergo etc. prima veritas iudicat de unoquoque, sicut est; pa-

0. Item , omne flnitum bonum melius est cum tet etiam in simili, ut hoc est album et nigrum et alio bono quam per se tantum, quia flnitum addi- bonum Deo, ergo simpliciter bonum — sed divina tnm flnito facit maius: ergo si divina essentia est essentia est veritati divinae cognitionis finita, quia flnita, maius aliquid cum alio erit quam per se Deus ipsam coraprehendit et novit perfecte et « quod ,

tantuni: ergo non est perfoctissima nec optima; quod scitur, ut dicit .\ugustinus_', scientis compr(

omnino nefas est dicere. flnitur»: ergo etc.

i Supple cum cod, JI potentia. Subinde idcm cod. M post '•• Nam punclum addilum piinclo non facit maius, Cfr. supra tiiaior inlciscril quaiii . — Huc argumcnlum fundiitur in axio- pag. 660, nota 6. — Paulo ante pro (liiphiltir nliqui codd. mate : operari sequitur esse. duplicatur, aliqui cum cod. T duplicetur. 2 Intellige: in Don. Cfr. Angust., VI. et VII. de Trin. 6 Cap. 2. n. 3.

c, I. seqq. ' Libr, I. Phys, lexl. 1.5. (c. 2.): « InliniUim cnim in quaiito 3 Vers. 27, ot II, Paralip, 2, 6, Primus locns sic prose- est„. inflnili enim ratio [deflnilio] quanto ulilur, sed iion sub- quitur: te capore non possunt, quanto magis domus haec, stantia nec quali ». Quae verba Avcrroes sic interpretatur: « In-

quam aediflcavi. — Paulo supcrius voci nunquam cod, Y flnitum enim et flnitum sunt de differcnliis quantitatis ». De praefigit quia ; Vat. eidem voci nunquam adiicit enim, et dein quantitate molis et virtiilis cfr. August,, libr. de Quant. animae, pro eius substmtia exhibet etiam substantia. c. 3. n, i. — Ante firlulis supple cum ed, I a quantitate. In ^ Boeth. , III. dc Consol. prosa 10, et Anselm., Proslog, Val. desideralur molis, et loco virtutis legilur n quantitate.

c. 2, nec non libr. contra Insipientem , c, I soq(|. — Proxime post Dein post ut essentia codd. V X subiiciiint esl. s Libr. XII. de Civ, Dei, |S, pro esl Deus Val. esset Deiis. c.  ,, , ,, ;

DIST. XLIII. .\RT. UNICUS QUAEST. II. 769

4. Item, nulliun inlinitum finit aliud, quia nihil existente substantia finita, et quia idem sunt omnino, dat alii quod non habet ' : ergo si divina essentia et quia prior secundum rationem intelligendi est est inflnita, ergo uihil finit, ergo nuUius est finis; substantia, et quia ad quidquid se extendit potentia et si lioc : ergo nihil bonuni. sub ratione potentiae et essentia , ut ostensum est '. ,

0. Item, nuUuni infinitum comprehenditur a Et propter hoc dixerunt aliqui quod est infi- opinio 2. ,

finito; sed Deus comprehenditur a Beatis, quia ali- nitum' simpliciter et intinitum nohis: et voluerunt ter noii essent beati, nisi Deum perfecte cognosce- dicere, quod tam essentia quam polentia est finita rent — seaiper enim appetitus ferretur ad amphus secundum veritatem, quia est flnita Deo , qui est et non quiescerent, et ita non essent beati si ergo — veritas; sed tamen utraque nohis est infinita, quia comprehenditur, non est inflnitus. iraproportionaliter nos excedit. Unde « Deus infinitus 6. Item , nulla privatio est habitu nobihor : ergo dicitur, quia nec loco nec tempore nec comprehen- cum infinitum dicat privationem, finitum dicat ha- sione comprehenditur >- , sicut dicit Dainascenus '. — bitum, et omne nobihus Deo est attribuendum Sed iterum ista positio non potest stare, quoniam improijaiur ,

patet etc. sicut supra ' probatum est de potentia, quod ipsa non habet statum in possendo, et iterum, est omnino C N c L u s I 0. actu, et ideo ponitur vere infinita; sic etiam pro- bari polest de essentia. Necesse est ergo, quod omnino infinita sit actu. couciusioi Essentia cliuina esl omnino infinita in actu. Et hoc concedendum est et tenendum est tanquam verum, eo quod magis est consonum fi.dei, quae Respondeo: Ad hoc voluerunt quidam dicere, dicit Deum immensum et magis consonum aucto- ,

. {juod divina essentia sub ratione essentiae est flnita, ritatibus Sanctorum , qui omnes dicunt ipsum in- sub ratione polentiae est infinita. Nam essentia no- flnitum , unde Damascenus ' dicit, qiiod Deus est minat Deum ut in se, et sic est finitus, quia per- « quoddam pelagus substantiae infinitum » ; magis fectus; finitus etiam , quia comprehenditur a finito etiam consonum sententiis magistrormn . magis ut a Beatis ; et hoc dixerunt propter essentiae sim- eliam consonum rationi. phcitatem, quam dixerunt totani videri. In quantum Ad inteihgentiam igitur obiectorum in oppositum autem consideratur sub ratione potentiae, sic dicit notandum, quod infinitum dicilur per abnegationem respectum ad effectus. Et quia non est status ibi, finis. Polest ergo dupliciter dici infinitum , scilicet uisiinciio. quia semper est ahquid extra accipere^ dixerunt, a parte negationis , et similiter a parte finis'. quod sub ratione potentiae erat inflnita. — Sed ista A parte finis : nam flnis dicitur dupliciter, uno a parte a- positio erronea fuit manifeste. Nam ista duo sunt modo, quod est complementum ; et sic infinitum incompossibilia, quod potentia sit inflnita, omnino dicitur per privationem complementi , et hoc modo

' Aristot., II. Elencli. c. .3. (c. 22.). — Llltima luiius ai-gu- vative, sic privat actum et relinquit aplitudinem, et hoc modo menti conclusio bomim, plunc consequilur ex prae- : ergo nihil dicitur infinitum , quod cst natum flniri , non tamen est flnitum cedentibus, dummodo illud axioma adhibetur: finis ct bonum et sic sonat in incomplelionem , ut materia dicitur infinita

snnt idem sive convertuntur, quod axioma apud Aristot. saepe secundum autem quod dicitur negative, sic simplicilei- remo- saepius occurrit, sic I. Rlietor. c. dc Bono el utili (c. 6.), I. vet finem seu finitatem. Sed hoc dupliciter habet intelligi se- Ethic. c. \, I. Magnor. Moral. c. 2. seq. (c. I.J, V. Metaph. cundum duplicem acceptionem finis : dicitur enim finis termi- tcxt. 3. (IV. c. 2.). — Cod. Y in finc Hi-giimcnli adiungil : .serf nus, finis romplrmpntum , ot idon infinitnm dicit'n- vol per ab- hoc falsum: ergo el illud unde seqtiilur. negationem finis complementi , et sic dicitur malum inlinitum •' Respicitur Ai-istotelica definitio supra abnegationem infinili, pag. 764, vel per flnis termini, et hoc dupliciter potest nota 3. esse secundum duplicem terminum : est enim tei-niinns secun- 3 Hic in ti'ibus primis fundamcntis. dum quanfitatem materialem, et est terminus socundum rpian- * Vat. cum cod. cc fimlum. In ed. I logitur sic: Et titalem spirilualem. Prima dicilur quanlitas molis, sccunrla di- propter hoc dixerunt aliqui, quod [essentia divina] non est citur quanlilas virtutis. Infinitum igitur per abnogationem tei--

in/initim simpliciter, sed infmitam nobis. mini circa quantitatem molis sempcr dicit aliquam incomple- 5 Libr. I. de Fide orthod. c, 4. In textu cit. pro dicitur lionem aliquo modo \ei actu ^-el potontia, quia dicit i'eccssum pliires codd. csl; aliqui codd. omiltunt dicitur nec pro eo sub- a simplici quantitate; talis enim qviantitas non simul stat cum stituunt aliud verbum. simplicitatein eodem et secundum idcm, ot tale infinitum nun- " Quaest. praeced. — Paulo inferius pro aclu in Val. ha- quam est actu, sed solum potentia , actii autem finitum. Inflni- betur actus, et dein omittitur vere. tum v(;ro per abnegationem termiiii cirrn i|ii,nnlitatem virtutis ' Libr. I. de Fide orthod. c. 9. — Post verba consonum non dicit aliquam imperfectioncni , sni siiiniii.iiii iiorfectionem, rationi in ood. M largum habetur additamentum, quod ex iis quae quia non repugnat simplicitati, iiiiiiiii ihhi iuiicsi cssc nisi in

postea sequuntur, confectum videtur, paucis tanlum additis. Ad- summc simplici; et tali modo Sciiptuiao auctoiitiis et fldei cout ditur igitur: Vel melius ad praedictorum intelligentiam notandum, fessio ponunt infinitatem sive immensiiatem in ipso Deo sim- quod in quaestione, in qua est multiplicitas nominis, prius plicissimo. oporlet secundum artem distinguere, quam aliquid assererc 8 Scnsus est: infinitum, quia est vocabulum compositum ex vel negaie. Inlelligendum ergo, quod inlinitum dupliciter dici- particula negativa in et verbo finitum, dupliciter considerari po- tur, scilicet privative et negative. Secundum quod dicitur pri- test, et soGundum parliculam negati\am, ot secundum verbum. S. Bonnv. — Tom. I. 97  . ; ,

770 SENTENTIARIIM LIB. I.

inlinitnm dicitnr in nialeria et in genere snbstantiae potentiae et essentiae. Nam sicut potentiae (onveiiil conchisio 2. et in uliis generibus ; et hoc niodo non cadit in Deo, facere plura, sic essentiae in pluribus esse.

qnia ipse est perleclissimns. Alio niodo finis dicitur 3. Ad illud quod obiicitur, quod esl flnitum terminu-s, sicut linis agri, et sic inflnituni dicitur summae veritati; dicenduui, quod haec" est duplex: Disimcii (|uod carei terniino el slatu. — Et lioc potest esse aut enini est finitum summae veritati, quia wentos -dupliciliT scciniduni iii-giUioncm. (|uia potest inl.el- iudical, ipsum esse finitum, aul quia non excedit ligi pr/riilirr cl nrqiilirr : priralirr, quia non eius comprekensionem. Primo modo non est Deus /(((/)('/ lcniilDum. S('(l laincii ikiIiiih c.sMiabere, pro- sibi finitus, sed infinitus; vere eiiim scil, se esse

pter hoc quod habet esse limitatum , el hoc modo infinitum. Secundo raodo est liuilus. ipiia se non .dicit incomplelioneM, el non est in Deo. Alio modo excedit, cuni sit infinitus; et sic uon v;ilet argu- negatirc , ijuod non habet terminum nec est natuni uientum, et est ibi lallacia secundum quid el sim- . habere: el lioc modo ponitur in Den propler sura- pliciler: si uon e.Kcedit infinituni: ergo esl finitum

inam innnensitalem '. simpliciter.

1. .y iilnd eroo i|uo(l nliiirilar. (|iioil inliuilum 4. Ad illud quod obiicitiir. (|U(h1 inlinitnm non - est passio qnantilalis; (lici pnti^sl. i|iiiiil sicni uomen finit; dicenduiu. quod iiiliiiilmii pcr prirationcm positorum. quantitalis es.leiKl\ii\\ ;i(l i|iiaiilil;il('iii rirlnlis, si- perfectionis non finit: sed iiiliniliim pcr nri/ationem. militiM' iiomeii infinili. Qii;iiilil;is ;iiili'm rirltUis non limitationis habet nitionem finieiidi. ipiia, cum sit

tantuni ;iltenditur i|u:iiiluiii ad npus. sed etiam suinmuui, iii ipsn est oniiiis statiis: iii hoc enim in- quanlum ad nobililatem v;(loris;et hoc patet, quia, linit;is non repugnat simplicitati nec coraplemento. ut dicil Auguslinus^ « in spiriluahbns idem est 3.Ad illud quod obiicilur, quod coniprehendi- maius et melius » tur: dicendum quod non comprehenditur per in- ,

-2. Ad illud quod obiicitur, quod est uuuni ila, clusionriii i-omprchciiilitur autem per perfectam xuiai..) .

quod iion esfaliud; dicendum, quod aliquid com- ri.sinncin . ililrrUdiicni ot tentionem , et hoc a parte Disiinr.iio. parari ad multa potest esse dupliciter: au]t secun- coniprcliciidcnlis cl iioii comprehensi ; et ideo, quia

dum comparationem causalitatis , aul secundum perlicitur ", requiescit, quamvis ultra non attingat.

comparatioQem identitatis. Comparari ad multa sub Quod ultimo obiicitur, solutum est; obiicit 6.

ratione causalitatis hoc convenit infinito, quia infl- enim de infinito, secundum quod dicilnr privative nituui: sed secundum rationeni identitatis, uon. sed prout dicitur de Deo. non dicit privationem Unde quia infinitum, ideo se extendit ad mnlta ^ sed secundum rem., sed solum qnanlura ad modum non sequilur. quod sit multa. Unde si essentia vel significandi; et respondet ei sumraa positio '. Nihil

potentia comparetur secuiiduin rationem identitatis enira dicitur immensura, nisi quod habet summara ad res , neulra est pluriuui: unde nec potentia di- et perfectissimam actualitatera et nihil coarctans et

vina est aliae potentiae, nec essentia aiiae essentiae; determinans. Unde etsi videatur dici privative, tamen si ' secundum rationem causalitatis, sic convenit et secundnra veritatem excludit omnem privationem.

SCHOLIOK

1. Opinioneni si?cundiiin in respons. ijosilam S. Doclor ad 2. inilitat contra panthaismuni. Alex. Hal. (S. p. I. q. (>.

mitius censural qu;im priniam, quia enor, ut videtur, potius in m. 1. ad 3.) in eodem sensu dicit, « quod aliquid non debel

perverso inodo loquendi, quani in pravo intellectu consistere dici flnituni, quia sit lioc et non atiud , scd quia terminatur potest (cfr. ad 3. 4, el supr.n d. 3o. q. .5. ad I.). — Solut. ad aliud, vel est propter aliiid, vel quia perfi.cilur ali alio ».

1 L)e liac duplici acceptione inflnili clV. .Aristol. , ili. l'hys. potentia vel essentia eius contparalw ad multa, ex hoc tamen texl. 63. seqq. (c. 6.), et V. Metaph. lext. 21. (IV. c. 16). De non sequitur etc. I di.scriniinc, quod csl inter neg.itioneni et privationem, cfr. l'ro si Vat. cuni aliquibus niss. sed.

Aristol., de Pracdicam. c. de Oppositis , ct IV. Metaph. text. i. 5 Scilicet propositio. — Aiiquanto inlerius pro Sccundo nec non V. Icxl. 27. (111. c. 2, et IV. c. 22.). — Paulo superius pro modo est /iiiitiis plures codd. perperam Secundo modo est in- quod liabcl pssr limilnlimi c(iti. T qiiod dicit essc limitatum. finitus. Circa flneni solutionis antc non excedit inleriecimus si, - Ul.ir. VI. (i,> Ti iii. c. R. 11. : Ouac non molc magna auctoritate codd. A R T. — Clr. supra d. 19. p. I. q. 1. ad 3.

sunt, hoc rsi m.diK cssi' iniinl csi molius esse. — Solutionis '^ Id cst, quia comprehcndens complelur et satialur. Cfr.

sententia haic csi ; ijii.iniiiiis \irtu(is non tanlum attendilur in suprii (I. I. a. 3. q. '2. ad 2. — Viil. cuni nonnullis codd. etrectu sivc i)|ii n ni .nl nugnitudinem exteriorem, sed Ptiam qiiin lyrjiriliir rrs srniiiiliiiii siiriiii r/iiHiritatem., quiescil relate ad intrins nin inliiliiilcm et essenlialein valorem ; unde qiiiiiiiris vllrii iinii iilliiiiinl. \lii niikl. 111. n pauci sic : qnin divina essenlin. nii iiiiii|i. lit ijiianlilas virtulis. qiiia nobilissima pcrfiriliir rrs, iimrsril. qiimiiris ric. Nnslrii lectio, quiie ..sl

est, erit ct inflnila. iiiTiiii.iii.i , (ii.r.ri.nipla csl ex codd. li t).

3 Codicibns nec non ed. I refrag.mtibus, V.-it. ideo Irans- l'ii. pimli'^ \;i\. cuni cnd. cc polenlia. Paulo posl pro lormavit in iu Deo, et dein post ad multa prosei)iiilur ; quin iiiidr rlsi riilmliir miilti codd. Vnde si dicatur ; incongrue.  ,

DIST. XLIII. ART. UNICUS QUAEST. Hl. 771

S. Thom. (S. I. q. 7. a. I. od 3.) eandem obieclionem solvil ex II. Praeler laudatos: S. Thom., S. I. q. 7. a. I ; S, o. Gent. hoc principio, quod esse Dei est per se subsistens non reee- , c. 43. — B. Albert. , 1. Sent. d. 2. a. 2. — Petr. a Tar., hic ptum in aliquo el ideo di.stinguitur ab omnibus aliis licet ; , . I. a. I. — Richard. a Med., hic q. 1. — Heni'. Gand.,"S. sil infinitum. U. q. I. 2.